یکشنبه ۲۹ بهمن ۱۳۹۶ Sunday, February 18, 2018 - ساعت:
زمان : ۱۳۹۶/۱/۲۹ - ۱۵:۵۱
شناسه خبر: ۴۹۲۱۷۹
 
گفتاری از فیاض درباره مبانی جمهوری اسلامی؛
عقلِ فطری، مبنای جمهوریت است
مبنای اخلاق عدالت است و مبنای عدالت عقل است. هم اخلاق، هم عدالت و هم عقل، قبل از دین هستند. اگر این ترتیب را به هم بزنیم دین دچار نوعی اشرافیت و سازمان‌زدگی می‌شود.
به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از صبح نو، مبنای اخلاق عدالت است و مبنای عدالت عقل است. هم اخلاق، هم عدالت و هم عقل، قبل از دین هستند. اگر این ترتیب را به هم بزنیم دین دچار نوعی اشرافیت و سازمان‌زدگی می‌شود. یعنی از مردم جدا می‌شود و طبیعتاً دین به حاشیه خواهد رفت. یعنی دین از زندگی روزمره مردم کنار خواهد رفت و حتی ضدزندگی خواهد شد. بنابراین عقل، عدالت را ایجاب می‌کند، عدالت، اخلاق را ایجاب می‌کند و اخلاق، عقلانیت را ایجاب می‌کند. عقلانیت(Rationality) با عقل(Reason) متفاوت است.

عقلانیت یک مفهوم اقتصادی دارد و به همین دلیل با اخلاق پیوند دارد. زیرا از طرفی با عدم اسراف و از طرف دیگر با عدم خِسّت پیوند دارد. یعنی اقتصاد یا همان عقلانیت اقتصادی دو مبنای اخلاقی دارد: آنجایی که باید پول خرج کرد نباید خسیس بود، و آنجایی که نباید پول خرج کرد نباید اسراف و تبذیر کرد. اسم این قضیه میانه‌روی است.

اما مهمترین بحث در این روند جایگاه «عقل» است. این عقل در مقابل جهل است، نه در مقابل علم. اسلام می‌گوید جنود عقل و جنود جهل. از آنجایی که جهل یک معنای فعلی دارد، پس عقل هم یک معنای فعلی پیدا می‌کند. معنای عقل اسمی نیست. لذا عقل در تفکر شیعه، دارای یک نوع حرکت و فعل است. این عقل در زندگی روزمره شکل می‌گیرد. عقل انتزاعی نیست که در جایی در آسمان وجود داشته باشد. ما اصلاً در اسلام عقل انتزاعی و نظری نداریم. این‌ها از یونان و یهودیت و فلسفه نوافلاطونی که به وسیله یهود در اسکندریه شکل گرفته بود، توسط زبان سریانی(سوریه) وارد جهان اسلام شد.

عقل در تفکر اسلامی آن چیزی است که به وسیله‌اش بهشت کسب می‌شود. این عقل نوعی فعل است.  عقل در میان فقهای شیعه بسیار مهجور شده است. زیرا نتوانستیم جایگاهش را درست بشناسیم. بنابراین عقل از مبانی فقهی ما کنار رفته است و شبیه به اهل سنت شده‌ایم. در همین قانون اساسی جمهوری اسلامی گفته‌اند چون از عقل سوءاستفاده شده، نمی‌تواند مبنای قانون قرار بگیرد. «اجماع» هم که بزرگترین مبنای دموکراسی است و از عقل به وجود می‌آید، کنار رفته است.

به همین دلیل گفته‌اند قرآن و عترت فقط مبنای قانون اساسی است. اگر عقل را کنار بزنیم، نمی‌توانیم «جمهوری» را بپذیریم. مجبوریم بگوییم «حکومت اسلامی». اگر اجماع و عقل نباشد، «جمهوری اسلامی» شکل نمی‌گیرد.

عقل شیعی، همان عقل فطری است. فطرت برای مردم(ناس) است. فطرت الله آلتی فطرالناس علیها. ناس شامل همه مردم با هر دینی است. مردم بما هو مردم دارای فطرت هستند. این عقل در دل فعالیت روزمره شکل می‌گیرد. البته فقط مربوط به فعالیت بدنی نیست و به نیت افراد هم مرتبط است. بنابراین اخلاص نیت هم در شکل‌گیری عقل مؤثر است. توحید که یک امر عقلی است، وقتی در قالب عمل قرار می‌گیرد، اخلاص را به وجود می‌آورد. شما هر چه موحدتر باشید عاقل‌ترید و هم چه مشرک‌تر باشید بی عقل‌تر.

مهم‌ترین چیزی که مردم با آن سروکار دارند زندگی روزمره‌شان است. مردم را اینگونه تعریف می‌کنند: گروهی از انسان‌ها که در یک حوزه جغرافیایی و با یک فرهنگ خاص زندگی می‌کنند. در اینجا اصل، زندگی مردم است. بنابراین عقل فطری عقل زندگی و معیشت است. تدبیر معاش از همین مبنا شکل می‌گیرد. البته عده‌ای از فلاسفه به آن عقل عملی گفته‌اند. چرا که می‌خواستند قسم دیگری از عقل که همان عقل نظری است را به رسمیت بشناسند و اشرافیت فکری درست کنند. در حالی که ما عقل نظری نداریم. عقل نظری انتزاعی است و فلسفه را می‌سازد.

این عقل ربطی به زندگی انضمامی مردم ندارد و به تدریج از زندگی کنار می‌رود و حتی ضدزندگی و جنگ‌طلب می‌شود. فلسفه اساساً ضدزندگی است. عقل فلسفی عقل پیشرفت‌محور و ضدزندگی است. منشأ جنگ‌ها و کشتارهای تاریخ همین شکل عقل است. وقتی ملائکه به خدا گفتند که انسان در زمین خون می‌ریزد و فساد می‌کند، همین مساله را می‌گفتند. نمونه بزرگ جنگ‌طلبی و کشت و کشتار فلسفه، ارسطو و شاگردش اسکندر است. به همین دلیل نیچه و فروید و زیمل و برگسون جلوی فلسفه ایستادند. متأثر از برگسون و نیچه در جهان اسلام، اقبال لاهوری است که تفکر او را علی شریعتی و مرتضی مطهری ادامه می‌دهند.

حال سؤال اینجاست که این عقل فعلی چه مبنای معرفت‌شناختی در غرب دارد؟ اندیشمندانی مثل هابرماس امروز به این مبنا «میان‌ذهنیت» می‌گویند. یعنی همان «دیگریِ عمومیت‌یافته». یعنی این عقل در تعامل میان انسان‌ها شکل می‌گیرد. بنابراین عقل فردی نداریم و عقل یک امر اجتماعی است.

البته این مباحث در جهان غرب معنا پیدا می‌کند و ما در اسلام حکمت داریم نه فلسفه. شوپنهاور هم اینجا در مقابل هگل قرار می‌گیرد. هگل قائل به عقل فلسفی پیشرفت‌طلب است و فلسفه تاریخ و تکامل را استخراج می‌کند و در مقابلش شوپنهاور است که به کلاس هگل نمی‌رود و می‌گوید هگل شیطان است و می‌خواهد کشتار را شروع کند. از فلسفه هگل ناپلئون درآمد و ناپلئون به شکل هیتلر در آلمان بازتولید شد. هم اکنون نیز راست مسیحی و فاشیسم مسیحی روی همین مبنا بنا شده است. ترامپ درباره حمله نظامی به سوریه گفت می‌خواهیم حکمت الهی را در زمین جاری کنیم! گفتارش همان گفتار فلسفی و جنگ‌طلب است.

اسلام فلسفه و عرفان را تا جایی قبول می‌کند که در قالب حکمت باشد. معیار حکمت است و اگر فلسفه و عرفان در قالب حکمت قرار نگیرد منجر به فساد و جنگ می‌شود. تفکر فلسفی بدون حکمت به فسادی مثل همجنس‌گرایی منجر می‌شود. در تاریخ ویل دورانت هم آمده که سقراط و افلاطون همجنس‌باز بودند. در آکادمی افلاطون دانشجویان مفعول جنسی استادان بودند. ویل دورانت به فارسی ترجمه شده است اما در کتاب‌های دیگر هم این مسائل وجود دارد. اما ارسطو برخلاف استادانش همجنس‌باز نیست و ازدواج می‌کند و تشکیل زندگی می‌دهد. اما او به بن بست می‌رسد و خودکشی می‌کند! چرا که فلسفه‌اش ضدزندگی است. ارسطو بربرها و زنان را حیوان می‌داند. برده‌ها را ذاتاً برده می‌داند. ارسطوی جدید، کانت است. یعنی شیطان بزرگ فلسفه. تمام ساختارهای کنونی غرب تجلی اندیشه اوست. خدا و اخلاق در غرب با اندیشه کانت کنار زده می‌شود. عقل عملی در غرب بسیار مهجور است.

عقل فلسفی فردگراست. اما عقل عملی جمع‌گراست. جمهوریت هم بر اساس همین عقل فعلی و جمعی شکل می‌گیرد که به عقل فطری بر می‌گردد. مردم به‌ماهو مردم دارای عقل فطری هستند و زندگی‌محورند، اما عقل اسمی همه این‌ها را باطل می‌کند. مردم به‌ماهو مردم اشتباه نمی‌کنند. زیرا مبنایشان «common sense» با همان شعور عمومی است. common sense را اشتباهاً عقل سلیم معنا کرده‌اند. در حالی که معنایش قلب سلیم است و معنا را شهودی درک می‌کند. دموکراسی بر اساس همین قلب سلیم و شعور عمومی شکل می‌گیرد. چرا دموکراسی حجیت دارد؟ زیرا قلب سلیم و مردم به‌ماهو مردم اشتباه نمی‌کنند؛ اما چه چیزی باعث اشتباه مردم می‌شود؟ شرک و اترافِ ثروتمندان جامعه که عقل مردم را می‌دزدند. انبیا چیز جدید نیاورده‌اند و آمده‌اند که با فطرت و دفائن العقول را به مردم یادآوری کنند و به همین دلیل با مترفین ستیز دارند.

لذا جمهوریت از دل عقل فطریِ شیعی شکل می‌گیرد. در این عقل نخبگی جایی ندارد. به همین دلیل امام فرمود مردم رهبر ما هستند و مسوولان خدمتگزار مردم. امام تابع تفکر فطرت‌محور آیت‌الله شاه‌آبادی است. آیت‌الله شاه‌آبادی که استاد امام است در کتاب شذرات العباد تفکر فطرت‌محور را مطرح کرده است و امام هم برپایه این تفکر جنود عقل و جهل را نوشته است. این مبناست که امام را به جمهوری اسلامی، نه یک کلمه کم و نه یک کلمه زیادتر می‌رساند. این جمهوری اسلامی کاملاً بر مبنای عقل شیعی و اسلامی است. اینطور نیست که امام نگاهی به غرب کرده باشد و جمهوریت را از آنجا گرفته باشد. آقای مطهری، جمهوری اسلامی را فرم و محتوایی می‌دید. یعنی ارسطویی می‌دید. او می‌گفت فرم حکومت ما جمهوری است و محتوایش اسلامی؛ اما مبنای جمهوری اسلامی چیز دیگری است. جمهوریت از اسلامیت برمی‌آید و اسلامیت از جمهوریت. آن‌هایی که نمی‌توانند به خوبی این دو را در کنار هم ببینند به این دلیل است که مبنا را عقل اسمی و فردی گرفته‌اند. به همین دلیل است که آقای مصباح یزدی عنوان حکومت اسلامی را مطرح می‌کند./۱۳۲۵//۱۰۲/خ

ارسال به شبکه های اجتماعی
ارسال نظر
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا حاصل عبارت زیر را در باکس روبرو وارد کنید:
= ۱۱ + ۹
ارسال
نظرات
انتشار یافته: 0
در انتظار بررسی: 0
غیر قابل انتشار: 0
۱۳۹۶/۱۱/۲۸ - ۱۲:۴۷
یادداشت؛
دولت در لوای مردم‌‏گرایی ساختارهای قانون‌‏گذاری را کمرنگ نکند
در بخشی از یادداشت سلیمی‌نمین آمده است: دولت همان‏گونه که از نامش به وضوح پیداست مجری قانون است و نباید در لوای مردم‌‏گرایی، قانون و ساختارهای قانون‏گذاری را کمرنگ کند.
۱۳۹۶/۱۱/۲۸ - ۱۲:۴۶
منظور قرآن از حیات زمین بعد از مرگ آن چیست؟
همان‌طور که حیات مجدد زمین به آمادگی زمین و وجود شرایط بستگی دارد، حیات دوباره انسان‌ها نیز به آمادگی مردم برای ظهور و حصول شرایط نیاز دارد.
۱۳۹۶/۱۱/۲۸ - ۱۲:۴۴
آیت الله خوشوقت؛
عالمی که۵۰ سال دراختیار مردم بود
حجت الاسلام باقری اردستانی گفت: یکی از ویژگی های بارز آیت الله خوشوقت این بود که هرکس با هر سن وشغلی می‌توانست به راحتی هر سوال یا مشکلی را دارد مطرح و در کوتاه‌ترین جمله جواب آن را دریافت کند.
۱۳۹۶/۱۱/۲۸ - ۱۲:۴۲
نشست تحلیل شبهات مربوط به شهادت حضرت زهرا برگزار می‌شود
شبهات مربوط به شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) در نشستی تخصصی مورد بررسی و تحلیل قرار می‌گیرد.
۱۳۹۶/۱۱/۲۸ - ۱۲:۴۱
قائم مقام مجمع جهانی تقریب مذاهب:
دشمن تلاش دارد اسلام را دین خشونت و خونریزی معرفی کند
قائم مقام مجمع جهانی تقریب مذاهب گفت: دشمن تمام تلاش خود را می‌کند تا اسلام را دین خشونت و خونریزی معرفی کند و هزینه‌های گزاف برای رسیدن به اهداف خود صرف کرده‌ است.
۱۳۹۶/۱۱/۲۸ - ۱۲:۳۶
دیدار آیت الله حق شناس با امام زمان در مکه
ماجرای دیدار آیت الله حق شناس با امام زمان(عج) به روایت یکی از شاگردان ایشان شنیدنی است.
۱۳۹۶/۱۱/۲۷ - ۱۴:۰۲
حجت الاسلام و المسلمین مبلغی:
فقدان فقه در جامعه حس می شود
حجت الاسلام و المسلمین مبلغی در چهارمین نشست هم اندیشی فقه حکومتی گفت: امروزه فقدان فقه در جامعه قابل احساس که مسأله مشکلات زیادی به وجود خواهد آورد.
۱۳۹۶/۱۱/۲۷ - ۱۳:۵۳
توئیت | ایران همسایه سرزمین‌های اشغالی شد
یامین پور: به لحاظ نظامی اکنون همسایه سرزمین های اشغالی هستیم.
۱۳۹۶/۱۱/۲۷ - ۱۳:۵۱
یادداشت؛
مردم همین‌ها هستند!
حضور گسترده و پرصلابتِ هرسال مردم در راهپیمایی ۲۲ بهمن علی‌رغم تبلیغات پرحجم و بی‌حد و حساب رسانه‌های غربی، نماد اقتدار ملت ایران و خنثی‌کننده تبلیغات و جنگ روانی علیه نظام جمهوری اسلامی برآمده از ارا...
۱۳۹۶/۱۱/۲۷ - ۱۳:۵۰
توئیت | تا کار خلق الله به خودکشی نکشیده روحانی فکری بکند
رسایی: آقای روحانی با دخالت در کار دستگاه قضایی کمیته ای را مامور پیگیری خودکشی جاسوس دو تابعیتی کرده.
۱۳۹۶/۱۱/۲۷ - ۱۳:۴۸
یادداشت؛
لزوم انقلاب در نگاه به جوانان
دستگاه های سیاسی و اجرایی کشور در آستانه چهل سالگی انقلاب به سرعت به سمت کهن سالی پیش می روند چون که به راحتی جوانان خود را حذف می کنند یا اینکه از آن ها بهره ای نمی برند.
۱۳۹۶/۱۱/۲۷ - ۱۳:۴۷
توئیت | این زیبایی چرا در رسانه ها سانسور شد؟
جلیلی: یک طلبه سید از اسلامشهر تهران از سه ماه قبل به روستایی که همگی از اهل سنت هستند خدمت می کند.
۱۳۹۶/۱۱/۲۷ - ۱۳:۴۵
سرمقاله؛
جوجیتسو
جوجیتسو، یک هنر رزمی ژاپنی است که برای مبارزه از فاصله نزدیک با یک رقیب مسلح یا غیر مسلح طراحی شده است. به نظر می رسد آمریکایی ها برای مقابله با انقلاب اسلامی بارها از این روش استفاده کرده اند.
۱۳۹۶/۱۱/۲۶ - ۱۵:۳۵
حجت الاسلام میرباقری:
نورانیت قرآن بر قلب عاملان به دین اثر دارد
استاد سطح عالی حوزه علمیه گفت: اگر ما به احادیث و معارف دینی عمل کنیم نورانیت قرآن بر قلب ما اثر خواهد کرد.
۱۳۹۶/۱۱/۲۶ - ۱۵:۳۵
کارشناس مهدویت مطرح کرد؛
تعیین نشانه های ظهور ترویج مهدویت نیست
بسیاری از ما ورود به حوزه تطبیق و معین کردن مصداق برای نشانه های ظهور را یک نوع ترویج مهدویت و خدمت به امام عصر(عج) می دانیم؛ در حالی که مخاطبان همگی از نظر اعتقادی آنقدر قوی نیستند که مطلب را هضم کنن...
۱۳۹۶/۱۱/۲۶ - ۱۵:۳۴
کتاب پایبندی به قرآن رونمایی شد
در مراسم رونمایی از پژوهش های قرآنی وضعیت قرآنی شهر تهران که صبح امروز در سازمان دارالقرآن برگزار شد وضعیت سطح روخوانی قرآن در تهران نامطلوب گزارش شد.
۱۳۹۶/۱۱/۲۶ - ۱۵:۲۸
عضو مجلس علمایی بحرین:
انقلاب بحرین با شعار "اراده ما قدرتمندتر است" ادامه خواهد یافت
عضو مجلس علمایی بحرین تأکید کرد برای به‌چالش کشیدن رژیم حاکم در بحرین و هم همپیمانانش انقلاب مردمی بحرین با شعار "اراده ما قدرتمندتر است" ادامه خواهد یافت.
۱۳۹۶/۱۱/۲۶ - ۱۵:۲۶
صالحی در نشست با نمایندگان ادیان توحیدی:
دفاع مقدس تبلور حضور ادیان مختلف دینی ایران در کنار یکدیگر بود
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به وجود زندگی مسالمت آمیز پیروان ادیان توحیدی در ایران، گفت: هشت سال دفاع مقدس تبلوری از حضور پیروان ادیان مختلف دینی در کنار یکدیگر بود.
۱۳۹۶/۱۱/۲۶ - ۱۵:۲۴
یادداشت؛
ریشه پنهان نوسانات ارزی
برخی کارشناسان اقتصادی معتقدند که افزایش نرخ ارز منجر به رشد صادرات می‌شود اما چند اتفاق مهم می افتد که نباید از آن‌ها غافل شد.
۱۳۹۶/۱۱/۲۶ - ۱۵:۱۵
درس خارج فقه نظام سیاسی آیت‌الله اراکی؛
تاثیرپذیری افراد جامعه از اخلاق حاکم اسلامی
استاد خارج فقه حوزه علمیه قم در سی و ششمین جلسه درس خارج فقه ولایت فقیه خود به بررسی ششمین روایت از مجموعه روایات دال بر شرطیت فقاهت در ولایت امر پرداخت.