پنج شنبه ۷ اردیبهشت ۱۳۹۶ Thursday, April 27, 2017 - ساعت:
زمان : ۱۳۹۶/۱/۲۹ - ۱۵:۵۱
شناسه خبر: ۴۹۲۱۷۹
 
گفتاری از فیاض درباره مبانی جمهوری اسلامی؛
عقلِ فطری، مبنای جمهوریت است
مبنای اخلاق عدالت است و مبنای عدالت عقل است. هم اخلاق، هم عدالت و هم عقل، قبل از دین هستند. اگر این ترتیب را به هم بزنیم دین دچار نوعی اشرافیت و سازمان‌زدگی می‌شود.
به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از صبح نو، مبنای اخلاق عدالت است و مبنای عدالت عقل است. هم اخلاق، هم عدالت و هم عقل، قبل از دین هستند. اگر این ترتیب را به هم بزنیم دین دچار نوعی اشرافیت و سازمان‌زدگی می‌شود. یعنی از مردم جدا می‌شود و طبیعتاً دین به حاشیه خواهد رفت. یعنی دین از زندگی روزمره مردم کنار خواهد رفت و حتی ضدزندگی خواهد شد. بنابراین عقل، عدالت را ایجاب می‌کند، عدالت، اخلاق را ایجاب می‌کند و اخلاق، عقلانیت را ایجاب می‌کند. عقلانیت(Rationality) با عقل(Reason) متفاوت است.

عقلانیت یک مفهوم اقتصادی دارد و به همین دلیل با اخلاق پیوند دارد. زیرا از طرفی با عدم اسراف و از طرف دیگر با عدم خِسّت پیوند دارد. یعنی اقتصاد یا همان عقلانیت اقتصادی دو مبنای اخلاقی دارد: آنجایی که باید پول خرج کرد نباید خسیس بود، و آنجایی که نباید پول خرج کرد نباید اسراف و تبذیر کرد. اسم این قضیه میانه‌روی است.

اما مهمترین بحث در این روند جایگاه «عقل» است. این عقل در مقابل جهل است، نه در مقابل علم. اسلام می‌گوید جنود عقل و جنود جهل. از آنجایی که جهل یک معنای فعلی دارد، پس عقل هم یک معنای فعلی پیدا می‌کند. معنای عقل اسمی نیست. لذا عقل در تفکر شیعه، دارای یک نوع حرکت و فعل است. این عقل در زندگی روزمره شکل می‌گیرد. عقل انتزاعی نیست که در جایی در آسمان وجود داشته باشد. ما اصلاً در اسلام عقل انتزاعی و نظری نداریم. این‌ها از یونان و یهودیت و فلسفه نوافلاطونی که به وسیله یهود در اسکندریه شکل گرفته بود، توسط زبان سریانی(سوریه) وارد جهان اسلام شد.

عقل در تفکر اسلامی آن چیزی است که به وسیله‌اش بهشت کسب می‌شود. این عقل نوعی فعل است.  عقل در میان فقهای شیعه بسیار مهجور شده است. زیرا نتوانستیم جایگاهش را درست بشناسیم. بنابراین عقل از مبانی فقهی ما کنار رفته است و شبیه به اهل سنت شده‌ایم. در همین قانون اساسی جمهوری اسلامی گفته‌اند چون از عقل سوءاستفاده شده، نمی‌تواند مبنای قانون قرار بگیرد. «اجماع» هم که بزرگترین مبنای دموکراسی است و از عقل به وجود می‌آید، کنار رفته است.

به همین دلیل گفته‌اند قرآن و عترت فقط مبنای قانون اساسی است. اگر عقل را کنار بزنیم، نمی‌توانیم «جمهوری» را بپذیریم. مجبوریم بگوییم «حکومت اسلامی». اگر اجماع و عقل نباشد، «جمهوری اسلامی» شکل نمی‌گیرد.

عقل شیعی، همان عقل فطری است. فطرت برای مردم(ناس) است. فطرت الله آلتی فطرالناس علیها. ناس شامل همه مردم با هر دینی است. مردم بما هو مردم دارای فطرت هستند. این عقل در دل فعالیت روزمره شکل می‌گیرد. البته فقط مربوط به فعالیت بدنی نیست و به نیت افراد هم مرتبط است. بنابراین اخلاص نیت هم در شکل‌گیری عقل مؤثر است. توحید که یک امر عقلی است، وقتی در قالب عمل قرار می‌گیرد، اخلاص را به وجود می‌آورد. شما هر چه موحدتر باشید عاقل‌ترید و هم چه مشرک‌تر باشید بی عقل‌تر.

مهم‌ترین چیزی که مردم با آن سروکار دارند زندگی روزمره‌شان است. مردم را اینگونه تعریف می‌کنند: گروهی از انسان‌ها که در یک حوزه جغرافیایی و با یک فرهنگ خاص زندگی می‌کنند. در اینجا اصل، زندگی مردم است. بنابراین عقل فطری عقل زندگی و معیشت است. تدبیر معاش از همین مبنا شکل می‌گیرد. البته عده‌ای از فلاسفه به آن عقل عملی گفته‌اند. چرا که می‌خواستند قسم دیگری از عقل که همان عقل نظری است را به رسمیت بشناسند و اشرافیت فکری درست کنند. در حالی که ما عقل نظری نداریم. عقل نظری انتزاعی است و فلسفه را می‌سازد.

این عقل ربطی به زندگی انضمامی مردم ندارد و به تدریج از زندگی کنار می‌رود و حتی ضدزندگی و جنگ‌طلب می‌شود. فلسفه اساساً ضدزندگی است. عقل فلسفی عقل پیشرفت‌محور و ضدزندگی است. منشأ جنگ‌ها و کشتارهای تاریخ همین شکل عقل است. وقتی ملائکه به خدا گفتند که انسان در زمین خون می‌ریزد و فساد می‌کند، همین مساله را می‌گفتند. نمونه بزرگ جنگ‌طلبی و کشت و کشتار فلسفه، ارسطو و شاگردش اسکندر است. به همین دلیل نیچه و فروید و زیمل و برگسون جلوی فلسفه ایستادند. متأثر از برگسون و نیچه در جهان اسلام، اقبال لاهوری است که تفکر او را علی شریعتی و مرتضی مطهری ادامه می‌دهند.

حال سؤال اینجاست که این عقل فعلی چه مبنای معرفت‌شناختی در غرب دارد؟ اندیشمندانی مثل هابرماس امروز به این مبنا «میان‌ذهنیت» می‌گویند. یعنی همان «دیگریِ عمومیت‌یافته». یعنی این عقل در تعامل میان انسان‌ها شکل می‌گیرد. بنابراین عقل فردی نداریم و عقل یک امر اجتماعی است.

البته این مباحث در جهان غرب معنا پیدا می‌کند و ما در اسلام حکمت داریم نه فلسفه. شوپنهاور هم اینجا در مقابل هگل قرار می‌گیرد. هگل قائل به عقل فلسفی پیشرفت‌طلب است و فلسفه تاریخ و تکامل را استخراج می‌کند و در مقابلش شوپنهاور است که به کلاس هگل نمی‌رود و می‌گوید هگل شیطان است و می‌خواهد کشتار را شروع کند. از فلسفه هگل ناپلئون درآمد و ناپلئون به شکل هیتلر در آلمان بازتولید شد. هم اکنون نیز راست مسیحی و فاشیسم مسیحی روی همین مبنا بنا شده است. ترامپ درباره حمله نظامی به سوریه گفت می‌خواهیم حکمت الهی را در زمین جاری کنیم! گفتارش همان گفتار فلسفی و جنگ‌طلب است.

اسلام فلسفه و عرفان را تا جایی قبول می‌کند که در قالب حکمت باشد. معیار حکمت است و اگر فلسفه و عرفان در قالب حکمت قرار نگیرد منجر به فساد و جنگ می‌شود. تفکر فلسفی بدون حکمت به فسادی مثل همجنس‌گرایی منجر می‌شود. در تاریخ ویل دورانت هم آمده که سقراط و افلاطون همجنس‌باز بودند. در آکادمی افلاطون دانشجویان مفعول جنسی استادان بودند. ویل دورانت به فارسی ترجمه شده است اما در کتاب‌های دیگر هم این مسائل وجود دارد. اما ارسطو برخلاف استادانش همجنس‌باز نیست و ازدواج می‌کند و تشکیل زندگی می‌دهد. اما او به بن بست می‌رسد و خودکشی می‌کند! چرا که فلسفه‌اش ضدزندگی است. ارسطو بربرها و زنان را حیوان می‌داند. برده‌ها را ذاتاً برده می‌داند. ارسطوی جدید، کانت است. یعنی شیطان بزرگ فلسفه. تمام ساختارهای کنونی غرب تجلی اندیشه اوست. خدا و اخلاق در غرب با اندیشه کانت کنار زده می‌شود. عقل عملی در غرب بسیار مهجور است.

عقل فلسفی فردگراست. اما عقل عملی جمع‌گراست. جمهوریت هم بر اساس همین عقل فعلی و جمعی شکل می‌گیرد که به عقل فطری بر می‌گردد. مردم به‌ماهو مردم دارای عقل فطری هستند و زندگی‌محورند، اما عقل اسمی همه این‌ها را باطل می‌کند. مردم به‌ماهو مردم اشتباه نمی‌کنند. زیرا مبنایشان «common sense» با همان شعور عمومی است. common sense را اشتباهاً عقل سلیم معنا کرده‌اند. در حالی که معنایش قلب سلیم است و معنا را شهودی درک می‌کند. دموکراسی بر اساس همین قلب سلیم و شعور عمومی شکل می‌گیرد. چرا دموکراسی حجیت دارد؟ زیرا قلب سلیم و مردم به‌ماهو مردم اشتباه نمی‌کنند؛ اما چه چیزی باعث اشتباه مردم می‌شود؟ شرک و اترافِ ثروتمندان جامعه که عقل مردم را می‌دزدند. انبیا چیز جدید نیاورده‌اند و آمده‌اند که با فطرت و دفائن العقول را به مردم یادآوری کنند و به همین دلیل با مترفین ستیز دارند.

لذا جمهوریت از دل عقل فطریِ شیعی شکل می‌گیرد. در این عقل نخبگی جایی ندارد. به همین دلیل امام فرمود مردم رهبر ما هستند و مسوولان خدمتگزار مردم. امام تابع تفکر فطرت‌محور آیت‌الله شاه‌آبادی است. آیت‌الله شاه‌آبادی که استاد امام است در کتاب شذرات العباد تفکر فطرت‌محور را مطرح کرده است و امام هم برپایه این تفکر جنود عقل و جهل را نوشته است. این مبناست که امام را به جمهوری اسلامی، نه یک کلمه کم و نه یک کلمه زیادتر می‌رساند. این جمهوری اسلامی کاملاً بر مبنای عقل شیعی و اسلامی است. اینطور نیست که امام نگاهی به غرب کرده باشد و جمهوریت را از آنجا گرفته باشد. آقای مطهری، جمهوری اسلامی را فرم و محتوایی می‌دید. یعنی ارسطویی می‌دید. او می‌گفت فرم حکومت ما جمهوری است و محتوایش اسلامی؛ اما مبنای جمهوری اسلامی چیز دیگری است. جمهوریت از اسلامیت برمی‌آید و اسلامیت از جمهوریت. آن‌هایی که نمی‌توانند به خوبی این دو را در کنار هم ببینند به این دلیل است که مبنا را عقل اسمی و فردی گرفته‌اند. به همین دلیل است که آقای مصباح یزدی عنوان حکومت اسلامی را مطرح می‌کند./۱۳۲۵//۱۰۲/خ

ارسال به شبکه های اجتماعی
ارسال نظر
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا حاصل عبارت زیر را در باکس روبرو وارد کنید:
= ۱۱ + ۶
ارسال
نظرات
انتشار یافته: 0
در انتظار بررسی: 0
غیر قابل انتشار: 0
۱۳۹۶/۲/۶ - ۲۳:۵۵
یادداشت؛
سیره نویسی و ظهور حقیقت محمدیه در هستی
انبیا تجلیات محمد(ص) «در زمان» هستند و ائمه تجلیات حضرتش «بر زمان» هستند. لذا در مرکز هستی حقیقت محمدیه قرار دارد و هر چه هست ظهور تجلیات ایشان است.
۱۳۹۶/۲/۶ - ۲۳:۰۰
یادداشت؛
مثل سگ باشید اگر جرأت دارید!
آقای روحانی در نخستین کنش‌های عمومی‌اش برای انتخابات انصافا «گربه را دم حجله مجری‌ها کشت»! کی؟! همان روزی که در گفت‌وگوی ویژه خبری «حسن عابدینی» مجری برنامه را در دم محکوم کرد به طوری که جناب مجری نتو...
۱۳۹۶/۲/۶ - ۱۹:۴۵
به دنبال ارائه طرحی نو برای اشتغال جوانان صورت گرفت؛
حمله دولتی‌ها به طرح ضد بیکاری قالیباف
طی روزهای اخیر و با اتمام بررسی‌های شورای نگهبان و معرفی ۶ کاندیدای نهایی مورد تأیید این شورا فضای کلی کشور انتخاباتی شده و کاندیداها با ایجاد ستادهای انتخاباتی خود در بخش‌های مختلف کشور، تبلیغات خود...
۱۳۹۶/۲/۶ - ۱۹:۴۲
سرمقاله؛
تردید روحانی
روزنامه صبح نو در سرمقاله امروز خود به بحث داغ مناظره انتخابات پرداخته.
۱۳۹۶/۲/۶ - ۱۹:۴۰
سرمقاله؛
ملاحظاتي پيرامون انتخابات
روزنامه رسالت در سرمقاله امروز خود به باید ها و نباید جریان های سیاسی انتخابات و پرهیز از دوقطبی سازی پرداخته است.
۱۳۹۶/۲/۶ - ۱۹:۳۸
نگاهی کوتاه به تأثیر امیرحسین فردی بر ادبیات انقلاب؛
دیگر نگران داستان انقلاب نیستم
همراهانش می‌گویند که او هویتش را از مسجد گرفت. گِل وجودش از مسجد سرشته شده بود. همین مسجد هم جزو اولین پایگاه‌های شکل‌دهی جریان ادبیات داستانی انقلاب شد. امیرحسین فردی داستان انقلاب را متکی به فرد نکر...
۱۳۹۶/۲/۶ - ۱۸:۱۵
نگاهی به تصمیم جنجالی کمیسیون بررسی تبلیغات انتخابات؛
مشارکت در انتخابات در گرو شفافیت
رسانه‌های مختلف به تحلیل چرایی اتخاذ تصمیم در عدم پخش زنده مناظرات پرداختند اما نکته‌ای که مورد غفلت واقع شد اثر اتخاذ چنین تصمیم‌هایی بر افکار عمومی و اعتماد مردم نسبت به‌نظام اسلامی و همچنین اثر...
۱۳۹۶/۲/۶ - ۱۸:۰۳
یادداشت؛
مشق خودباوری
وقتی نگاه ما به ظرفیت‌های درونی و توانایی‌های خودمان باشد، قطعا فشار دشمن کمتر خواهد شد که متاسفانه این موضوع در بدنه اجرایی کشور کمتر مشاهده می‌شود.
۱۳۹۶/۲/۶ - ۱۷:۵۸
روایت ماه‌ها حماسه‌سازی شهید فاطمیون در سوریه
هنگام شروع جنگ سوریه و شکل گیری داعش و زمانی که نخستین نیروهای داوطلب افغانستانی برای دفاع از حریم اهل بیت(ع) راهی سوریه شدند، مرتضی نیز هوای حضور در این جنگ را در سر پرورش می‌داد.
۱۳۹۶/۲/۶ - ۱۷:۵۵
نظر لاریجانی درباره «قالیباف» و «رئیسی»
محمدجواد لاریجانی قالیباف را نیروی جهادی بسیار توانمندی می‌داند که می‌تواند کارهای بزرگی انجام دهد. او رئیسی را نیز نامزدی شایسته می‌داند که قادر است در مبارزه با فساد و تحول در مدیریت کشور موفق باشد...
۱۳۹۶/۲/۶ - ۱۷:۴۹
زندگی به سبک انتظار؛
کیفیت اوقات فراغتِ منتظران
مدیر گروه اخلاق و تربیت مرکز تخصصی مهدویت گفت: در سبک زندگی منتظرانه انسان نباید به بهانه تفریح به هر عملی بپردازد و یا در هر مکانی حضور یابد؛ حتی در فضای مجازی نیز منتظر زمینه ساز با ضابطه و هدف حضور...
۱۳۹۶/۲/۶ - ۱۷:۴۵
پلارک:
گزارشی از فعالیت های ستادبازسازی عتبات کشور در عراق
رییس ستاد بازسازی عتبات عالیات کشور، به تشریح کلی فعالیت های ستاد کشوری در اعتاب مقدسه عراق پرداخت و گفت: یکی از حساس ترین و فنی ترین پروژه ها به لحاظ تکنیک را کرمانی ها به عهده گرفتند.
۱۳۹۶/۲/۶ - ۱۷:۴۰
اعتماد، کلید پایداری زندگی زناشویی
یک جامعه شناس گفت: زوج ها باید در زندگی، به یکدیگر اعتماد داشته باشند تا بتوانند با توافق و تفاهم مسایل زندگی را حل کنند و این کلید یک زندگی پایدار است.
۱۳۹۶/۲/۶ - ۱۷:۳۶
گفت‌وگو با توکلی پیرامون شبهه‌ی افکنی رسانه‌های معاند؛
واقعیت اعدام‌های سال ۶۷
اکنون در ایام انتخابات شاهد شکل‌گیری موج رسانه‌ای جریان ضدانقلاب علیه نظام اسلامی با تیکه بر فایل صوتی سابقاً منتشرشده آقای حسینعلی منتظری در مورد اعدام‌های ۱۳۶۷ هستیم، این رسانه‌ها با دست‌آویز قرار ...
۱۳۹۶/۲/۶ - ۱۷:۳۱
نگاهی به آینده بیمه‌های اجتماعی در ایران؛
بررسی بحران صندوق‌های بازنشستگی با توجه به وضعیت کنونی کشور
در حال حاضر نگرانی‌هایی نسبت به آینده بیمه‌های اجتماعی در تمام دنیا وجود دارد. این نگرانی ناشی از پیر شدن جوامع، تغییرات نسلی و شغلی و عوامل خاص هر کشور است که اقتصاددانان و متخصصان این حوزه را بر آن...
۱۳۹۶/۲/۶ - ۱۷:۲۴
دبیر ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان سمنان:
طرح طلایه داران بهترین راه شناساندن امر به معروف و نهی از منکر است
حیدر آسیابی درباره راه های شناساندن امر به معروف و نهی از منکر به نوجوانان و جوانان گفت: اجرای طرح طلایه داران امر به معروف و نهی از منکر در محیط های دانش آموزی و دانشجویی بهترین راه شناساندن امر به م...
۱۳۹۶/۲/۶ - ۱۷:۲۱
گفتاری از کریم مجتهدی؛
سرنوشت را فرهنگ می سازد نه سیاست
هیچ نهضت سیاسی بدون نهضت فرهنگی معنا ندارد. هر جور نهضت سیاسی یا انقلاب سیاسی، اگر آن زیربنای قوی فرهنگی را نداشته باشد، عمر زیادی نمی تواند بکند.
۱۳۹۶/۲/۶ - ۱۷:۰۸
نگاهی به بنیان‌های دولت دینی؛
چهار رکن‌ اصلی «سیاست دینی»
رییس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی معتقد است: اگر حکومت اسلامى به امر معیشت و رفاه مى‌پردازد، به این دلیل است که مردم با فراغ بال به عبادت خداوند بپردازند، از این رو کمک به مردم و هدایت آنان وظیفه اصلى...
۱۳۹۶/۲/۶ - ۱۷:۰۴
رادیو قرآن برگزار می‌کند؛
طرح بزرگ هزاران ختم قرآن جهت سلامتی و ظهور امام زمان
هفدهمین دوره طرح هزاران ختم قرآن کریم به نیت سلامتی و تعجیل در ظهور امام زمان(عج) همانند سال‌های گذشته، طی نیمه نخست ماه شعبان از سوی رادیو قرآن برگزار می‏‌شود.
۱۳۹۶/۲/۶ - ۱۷:۰۱
واکنش چهره‌های انتخاباتی به توهین مشاور روحانی:
رییس ستاد رئیسی: ما فقط از خدا می‌ترسیم/ رییس ستاد قالیباف: طاقت آزادی بیان را ندارند و ادعاها می‌کنند
رؤسای ستادهای انتخاباتی آقایان رئیسی، قالیباف و میرسلیم و شخص هاشمی‌طباء به توهین آشنا واکنش نشان دادند، اما نامزد پوششی همچنان سکوت را به واکنش ترجیح داده است.