پنج شنبه ۲۳ آذر ۱۳۹۶ Thursday, December 14, 2017 - ساعت:
زمان : ۱۳۹۶/۱/۲۹ - ۱۵:۵۱
شناسه خبر: ۴۹۲۱۷۹
 
گفتاری از فیاض درباره مبانی جمهوری اسلامی؛
عقلِ فطری، مبنای جمهوریت است
مبنای اخلاق عدالت است و مبنای عدالت عقل است. هم اخلاق، هم عدالت و هم عقل، قبل از دین هستند. اگر این ترتیب را به هم بزنیم دین دچار نوعی اشرافیت و سازمان‌زدگی می‌شود.
به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از صبح نو، مبنای اخلاق عدالت است و مبنای عدالت عقل است. هم اخلاق، هم عدالت و هم عقل، قبل از دین هستند. اگر این ترتیب را به هم بزنیم دین دچار نوعی اشرافیت و سازمان‌زدگی می‌شود. یعنی از مردم جدا می‌شود و طبیعتاً دین به حاشیه خواهد رفت. یعنی دین از زندگی روزمره مردم کنار خواهد رفت و حتی ضدزندگی خواهد شد. بنابراین عقل، عدالت را ایجاب می‌کند، عدالت، اخلاق را ایجاب می‌کند و اخلاق، عقلانیت را ایجاب می‌کند. عقلانیت(Rationality) با عقل(Reason) متفاوت است.

عقلانیت یک مفهوم اقتصادی دارد و به همین دلیل با اخلاق پیوند دارد. زیرا از طرفی با عدم اسراف و از طرف دیگر با عدم خِسّت پیوند دارد. یعنی اقتصاد یا همان عقلانیت اقتصادی دو مبنای اخلاقی دارد: آنجایی که باید پول خرج کرد نباید خسیس بود، و آنجایی که نباید پول خرج کرد نباید اسراف و تبذیر کرد. اسم این قضیه میانه‌روی است.

اما مهمترین بحث در این روند جایگاه «عقل» است. این عقل در مقابل جهل است، نه در مقابل علم. اسلام می‌گوید جنود عقل و جنود جهل. از آنجایی که جهل یک معنای فعلی دارد، پس عقل هم یک معنای فعلی پیدا می‌کند. معنای عقل اسمی نیست. لذا عقل در تفکر شیعه، دارای یک نوع حرکت و فعل است. این عقل در زندگی روزمره شکل می‌گیرد. عقل انتزاعی نیست که در جایی در آسمان وجود داشته باشد. ما اصلاً در اسلام عقل انتزاعی و نظری نداریم. این‌ها از یونان و یهودیت و فلسفه نوافلاطونی که به وسیله یهود در اسکندریه شکل گرفته بود، توسط زبان سریانی(سوریه) وارد جهان اسلام شد.

عقل در تفکر اسلامی آن چیزی است که به وسیله‌اش بهشت کسب می‌شود. این عقل نوعی فعل است.  عقل در میان فقهای شیعه بسیار مهجور شده است. زیرا نتوانستیم جایگاهش را درست بشناسیم. بنابراین عقل از مبانی فقهی ما کنار رفته است و شبیه به اهل سنت شده‌ایم. در همین قانون اساسی جمهوری اسلامی گفته‌اند چون از عقل سوءاستفاده شده، نمی‌تواند مبنای قانون قرار بگیرد. «اجماع» هم که بزرگترین مبنای دموکراسی است و از عقل به وجود می‌آید، کنار رفته است.

به همین دلیل گفته‌اند قرآن و عترت فقط مبنای قانون اساسی است. اگر عقل را کنار بزنیم، نمی‌توانیم «جمهوری» را بپذیریم. مجبوریم بگوییم «حکومت اسلامی». اگر اجماع و عقل نباشد، «جمهوری اسلامی» شکل نمی‌گیرد.

عقل شیعی، همان عقل فطری است. فطرت برای مردم(ناس) است. فطرت الله آلتی فطرالناس علیها. ناس شامل همه مردم با هر دینی است. مردم بما هو مردم دارای فطرت هستند. این عقل در دل فعالیت روزمره شکل می‌گیرد. البته فقط مربوط به فعالیت بدنی نیست و به نیت افراد هم مرتبط است. بنابراین اخلاص نیت هم در شکل‌گیری عقل مؤثر است. توحید که یک امر عقلی است، وقتی در قالب عمل قرار می‌گیرد، اخلاص را به وجود می‌آورد. شما هر چه موحدتر باشید عاقل‌ترید و هم چه مشرک‌تر باشید بی عقل‌تر.

مهم‌ترین چیزی که مردم با آن سروکار دارند زندگی روزمره‌شان است. مردم را اینگونه تعریف می‌کنند: گروهی از انسان‌ها که در یک حوزه جغرافیایی و با یک فرهنگ خاص زندگی می‌کنند. در اینجا اصل، زندگی مردم است. بنابراین عقل فطری عقل زندگی و معیشت است. تدبیر معاش از همین مبنا شکل می‌گیرد. البته عده‌ای از فلاسفه به آن عقل عملی گفته‌اند. چرا که می‌خواستند قسم دیگری از عقل که همان عقل نظری است را به رسمیت بشناسند و اشرافیت فکری درست کنند. در حالی که ما عقل نظری نداریم. عقل نظری انتزاعی است و فلسفه را می‌سازد.

این عقل ربطی به زندگی انضمامی مردم ندارد و به تدریج از زندگی کنار می‌رود و حتی ضدزندگی و جنگ‌طلب می‌شود. فلسفه اساساً ضدزندگی است. عقل فلسفی عقل پیشرفت‌محور و ضدزندگی است. منشأ جنگ‌ها و کشتارهای تاریخ همین شکل عقل است. وقتی ملائکه به خدا گفتند که انسان در زمین خون می‌ریزد و فساد می‌کند، همین مساله را می‌گفتند. نمونه بزرگ جنگ‌طلبی و کشت و کشتار فلسفه، ارسطو و شاگردش اسکندر است. به همین دلیل نیچه و فروید و زیمل و برگسون جلوی فلسفه ایستادند. متأثر از برگسون و نیچه در جهان اسلام، اقبال لاهوری است که تفکر او را علی شریعتی و مرتضی مطهری ادامه می‌دهند.

حال سؤال اینجاست که این عقل فعلی چه مبنای معرفت‌شناختی در غرب دارد؟ اندیشمندانی مثل هابرماس امروز به این مبنا «میان‌ذهنیت» می‌گویند. یعنی همان «دیگریِ عمومیت‌یافته». یعنی این عقل در تعامل میان انسان‌ها شکل می‌گیرد. بنابراین عقل فردی نداریم و عقل یک امر اجتماعی است.

البته این مباحث در جهان غرب معنا پیدا می‌کند و ما در اسلام حکمت داریم نه فلسفه. شوپنهاور هم اینجا در مقابل هگل قرار می‌گیرد. هگل قائل به عقل فلسفی پیشرفت‌طلب است و فلسفه تاریخ و تکامل را استخراج می‌کند و در مقابلش شوپنهاور است که به کلاس هگل نمی‌رود و می‌گوید هگل شیطان است و می‌خواهد کشتار را شروع کند. از فلسفه هگل ناپلئون درآمد و ناپلئون به شکل هیتلر در آلمان بازتولید شد. هم اکنون نیز راست مسیحی و فاشیسم مسیحی روی همین مبنا بنا شده است. ترامپ درباره حمله نظامی به سوریه گفت می‌خواهیم حکمت الهی را در زمین جاری کنیم! گفتارش همان گفتار فلسفی و جنگ‌طلب است.

اسلام فلسفه و عرفان را تا جایی قبول می‌کند که در قالب حکمت باشد. معیار حکمت است و اگر فلسفه و عرفان در قالب حکمت قرار نگیرد منجر به فساد و جنگ می‌شود. تفکر فلسفی بدون حکمت به فسادی مثل همجنس‌گرایی منجر می‌شود. در تاریخ ویل دورانت هم آمده که سقراط و افلاطون همجنس‌باز بودند. در آکادمی افلاطون دانشجویان مفعول جنسی استادان بودند. ویل دورانت به فارسی ترجمه شده است اما در کتاب‌های دیگر هم این مسائل وجود دارد. اما ارسطو برخلاف استادانش همجنس‌باز نیست و ازدواج می‌کند و تشکیل زندگی می‌دهد. اما او به بن بست می‌رسد و خودکشی می‌کند! چرا که فلسفه‌اش ضدزندگی است. ارسطو بربرها و زنان را حیوان می‌داند. برده‌ها را ذاتاً برده می‌داند. ارسطوی جدید، کانت است. یعنی شیطان بزرگ فلسفه. تمام ساختارهای کنونی غرب تجلی اندیشه اوست. خدا و اخلاق در غرب با اندیشه کانت کنار زده می‌شود. عقل عملی در غرب بسیار مهجور است.

عقل فلسفی فردگراست. اما عقل عملی جمع‌گراست. جمهوریت هم بر اساس همین عقل فعلی و جمعی شکل می‌گیرد که به عقل فطری بر می‌گردد. مردم به‌ماهو مردم دارای عقل فطری هستند و زندگی‌محورند، اما عقل اسمی همه این‌ها را باطل می‌کند. مردم به‌ماهو مردم اشتباه نمی‌کنند. زیرا مبنایشان «common sense» با همان شعور عمومی است. common sense را اشتباهاً عقل سلیم معنا کرده‌اند. در حالی که معنایش قلب سلیم است و معنا را شهودی درک می‌کند. دموکراسی بر اساس همین قلب سلیم و شعور عمومی شکل می‌گیرد. چرا دموکراسی حجیت دارد؟ زیرا قلب سلیم و مردم به‌ماهو مردم اشتباه نمی‌کنند؛ اما چه چیزی باعث اشتباه مردم می‌شود؟ شرک و اترافِ ثروتمندان جامعه که عقل مردم را می‌دزدند. انبیا چیز جدید نیاورده‌اند و آمده‌اند که با فطرت و دفائن العقول را به مردم یادآوری کنند و به همین دلیل با مترفین ستیز دارند.

لذا جمهوریت از دل عقل فطریِ شیعی شکل می‌گیرد. در این عقل نخبگی جایی ندارد. به همین دلیل امام فرمود مردم رهبر ما هستند و مسوولان خدمتگزار مردم. امام تابع تفکر فطرت‌محور آیت‌الله شاه‌آبادی است. آیت‌الله شاه‌آبادی که استاد امام است در کتاب شذرات العباد تفکر فطرت‌محور را مطرح کرده است و امام هم برپایه این تفکر جنود عقل و جهل را نوشته است. این مبناست که امام را به جمهوری اسلامی، نه یک کلمه کم و نه یک کلمه زیادتر می‌رساند. این جمهوری اسلامی کاملاً بر مبنای عقل شیعی و اسلامی است. اینطور نیست که امام نگاهی به غرب کرده باشد و جمهوریت را از آنجا گرفته باشد. آقای مطهری، جمهوری اسلامی را فرم و محتوایی می‌دید. یعنی ارسطویی می‌دید. او می‌گفت فرم حکومت ما جمهوری است و محتوایش اسلامی؛ اما مبنای جمهوری اسلامی چیز دیگری است. جمهوریت از اسلامیت برمی‌آید و اسلامیت از جمهوریت. آن‌هایی که نمی‌توانند به خوبی این دو را در کنار هم ببینند به این دلیل است که مبنا را عقل اسمی و فردی گرفته‌اند. به همین دلیل است که آقای مصباح یزدی عنوان حکومت اسلامی را مطرح می‌کند./۱۳۲۵//۱۰۲/خ

ارسال به شبکه های اجتماعی
ارسال نظر
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا حاصل عبارت زیر را در باکس روبرو وارد کنید:
= ۱۲ + ۷
ارسال
نظرات
انتشار یافته: 0
در انتظار بررسی: 0
غیر قابل انتشار: 0
۱۳۹۶/۹/۲۲ - ۱۶:۵۵
سخنگوی مرکز رسیدگی به امور مساجد خبر داد:
کمک ۵ میلیارد تومانی مساجد تهران به زلزله‌زدگان
سخنگوی مرکز رسیدگی به امور مساجد گفت: تنها در بخش کمک‌های نقدی مساجد پایتخت مبلغ ۵ میلیارد تومان برای زلزله‌زدگان کرمانشاه جمع‌آوری شده است.
۱۳۹۶/۹/۲۲ - ۱۱:۲۰
روایتی از حقیقت ماجرای برده‌ فروشی در لیبی؛
برده‌داری آمریکا و دوستان در لیبی
نوجوان و جوانند شاید ۲۰ - ۱۵ ساله، نگاه‌هایشان خنثی و بی‌رمق است، سر سپرده‌اند به تقدیر شومی که برایشان رقم خورده؛ در مقابل‌شان جمعیتی است که هیاهو می‌کنند، هر کس مبلغ را بالاتر ببرد برنده است، فروشند...
۱۳۹۶/۹/۲۲ - ۰۹:۱۵
یادداشت؛
انتقال سفارت آمریکا چرا؟
ساده‌لوح‌ترین سیاستمدار هم می‌توانست حدس بزند با تصمیم آمریکا مبنی بر انتقال سفارت خود به بیت‌المقدس چه غوغایی علیه آمریکا به راه خواهد افتاد.
۱۳۹۶/۹/۲۲ - ۰۴:۲۵
یادداشت؛
مکرون بدهکار است نه طلبکار!
مکرون عملا اذعان کرده در جریان حمایت‌های مستقیم و غیرمستقیم ریاض از گروه‌های تروریستی در منطقه بوده است. بدون شک این اعتراف مکرون، فراتر از اینکه یک گاف سیاسی بزرگ محسوب می‌شود، دارای آثار و تبعاتی حق...
۱۳۹۶/۹/۲۲ - ۰۲:۲۰
یادداشت؛
سیاست خارجی بحران‌ساز
به بیان دیگر واشنگتن تلاش می‌کند با تولید بحران‌های متعدد و «جهانی‌سازی جنگ» و البته نه «جنگ جهانی» برتری خود را حفظ کند.
۱۳۹۶/۹/۲۲ - ۰۱:۲۰
انتقاد دانشور از تصمیمات شورای عالی سیاستگذاری اصلاح‌طلبان؛
با این وضع دیگر اصلاح‌طلب نیستم
فاطمه دانشور گفت: اگر به من بگویند که خانم دانشور شما با رفتارهایی که دیدید آیا هنوز اصلاح‌طلب هستی یا خیر؟ می‌گویم نه. اگر معنا و تعریف اصلاح‌طلبی این باشد، باید بگویم نه.
۱۳۹۶/۹/۲۱ - ۲۲:۱۵
در کرسی علمی ترویجی بررسی شد؛
ماجرای جدایی حوزه و دانشگاه
حوزه و دانشگاه در مقابل هم بوده و صورت بندی و جبهه بندی جدیدی در حال شکل گیری است. در واقع یک جبهه انقلابی از حوزه و دانشگاه در مقابل یک جبهه سکولار از حوزه و دانشگاه در مقابل هم صف آرایی می‌کنند.
۱۳۹۶/۹/۲۱ - ۲۱:۲۵
یادداشت؛
در تحسین جلسه متفاوت اژه‌ای با دانشجویان
جلسه دیروز دانشجویان دانشگاه شریف با سخنگوی قوه قضاییه می‌توانست جلوه تحسین برانگیزی از آزادی و گفت و گو و نقد و پاسخگویی بین حاکمان و مردم در جمهوری اسلامی را نشان دهد.
۱۳۹۶/۹/۲۱ - ۲۰:۲۰
یادداشت؛
شورای توسعه فرهنگ قرآنی مقصر اصلی عدم تأمین بودجه قرآنی
باتوجه به وظایف شورای توسعه فرهنگ قرآنی در منشور و همچنین ماده ۴ اساسنامه «صندوق مشارکت توسعه فرهنگ قرآنی» شورای توسعه فرهنگ قرآنی مقصر اصلی عدم تأمین بودجه قرآنی کشور است.
۱۳۹۶/۹/۲۱ - ۱۶:۰۵
یادداشت؛
حاج قاسم سلیمانی؛ سردار صلح جهانی
امروز اگر در دنیا به جای جایزه مضحک صلح نوبل، نهادی مستقل و مردمی برای شناسایی و معرفی برترین صلح‌بانان جهان وجود داشت قطعا سردار قاسم سلیمانی باید به عنوان سردار صلح جهان معرفی و از او در مجامع جهانی...
۱۳۹۶/۹/۲۱ - ۰۸:۲۰
حجت الاسلام و المسلمین پورامینی:
طلاب حوزه علمیه باید دارای رویکرد تمدنی باشند
حجت الاسلام و المسلمین پورامینی گفت: طلاب حوزه علمیه باید دارای رویکرد تمدنی بوده و «تمدن­ گرایی»، یکی از ویژگی های بارز آحاد آنان باشد.
۱۳۹۶/۹/۲۱ - ۰۷:۳۵
در گفت و گو با رییس دانشگاه عدالت مطرح شد؛
امامان معصوم اجازه ندادند شیعیان از پیکره جامعه اسلامی خارج شوند
حجت الاسلام بیاتی با بیان اینکه وحدت جزو مسلمات شیعه است، گفت: امامان معصوم با اینکه بیشترین ضربه را از خلفای آن دوره خورده بودند با این حال به شیعیان اجازه ندادند که از پیکره جامعه اسلامی جدا شوند.
۱۳۹۶/۹/۲۱ - ۰۶:۳۰
حسین‌علی رمضانی:
تقدس‌انگاری اندیشه‌های غربی باید شکسته شود
استادیار دانشگاه امام حسین(ع) بیان کرد: مقدمه داشتن جرات علمی، داشتن قدرت علمی است. برای نقد اندیشه یا نظریه باید قدرت لازم علمی وجود داشته باشد تا بتوان به عنوان استاد آکادمیک با پسوند اسلامی و دینی ...
۱۳۹۶/۹/۲۱ - ۰۵:۴۵
پاسخ به یک شبهه؛
مهم‌ترین مصداق تاریخی پیمان برادری
منظور علمای روشنفکر اسلام از وحدت اسلامی، حصر مذاهب به یک مذهب و یا اخذ مشترکات مذاهب و طرد مفترقات آنها، که نه معقول و منطقی است و نه مطلوب و عملی نیست، بلکه منظور، متشکل شدن مسلمین در یک صف در برابر...
۱۳۹۶/۹/۲۱ - ۰۴:۲۰
یادداشت؛
آیا قرآن واقعا در خصوص وقایع پیش‌رو پیشگویی کرده است؟
یکی از اعجازهای محتوایی قرآن گزارشی قطعی از حوادثی است که در آینده باید رخ می‌داده؛ البته پیشگویی‌های قرآن با پیشگویی‌های انسان‌ها متفاوت است؛ زیرا آنچه قرآن از آن خبر می‎دهد، از منبع کامل وحی صادر شد...
۱۳۹۶/۹/۲۱ - ۰۳:۳۵
یادداشت؛
رویای باطل!
آل سعود در باتلاق یمن، به‌گونه‌ای به دست‌وپا زدن افتاده که حتی گفته می‌شود جنگنده‌ها و فرماندهان رژیم صهیونیستی در جنگ یمن شرکت دارند و نظامیان عربستان را برای وحشی‌گری بیشتر، کمک می‌کنند.
۱۳۹۶/۹/۲۱ - ۰۲:۴۵
سرمقاله؛
نازنین، سیامک جانسون و... سکوت!
جای تعارف نیست که جامعه هدف نمازی‌ها و زاغری، هرگز مردم عادی کف خیابان نبود و آنها دنبال یارگیری از مسؤولین بوده‌اند و در این مسیر، موفقیت‌های بسیاری هم کسب کردند.
۱۳۹۶/۹/۲۱ - ۰۱:۲۰
شعارهای ضدسعودی آغازگر سونامی تغییر در خاورمیانه؛
بن‌سلمان فروشنده قدس
سران سعودی در مسیر عادی‌سازی روابط خود با اشغالگران اسراییلی، به برخی نویسندگان خود برای بهبود وجهه یهود و اسراییلی‌ها و ستایش از آنها و مجرم‌ دانستن فلسطینی‌ها، چراغ سبز نشان دادند.
۱۳۹۶/۹/۲۱ - ۰۰:۳۵
یادداشت؛
باید منافع آمریکا در خاورمیانه تهدید شود
آمریکا و صهیونیست‌ها باید بدانند که تجاوز به بیت‌المقدس همانند حمله به مکه مکرمه و مدینه منوره است و مسلمانان چنین اقدامی را به‌هیچ وجه تحمل نخواهند کرد.
۱۳۹۶/۹/۲۰ - ۲۳:۲۰
یادداشت؛
سعودی شریک جرم ترامپ در بیت‌المقدس
جناح کودتاگر سعودی نه تنها خود به عادی‌سازی رابطه با رژیم صهیونیستی اقدام کرده بلکه در مواردی، دیگر کشورهای عربی از جمله بحرین و امارات را نیز به اقدام مشابه واداشته‌ است.