Web
Analytics
Rasa News :: خبرگزاری رسا - عقلِ فطری، مبنای جمهوریت است
جمعه ۳۱ فروردین ۱۳۹۷ Friday, April 20, 2018 - ساعت:
زمان : ۱۳۹۶/۱/۲۹ - ۱۵:۵۱
شناسه خبر: ۴۹۲۱۷۹
 
گفتاری از فیاض درباره مبانی جمهوری اسلامی؛
عقلِ فطری، مبنای جمهوریت است
مبنای اخلاق عدالت است و مبنای عدالت عقل است. هم اخلاق، هم عدالت و هم عقل، قبل از دین هستند. اگر این ترتیب را به هم بزنیم دین دچار نوعی اشرافیت و سازمان‌زدگی می‌شود.
به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از صبح نو، مبنای اخلاق عدالت است و مبنای عدالت عقل است. هم اخلاق، هم عدالت و هم عقل، قبل از دین هستند. اگر این ترتیب را به هم بزنیم دین دچار نوعی اشرافیت و سازمان‌زدگی می‌شود. یعنی از مردم جدا می‌شود و طبیعتاً دین به حاشیه خواهد رفت. یعنی دین از زندگی روزمره مردم کنار خواهد رفت و حتی ضدزندگی خواهد شد. بنابراین عقل، عدالت را ایجاب می‌کند، عدالت، اخلاق را ایجاب می‌کند و اخلاق، عقلانیت را ایجاب می‌کند. عقلانیت(Rationality) با عقل(Reason) متفاوت است.

عقلانیت یک مفهوم اقتصادی دارد و به همین دلیل با اخلاق پیوند دارد. زیرا از طرفی با عدم اسراف و از طرف دیگر با عدم خِسّت پیوند دارد. یعنی اقتصاد یا همان عقلانیت اقتصادی دو مبنای اخلاقی دارد: آنجایی که باید پول خرج کرد نباید خسیس بود، و آنجایی که نباید پول خرج کرد نباید اسراف و تبذیر کرد. اسم این قضیه میانه‌روی است.

اما مهمترین بحث در این روند جایگاه «عقل» است. این عقل در مقابل جهل است، نه در مقابل علم. اسلام می‌گوید جنود عقل و جنود جهل. از آنجایی که جهل یک معنای فعلی دارد، پس عقل هم یک معنای فعلی پیدا می‌کند. معنای عقل اسمی نیست. لذا عقل در تفکر شیعه، دارای یک نوع حرکت و فعل است. این عقل در زندگی روزمره شکل می‌گیرد. عقل انتزاعی نیست که در جایی در آسمان وجود داشته باشد. ما اصلاً در اسلام عقل انتزاعی و نظری نداریم. این‌ها از یونان و یهودیت و فلسفه نوافلاطونی که به وسیله یهود در اسکندریه شکل گرفته بود، توسط زبان سریانی(سوریه) وارد جهان اسلام شد.

عقل در تفکر اسلامی آن چیزی است که به وسیله‌اش بهشت کسب می‌شود. این عقل نوعی فعل است.  عقل در میان فقهای شیعه بسیار مهجور شده است. زیرا نتوانستیم جایگاهش را درست بشناسیم. بنابراین عقل از مبانی فقهی ما کنار رفته است و شبیه به اهل سنت شده‌ایم. در همین قانون اساسی جمهوری اسلامی گفته‌اند چون از عقل سوءاستفاده شده، نمی‌تواند مبنای قانون قرار بگیرد. «اجماع» هم که بزرگترین مبنای دموکراسی است و از عقل به وجود می‌آید، کنار رفته است.

به همین دلیل گفته‌اند قرآن و عترت فقط مبنای قانون اساسی است. اگر عقل را کنار بزنیم، نمی‌توانیم «جمهوری» را بپذیریم. مجبوریم بگوییم «حکومت اسلامی». اگر اجماع و عقل نباشد، «جمهوری اسلامی» شکل نمی‌گیرد.

عقل شیعی، همان عقل فطری است. فطرت برای مردم(ناس) است. فطرت الله آلتی فطرالناس علیها. ناس شامل همه مردم با هر دینی است. مردم بما هو مردم دارای فطرت هستند. این عقل در دل فعالیت روزمره شکل می‌گیرد. البته فقط مربوط به فعالیت بدنی نیست و به نیت افراد هم مرتبط است. بنابراین اخلاص نیت هم در شکل‌گیری عقل مؤثر است. توحید که یک امر عقلی است، وقتی در قالب عمل قرار می‌گیرد، اخلاص را به وجود می‌آورد. شما هر چه موحدتر باشید عاقل‌ترید و هم چه مشرک‌تر باشید بی عقل‌تر.

مهم‌ترین چیزی که مردم با آن سروکار دارند زندگی روزمره‌شان است. مردم را اینگونه تعریف می‌کنند: گروهی از انسان‌ها که در یک حوزه جغرافیایی و با یک فرهنگ خاص زندگی می‌کنند. در اینجا اصل، زندگی مردم است. بنابراین عقل فطری عقل زندگی و معیشت است. تدبیر معاش از همین مبنا شکل می‌گیرد. البته عده‌ای از فلاسفه به آن عقل عملی گفته‌اند. چرا که می‌خواستند قسم دیگری از عقل که همان عقل نظری است را به رسمیت بشناسند و اشرافیت فکری درست کنند. در حالی که ما عقل نظری نداریم. عقل نظری انتزاعی است و فلسفه را می‌سازد.

این عقل ربطی به زندگی انضمامی مردم ندارد و به تدریج از زندگی کنار می‌رود و حتی ضدزندگی و جنگ‌طلب می‌شود. فلسفه اساساً ضدزندگی است. عقل فلسفی عقل پیشرفت‌محور و ضدزندگی است. منشأ جنگ‌ها و کشتارهای تاریخ همین شکل عقل است. وقتی ملائکه به خدا گفتند که انسان در زمین خون می‌ریزد و فساد می‌کند، همین مساله را می‌گفتند. نمونه بزرگ جنگ‌طلبی و کشت و کشتار فلسفه، ارسطو و شاگردش اسکندر است. به همین دلیل نیچه و فروید و زیمل و برگسون جلوی فلسفه ایستادند. متأثر از برگسون و نیچه در جهان اسلام، اقبال لاهوری است که تفکر او را علی شریعتی و مرتضی مطهری ادامه می‌دهند.

حال سؤال اینجاست که این عقل فعلی چه مبنای معرفت‌شناختی در غرب دارد؟ اندیشمندانی مثل هابرماس امروز به این مبنا «میان‌ذهنیت» می‌گویند. یعنی همان «دیگریِ عمومیت‌یافته». یعنی این عقل در تعامل میان انسان‌ها شکل می‌گیرد. بنابراین عقل فردی نداریم و عقل یک امر اجتماعی است.

البته این مباحث در جهان غرب معنا پیدا می‌کند و ما در اسلام حکمت داریم نه فلسفه. شوپنهاور هم اینجا در مقابل هگل قرار می‌گیرد. هگل قائل به عقل فلسفی پیشرفت‌طلب است و فلسفه تاریخ و تکامل را استخراج می‌کند و در مقابلش شوپنهاور است که به کلاس هگل نمی‌رود و می‌گوید هگل شیطان است و می‌خواهد کشتار را شروع کند. از فلسفه هگل ناپلئون درآمد و ناپلئون به شکل هیتلر در آلمان بازتولید شد. هم اکنون نیز راست مسیحی و فاشیسم مسیحی روی همین مبنا بنا شده است. ترامپ درباره حمله نظامی به سوریه گفت می‌خواهیم حکمت الهی را در زمین جاری کنیم! گفتارش همان گفتار فلسفی و جنگ‌طلب است.

اسلام فلسفه و عرفان را تا جایی قبول می‌کند که در قالب حکمت باشد. معیار حکمت است و اگر فلسفه و عرفان در قالب حکمت قرار نگیرد منجر به فساد و جنگ می‌شود. تفکر فلسفی بدون حکمت به فسادی مثل همجنس‌گرایی منجر می‌شود. در تاریخ ویل دورانت هم آمده که سقراط و افلاطون همجنس‌باز بودند. در آکادمی افلاطون دانشجویان مفعول جنسی استادان بودند. ویل دورانت به فارسی ترجمه شده است اما در کتاب‌های دیگر هم این مسائل وجود دارد. اما ارسطو برخلاف استادانش همجنس‌باز نیست و ازدواج می‌کند و تشکیل زندگی می‌دهد. اما او به بن بست می‌رسد و خودکشی می‌کند! چرا که فلسفه‌اش ضدزندگی است. ارسطو بربرها و زنان را حیوان می‌داند. برده‌ها را ذاتاً برده می‌داند. ارسطوی جدید، کانت است. یعنی شیطان بزرگ فلسفه. تمام ساختارهای کنونی غرب تجلی اندیشه اوست. خدا و اخلاق در غرب با اندیشه کانت کنار زده می‌شود. عقل عملی در غرب بسیار مهجور است.

عقل فلسفی فردگراست. اما عقل عملی جمع‌گراست. جمهوریت هم بر اساس همین عقل فعلی و جمعی شکل می‌گیرد که به عقل فطری بر می‌گردد. مردم به‌ماهو مردم دارای عقل فطری هستند و زندگی‌محورند، اما عقل اسمی همه این‌ها را باطل می‌کند. مردم به‌ماهو مردم اشتباه نمی‌کنند. زیرا مبنایشان «common sense» با همان شعور عمومی است. common sense را اشتباهاً عقل سلیم معنا کرده‌اند. در حالی که معنایش قلب سلیم است و معنا را شهودی درک می‌کند. دموکراسی بر اساس همین قلب سلیم و شعور عمومی شکل می‌گیرد. چرا دموکراسی حجیت دارد؟ زیرا قلب سلیم و مردم به‌ماهو مردم اشتباه نمی‌کنند؛ اما چه چیزی باعث اشتباه مردم می‌شود؟ شرک و اترافِ ثروتمندان جامعه که عقل مردم را می‌دزدند. انبیا چیز جدید نیاورده‌اند و آمده‌اند که با فطرت و دفائن العقول را به مردم یادآوری کنند و به همین دلیل با مترفین ستیز دارند.

لذا جمهوریت از دل عقل فطریِ شیعی شکل می‌گیرد. در این عقل نخبگی جایی ندارد. به همین دلیل امام فرمود مردم رهبر ما هستند و مسوولان خدمتگزار مردم. امام تابع تفکر فطرت‌محور آیت‌الله شاه‌آبادی است. آیت‌الله شاه‌آبادی که استاد امام است در کتاب شذرات العباد تفکر فطرت‌محور را مطرح کرده است و امام هم برپایه این تفکر جنود عقل و جهل را نوشته است. این مبناست که امام را به جمهوری اسلامی، نه یک کلمه کم و نه یک کلمه زیادتر می‌رساند. این جمهوری اسلامی کاملاً بر مبنای عقل شیعی و اسلامی است. اینطور نیست که امام نگاهی به غرب کرده باشد و جمهوریت را از آنجا گرفته باشد. آقای مطهری، جمهوری اسلامی را فرم و محتوایی می‌دید. یعنی ارسطویی می‌دید. او می‌گفت فرم حکومت ما جمهوری است و محتوایش اسلامی؛ اما مبنای جمهوری اسلامی چیز دیگری است. جمهوریت از اسلامیت برمی‌آید و اسلامیت از جمهوریت. آن‌هایی که نمی‌توانند به خوبی این دو را در کنار هم ببینند به این دلیل است که مبنا را عقل اسمی و فردی گرفته‌اند. به همین دلیل است که آقای مصباح یزدی عنوان حکومت اسلامی را مطرح می‌کند./۱۳۲۵//۱۰۲/خ

ارسال به شبکه های اجتماعی
ارسال نظر
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا حاصل عبارت زیر را در باکس روبرو وارد کنید:
= ۲ + ۲
ارسال
نظرات
انتشار یافته: 0
در انتظار بررسی: 0
غیر قابل انتشار: 0
۱۳۹۷/۱/۲۹ - ۱۶:۳۴
یادداشت؛
شکست های کدخدا
تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، راهبرد اصلی کاخ سفید، عبارت بود از بهره‌برداری حداکثری از سفره‌های نفت و گاز غرب آسیا در ازای فروش امنیت و بالانس کردن جریان قدرت اما روی کار آمدن جمهوری اسلامی این معا...
۱۳۹۷/۱/۲۹ - ۰۷:۱۵
تلگرام | ارتش خصوصی چند ملیتی
شهبازی: دولت ترامپ در پی این است که با پول سعودی و امارات و قطر ارتش چندملیتی تشکیل دهد که با کمک کردها و نیروهای ‌معارض نگذارند مناطق تحت سلطه داعش وسایر گروه‌های معارض شکست‌خورده تحت کنترل ایران قرا...
۱۳۹۷/۱/۲۹ - ۰۶:۵۰
گزارش خبری تحلیلی از راه‌های مقابله با جنگ ارزی دشمن؛
پیمان‌های مشترک پولی باطل‌السحر وابستگی به دلار
از چند ماه قبل که ماجرای افزایش پلکانی قیمت دلار آغاز شد تا همین چند روز پیش که به رکورد بی‌سابقه و تاریخی ۶ هزار و ۳۰۰ تومان رسید، روز به روز ثروت مردم کمتر شد و ارزش پول ملی افت کرد.
۱۳۹۷/۱/۲۹ - ۰۶:۳۵
دیدگاه؛
خشم غربی ها از آزادی غوطه شرقی دمشق
نیروهای سوری در حالی که آخرین مواضع تروریست ها را در غوطه شرقی دمشق پاکسازی کردند کشورهای غربی به بهانه استفاده ارتش سوریه از سلاح های شیمیایی دمشق را تهدید به حمله نظامی کردند.
۱۳۹۷/۱/۲۹ - ۰۵:۵۰
دیدگاه؛
از صربستان به سوریه؛ چگونه آمریکا سازمان ملل را جایگزین پلیس جهانی کرد؟
آمریکا خود هم نقش مجری و هم قاضی و هم هیأت منصفه را بازی کرد و سازمان ملل متحد در حمله ۱۹۹۹ که ناتو به رهبری آمریکا انجام داد و منجر به اشغال کوزوو شد هیچ نقشی ایفا نکرد.
۱۳۹۷/۱/۲۹ - ۰۴:۴۵
تلگرام | جشن هم‌خونی در شبانگاه میرجاوه
یارضوی: وقتی به برجک مرزی ناجا در میرجاوه حمله می‌شود، بچه‌های سپاه هم می‌روند کمک برادرهای مرزبانشان.
۱۳۹۷/۱/۲۹ - ۰۳:۵۵
یادداشت؛
وقتی اراده ای برای حرکت نیست
از زمان شروع مذاکرات و بررسی خروجیها زنگ هشدار برای منتقدین به صدا درآمده بود و به خوبی انحراف از مسیر استقلال اقتصادی را گوشزد می کرد. دولت اما نه تنها اعتقادی به چنین واقعیتی نداشت بلکه کمر همت به م...
۱۳۹۷/۱/۲۹ - ۰۳:۴۰
یادداشت؛
اینها از آل‌سعود بدترند!
سعودی‌ها خوب می‌دانند «امضای کری تضمین نیست» یعنی چه!؟ ولی چاره‌ای جز دوشیده شدن ندارند. چرا؟! چون می‌دانند در صورت شیر ندادن، ایستگاه آخر گاوهای شیری هم همان کشتارگاه گاوهای پرواری است! لذا با کمال م...
۱۳۹۷/۱/۲۹ - ۰۳:۰۵
یادداشت؛
غروب برجام در راه است؟
ضرب‌الاجل ترامپ در مورد برجام تا کمتر از یک ماه دیگر به پایان می‌رسد و حالا موگرینی می‌گوید رهبران اروپایی تلاش می‌کنند تا قبل از فرارسیدن این ضرب‌الاجل با انجام گفت‌وگو‌‌‌هایی با امریکایی‌ها، هر چه ک...
۱۳۹۷/۱/۲۹ - ۰۲:۴۰
سرمقاله؛
آمادگی همیشگی
تعرض‌های مستقیم و غیرمستقیم رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی افزایش یافته است. ‌تعبیر دبیرکل شجاع حزب الله لبنان این است که حمله به T۴ وضعیت منازعه میان ایران با دشمن دیرینه‌اش را وارد مرحله‌ای جدی...
۱۳۹۷/۱/۲۹ - ۰۲:۱۰
یادداشت؛
جنگ در دو جبهه ارضی و ارزی
در هفته‌های اخیر دو اتفاق مهم و کلیدی در داخل و خارج ایران رخ داد که در یک نگاه کلان و اصولی در اصل یک اتفاق است اما در دو سیرت مختلف خود را به ما نشان داده است.
۱۳۹۷/۱/۲۹ - ۰۱:۰۰
توئیت | نفوذ جاسوسان
علیزاده: در شرایطی چنین نیمه جنگی فقط ساده لوحان نفوذ را امری تخیلی می دانند.
۱۳۹۷/۱/۲۹ - ۰۰:۱۰
یادداشت؛
وخامت وضعیت حقوق بشری در بحرین با نقش‌آفرینی آمریکا و انگلیس
رژیم آل‌خلیفه دامنه اقدامات وحشیانه و سرکوبگرانه خود علیه انقلابیون و شهروندان را به حدی گسترده کرده که حتی زنان بحرینی نیز دیگر از این دست اقدامات در امان نیستند. به همین دلیل است که اخیرا کمپینی به ...
۱۳۹۷/۱/۲۸ - ۲۳:۰۵
یادداشت؛
حمله به سوریه؛ جنایت برای حفظ جنایتکاران
حمله نظامی به نقاطی از یک کشور گرفتار جنگ داخلی که در حاشیه یا نزدیک آن شهروندان غیرنظامی ساکن هستند و امکان فرار چندانی برایشان وجود ندارد، به تنهایی برای جنایت نامیدن این حمله و آن هم در سحرگاه که م...
۱۳۹۷/۱/۲۸ - ۲۲:۳۵
یادداشت؛
شیمیایی بهانه است؛ اصل دمشق نشانه است!
همیشه استفاده قدرتمند از دیپلماسی عمومی و جنگ رسانه­‌ای، مکمل تمام حملات و جنگ‌­های آمریکا و متحدان‌شان بوده به‌گونه‌­ای که ابتدا با طرح یک «بهانه»، از به وجود آمدن «خطر بزرگی» خبر داده شده و از مقابل...
۱۳۹۷/۱/۲۸ - ۲۱:۵۵
توئیت | ناتوانی آمریکایی‌ها در منطقه
نقوی حسینی: حضور در منطقه خسارات جبران ناپذیری را برای غربی‌ها و به ویژه آمریکایی ها در پی خواهد داشت.
۱۳۹۷/۱/۲۸ - ۲۱:۴۰
توئیت | تعبیر سخنان رهبر انقلاب درباره برجام
نقوی حسینی: هیچ پاراگرافی به برجام اضافه نخواهد شد و زیر بار اضافه کردن پیوست در این توافقنامه نمی‌رویم.
۱۳۹۷/۱/۲۸ - ۱۹:۵۰
سرمقاله؛
ترقه بازی سه یاغی جهانی
حمله آمریکا، انگلیس و فرانسه به سوریه موجی از نفرت را در جهان برانگیخت. این حمله بدون مجوز شورای امنیت سازمان ملل و بدون اتکا به هیچ منطقی صورت گرفته است.
۱۳۹۷/۱/۲۸ - ۱۲:۲۹
یادداشت؛
ظرفیت صفر برای توقف مقاومت
نبض جنگ سوریه طی یک هفته گذشته به بالا‌‌‌‌ترین سرعت خود رسید تا حدی که بعضی‌‌‌‌ها از احتمال «جنگ جهانی سوم‌» حرف زدند اما حملات روز جمعه سه کشور غربی برای همگان مشخص کرد آمریکا و متحدانش در این جنگ پی...
۱۳۹۷/۱/۲۸ - ۱۲:۲۵
سرمقاله؛
چالش ذهنی یا چالش عینی؟
در سال ۲۰۰۰ میلادی برای حذف اسلوبودان میلوشویچ، رییس‌جمهور شرق‌گرای صربستان – که البته قابل دفاع نیست- هر قدر تلاش کردند نتوانستند از طریق انتخابات مردمی اقدام کنند.