یکشنبه ۴ تیر ۱۳۹۶ Sunday, June 25, 2017 - ساعت:
زمان : ۱۳۹۶/۱/۲۹ - ۱۵:۵۱
شناسه خبر: ۴۹۲۱۷۹
 
گفتاری از فیاض درباره مبانی جمهوری اسلامی؛
عقلِ فطری، مبنای جمهوریت است
مبنای اخلاق عدالت است و مبنای عدالت عقل است. هم اخلاق، هم عدالت و هم عقل، قبل از دین هستند. اگر این ترتیب را به هم بزنیم دین دچار نوعی اشرافیت و سازمان‌زدگی می‌شود.
به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از صبح نو، مبنای اخلاق عدالت است و مبنای عدالت عقل است. هم اخلاق، هم عدالت و هم عقل، قبل از دین هستند. اگر این ترتیب را به هم بزنیم دین دچار نوعی اشرافیت و سازمان‌زدگی می‌شود. یعنی از مردم جدا می‌شود و طبیعتاً دین به حاشیه خواهد رفت. یعنی دین از زندگی روزمره مردم کنار خواهد رفت و حتی ضدزندگی خواهد شد. بنابراین عقل، عدالت را ایجاب می‌کند، عدالت، اخلاق را ایجاب می‌کند و اخلاق، عقلانیت را ایجاب می‌کند. عقلانیت(Rationality) با عقل(Reason) متفاوت است.

عقلانیت یک مفهوم اقتصادی دارد و به همین دلیل با اخلاق پیوند دارد. زیرا از طرفی با عدم اسراف و از طرف دیگر با عدم خِسّت پیوند دارد. یعنی اقتصاد یا همان عقلانیت اقتصادی دو مبنای اخلاقی دارد: آنجایی که باید پول خرج کرد نباید خسیس بود، و آنجایی که نباید پول خرج کرد نباید اسراف و تبذیر کرد. اسم این قضیه میانه‌روی است.

اما مهمترین بحث در این روند جایگاه «عقل» است. این عقل در مقابل جهل است، نه در مقابل علم. اسلام می‌گوید جنود عقل و جنود جهل. از آنجایی که جهل یک معنای فعلی دارد، پس عقل هم یک معنای فعلی پیدا می‌کند. معنای عقل اسمی نیست. لذا عقل در تفکر شیعه، دارای یک نوع حرکت و فعل است. این عقل در زندگی روزمره شکل می‌گیرد. عقل انتزاعی نیست که در جایی در آسمان وجود داشته باشد. ما اصلاً در اسلام عقل انتزاعی و نظری نداریم. این‌ها از یونان و یهودیت و فلسفه نوافلاطونی که به وسیله یهود در اسکندریه شکل گرفته بود، توسط زبان سریانی(سوریه) وارد جهان اسلام شد.

عقل در تفکر اسلامی آن چیزی است که به وسیله‌اش بهشت کسب می‌شود. این عقل نوعی فعل است.  عقل در میان فقهای شیعه بسیار مهجور شده است. زیرا نتوانستیم جایگاهش را درست بشناسیم. بنابراین عقل از مبانی فقهی ما کنار رفته است و شبیه به اهل سنت شده‌ایم. در همین قانون اساسی جمهوری اسلامی گفته‌اند چون از عقل سوءاستفاده شده، نمی‌تواند مبنای قانون قرار بگیرد. «اجماع» هم که بزرگترین مبنای دموکراسی است و از عقل به وجود می‌آید، کنار رفته است.

به همین دلیل گفته‌اند قرآن و عترت فقط مبنای قانون اساسی است. اگر عقل را کنار بزنیم، نمی‌توانیم «جمهوری» را بپذیریم. مجبوریم بگوییم «حکومت اسلامی». اگر اجماع و عقل نباشد، «جمهوری اسلامی» شکل نمی‌گیرد.

عقل شیعی، همان عقل فطری است. فطرت برای مردم(ناس) است. فطرت الله آلتی فطرالناس علیها. ناس شامل همه مردم با هر دینی است. مردم بما هو مردم دارای فطرت هستند. این عقل در دل فعالیت روزمره شکل می‌گیرد. البته فقط مربوط به فعالیت بدنی نیست و به نیت افراد هم مرتبط است. بنابراین اخلاص نیت هم در شکل‌گیری عقل مؤثر است. توحید که یک امر عقلی است، وقتی در قالب عمل قرار می‌گیرد، اخلاص را به وجود می‌آورد. شما هر چه موحدتر باشید عاقل‌ترید و هم چه مشرک‌تر باشید بی عقل‌تر.

مهم‌ترین چیزی که مردم با آن سروکار دارند زندگی روزمره‌شان است. مردم را اینگونه تعریف می‌کنند: گروهی از انسان‌ها که در یک حوزه جغرافیایی و با یک فرهنگ خاص زندگی می‌کنند. در اینجا اصل، زندگی مردم است. بنابراین عقل فطری عقل زندگی و معیشت است. تدبیر معاش از همین مبنا شکل می‌گیرد. البته عده‌ای از فلاسفه به آن عقل عملی گفته‌اند. چرا که می‌خواستند قسم دیگری از عقل که همان عقل نظری است را به رسمیت بشناسند و اشرافیت فکری درست کنند. در حالی که ما عقل نظری نداریم. عقل نظری انتزاعی است و فلسفه را می‌سازد.

این عقل ربطی به زندگی انضمامی مردم ندارد و به تدریج از زندگی کنار می‌رود و حتی ضدزندگی و جنگ‌طلب می‌شود. فلسفه اساساً ضدزندگی است. عقل فلسفی عقل پیشرفت‌محور و ضدزندگی است. منشأ جنگ‌ها و کشتارهای تاریخ همین شکل عقل است. وقتی ملائکه به خدا گفتند که انسان در زمین خون می‌ریزد و فساد می‌کند، همین مساله را می‌گفتند. نمونه بزرگ جنگ‌طلبی و کشت و کشتار فلسفه، ارسطو و شاگردش اسکندر است. به همین دلیل نیچه و فروید و زیمل و برگسون جلوی فلسفه ایستادند. متأثر از برگسون و نیچه در جهان اسلام، اقبال لاهوری است که تفکر او را علی شریعتی و مرتضی مطهری ادامه می‌دهند.

حال سؤال اینجاست که این عقل فعلی چه مبنای معرفت‌شناختی در غرب دارد؟ اندیشمندانی مثل هابرماس امروز به این مبنا «میان‌ذهنیت» می‌گویند. یعنی همان «دیگریِ عمومیت‌یافته». یعنی این عقل در تعامل میان انسان‌ها شکل می‌گیرد. بنابراین عقل فردی نداریم و عقل یک امر اجتماعی است.

البته این مباحث در جهان غرب معنا پیدا می‌کند و ما در اسلام حکمت داریم نه فلسفه. شوپنهاور هم اینجا در مقابل هگل قرار می‌گیرد. هگل قائل به عقل فلسفی پیشرفت‌طلب است و فلسفه تاریخ و تکامل را استخراج می‌کند و در مقابلش شوپنهاور است که به کلاس هگل نمی‌رود و می‌گوید هگل شیطان است و می‌خواهد کشتار را شروع کند. از فلسفه هگل ناپلئون درآمد و ناپلئون به شکل هیتلر در آلمان بازتولید شد. هم اکنون نیز راست مسیحی و فاشیسم مسیحی روی همین مبنا بنا شده است. ترامپ درباره حمله نظامی به سوریه گفت می‌خواهیم حکمت الهی را در زمین جاری کنیم! گفتارش همان گفتار فلسفی و جنگ‌طلب است.

اسلام فلسفه و عرفان را تا جایی قبول می‌کند که در قالب حکمت باشد. معیار حکمت است و اگر فلسفه و عرفان در قالب حکمت قرار نگیرد منجر به فساد و جنگ می‌شود. تفکر فلسفی بدون حکمت به فسادی مثل همجنس‌گرایی منجر می‌شود. در تاریخ ویل دورانت هم آمده که سقراط و افلاطون همجنس‌باز بودند. در آکادمی افلاطون دانشجویان مفعول جنسی استادان بودند. ویل دورانت به فارسی ترجمه شده است اما در کتاب‌های دیگر هم این مسائل وجود دارد. اما ارسطو برخلاف استادانش همجنس‌باز نیست و ازدواج می‌کند و تشکیل زندگی می‌دهد. اما او به بن بست می‌رسد و خودکشی می‌کند! چرا که فلسفه‌اش ضدزندگی است. ارسطو بربرها و زنان را حیوان می‌داند. برده‌ها را ذاتاً برده می‌داند. ارسطوی جدید، کانت است. یعنی شیطان بزرگ فلسفه. تمام ساختارهای کنونی غرب تجلی اندیشه اوست. خدا و اخلاق در غرب با اندیشه کانت کنار زده می‌شود. عقل عملی در غرب بسیار مهجور است.

عقل فلسفی فردگراست. اما عقل عملی جمع‌گراست. جمهوریت هم بر اساس همین عقل فعلی و جمعی شکل می‌گیرد که به عقل فطری بر می‌گردد. مردم به‌ماهو مردم دارای عقل فطری هستند و زندگی‌محورند، اما عقل اسمی همه این‌ها را باطل می‌کند. مردم به‌ماهو مردم اشتباه نمی‌کنند. زیرا مبنایشان «common sense» با همان شعور عمومی است. common sense را اشتباهاً عقل سلیم معنا کرده‌اند. در حالی که معنایش قلب سلیم است و معنا را شهودی درک می‌کند. دموکراسی بر اساس همین قلب سلیم و شعور عمومی شکل می‌گیرد. چرا دموکراسی حجیت دارد؟ زیرا قلب سلیم و مردم به‌ماهو مردم اشتباه نمی‌کنند؛ اما چه چیزی باعث اشتباه مردم می‌شود؟ شرک و اترافِ ثروتمندان جامعه که عقل مردم را می‌دزدند. انبیا چیز جدید نیاورده‌اند و آمده‌اند که با فطرت و دفائن العقول را به مردم یادآوری کنند و به همین دلیل با مترفین ستیز دارند.

لذا جمهوریت از دل عقل فطریِ شیعی شکل می‌گیرد. در این عقل نخبگی جایی ندارد. به همین دلیل امام فرمود مردم رهبر ما هستند و مسوولان خدمتگزار مردم. امام تابع تفکر فطرت‌محور آیت‌الله شاه‌آبادی است. آیت‌الله شاه‌آبادی که استاد امام است در کتاب شذرات العباد تفکر فطرت‌محور را مطرح کرده است و امام هم برپایه این تفکر جنود عقل و جهل را نوشته است. این مبناست که امام را به جمهوری اسلامی، نه یک کلمه کم و نه یک کلمه زیادتر می‌رساند. این جمهوری اسلامی کاملاً بر مبنای عقل شیعی و اسلامی است. اینطور نیست که امام نگاهی به غرب کرده باشد و جمهوریت را از آنجا گرفته باشد. آقای مطهری، جمهوری اسلامی را فرم و محتوایی می‌دید. یعنی ارسطویی می‌دید. او می‌گفت فرم حکومت ما جمهوری است و محتوایش اسلامی؛ اما مبنای جمهوری اسلامی چیز دیگری است. جمهوریت از اسلامیت برمی‌آید و اسلامیت از جمهوریت. آن‌هایی که نمی‌توانند به خوبی این دو را در کنار هم ببینند به این دلیل است که مبنا را عقل اسمی و فردی گرفته‌اند. به همین دلیل است که آقای مصباح یزدی عنوان حکومت اسلامی را مطرح می‌کند./۱۳۲۵//۱۰۲/خ

ارسال به شبکه های اجتماعی
ارسال نظر
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا حاصل عبارت زیر را در باکس روبرو وارد کنید:
= ۳ + ۵
ارسال
نظرات
انتشار یافته: 0
در انتظار بررسی: 0
غیر قابل انتشار: 0
۱۳۹۶/۴/۴ - ۰۰:۲۰
دبیر کل مجمع جهانی اهل بیت؛
دفاع از فلسطین در صدر مسائل جهان اسلام
ایده حمایت و پشتیبانی از گروه‌های فلسطینی و مقاومت، همواره از سوی ایران مطرح بوده است و از زمانی که حماس و جهاد اسلامی شکل گرفت، این گروه‌ها همواره تا امروز مورد حمایت جمهوری اسلامی ایران قرار داشته ا...
۱۳۹۶/۴/۳ - ۲۳:۲۵
خرازی:
تخطی دیگری از سوی داعش سر بزند، ایران با شدت بیشتری برخورد می‌کند
رییس شورای راهبردی روابط خارجی ایران گفت: اگر هرگونه تخطی دیگری از سوی داعش سر بزند به‌شدت بیشتر از آنچه اخیراً رخ داد، صورت می‌گیرد.
۱۳۹۶/۴/۳ - ۲۲:۲۰
حداد عادل:
مردم حق انتقاد از رییس‌جمهور‌ را دارند اما به دور از توهین
نایب رییس جبهه مردمی گفت: مردم حق دارند نسبت به برخی اظهار نظرات رییس‌جمهور انتقاد داشته باشند اما باید نظرات خود را به دور از اهانت بیان کنند.
۱۳۹۶/۴/۳ - ۲۱:۱۵
جزئیاتی تازه از سرنوشت ۴ دیپلمات ربوده شده؛
روایتی از مهربانی احمد متوسلیان با هم سلولی‌اش
هم سلولی ۴دیپلمات‌ ربوده شده سال ۶۱ در لبنان می‌گوید: آن ها گفتند که ما دیپلمات های ایرانی هستیم و در ایست و بازرسی فالانژها ما را ربودند. در آن زمان نمی دانستم که دیپلمات های ایرانی ربوده شدند و تعجب...
۱۳۹۶/۴/۳ - ۲۰:۱۵
در گفت و گو با موسی حقانی مطرح شد؛
وقتی آمریکایی‌ها دست از سر تاریخ معاصر ایران هم بر نمی‌دارند
استاد تاریخ معاصر اظهار داشت: تقارن انتشار اسناد آمریکا از ۲۸ مرداد با پخش فیلمی جعلی از آیت‌الله کاشانی با این عنوان که فیلم سازمان سیا در خصوص رفتن آیت‌الله کاشانی به منزل مصدق است و بحث‌هایی که بعد...
۱۳۹۶/۴/۳ - ۱۹:۲۵
سردار حاجی زاده مطرح کرد؛
پایه‌گذار صنعت موشکی کشور مقام معظم رهبری است
فرمانده هوافضای سپاه پایه‌گذار صنعت موشکی را مقام معظم رهبری دانست و گفت: در برابر دشمن قدم اول را عقب بنشینید، قدم دوم و سوم را هل می دهند عقب و یک موقع برمی گردید می بینید هیچی ندارید.
۱۳۹۶/۴/۳ - ۱۸:۲۰
یادداشت؛
روز داوود و سرنوشت جالوت
شاید برخی گمان کنند هم‌پیمانی امروز برخی کشورهای عربی با تل آویو، ضربه‌ای به آرمان فلسطین و خط مقاومت است. اما نه تنها چنین نیست بلکه برعکس نیز هست.
۱۳۹۶/۴/۳ - ۱۷:۱۵
سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس:
آمریکا داعش جهانی است
نقوی‌حسینی موضوع مظلومیت مردم فلسطین را دغدغه جهانی عنوان کرد و گفت: آمریکا داعش بین‌المللی است، چراکه فقط مواضع خود را حق می‌داند و ما هر تهدیدی را در نطفه خفه می‌کنیم.
۱۳۹۶/۴/۳ - ۱۶:۲۰
رییس سازمان خصوصی‌سازی اعلام کرد؛
جزئیات زمان توزیع سود سهام عدالت
اشرف عبدالله پوری حسینی از تصویب ۵۰۰ میلیارد تومان سود سهام عدالت خبر داد و گفت: این سازمان به محض دریافت سود از شرکت‌های سرمایه‌پذیر، آن را میان مشمولان توزیع خواهد کرد.
۱۳۹۶/۴/۳ - ۱۵:۳۴
آیت‌الله اراکی:
مشروعیت حاکم،‌ صد در صد با نصب الهی است
‌آنجا که بعضی از بزرگان ما گفته‌اند مردم رکن مشروعیت‌اند مراد این است که تشخیص مصداق فقیه عادل به عهده مردم است لکن با توجه به اینکه (فقیه عادل) موضوعی است که تشخیص آن نیاز به تخصص دارد مردم موظف‌اند ...
۱۳۹۶/۴/۳ - ۱۵:۲۰
سردار شریف در گفتگویی مطرح کرد؛
غفلت از مساله فلسطین؛ مهمترین دلیل حمایت از تکفیری‌ها است
سخنگوی سپاه گفت: قدرت های استکباری در راستای غفلت از مسأله فلسطین از هیچ تلاشی فروگذار نمی کنند؛ حمایت و تجهیز گروه های تکفیری از جمله این تلاش هاست.
۱۳۹۶/۴/۳ - ۱۴:۰۵
رییس فراکسیون نمایندگان ولایی مجلس:
قدرت موشکی ایران تمام کشورها و قدرت‌های جعلی را پوشش می‌دهد
حاجی‌بابایی گفت: قدرت موشکی ایران تمام کشورها و قدرت‌های جعلی را پوشش می‌دهد و هر اقدامی علیه امنیت ملی ایران پاسخی کوبنده دریافت می‌کند.
۱۳۹۶/۴/۳ - ۱۳:۲۵
دستور وزیر کشور درباره حواشی غیرقانونی تظاهرات روز قدس
وزیر کشور از معاون امنیتی و انتظامی خود خواست که با هماهنگی و مساعدت وزیر اطلاعات و نیروی انتظامی حواشی غیرقانونی راهپیمایی روز قدس را پیگیری کند و به موجب قانون خاطیان به مراجع قضایی معرفی شوند.
۱۳۹۶/۴/۳ - ۱۲:۳۰
یادداشت؛
در نکوهش یک حاشیه
اینکه عده‌ای «هشدار پیشگیرانه» را به مثابه «مصداق‌ اکنونی» فرض نموده و به کف خیابان بکشانند، بدترین برداشت از تبیین رهبری و جفای مضاعف به راهبرد آتش به اختیار است.
۱۳۹۶/۴/۳ - ۱۱:۲۵
سردار حاجی زاده در گفت‌وگویی مطرح کرد؛
پاسخ کوبنده‌ سپاه به تهدیدات بلوف سیاسی نیست
فرمانده نیروی هوافضای سپاه گفت: اگر کشوری، دشمنی قصد تعرض به این ملت را داشته باشد با پاسخ محکم و کوبنده‌ ما مواجه خواهد شد، این بلوف سیاسی نیست، این روزها، هم مردم ما دیدند، و هم همه‌ جهان.
۱۳۹۶/۴/۳ - ۱۰:۲۰
بذرپاش:
هیچ‌کس از شعار علیه رییس‌جمهور دفاع نمی‌کند
شعار علیه رییس جمهور کار ناپسندی بود که هیچ‌کس از آن دفاع نمی‌کند ولی ببینید چه کار بدی است علیه یک رییس جمهور منتخب اینگونه رفتار شود. در سال ۸۸ شماها نه علیه رییس جمهور وقت بلکه علیه کل نظام اینگونه...
۱۳۹۶/۴/۲ - ۰۱:۱۰
یادداشت؛
فلسفه روز جهانی قدس
روز قدس چیست؟ کدامین هدف ملت و جمهوری اسلامی را تامین می کند؟ روز قدس ناظر به کدام آرمان اسلام و قرآن است؟ چرا روز قدس را گرامی می داریم؟
۱۳۹۶/۴/۱ - ۲۳:۲۰
روزنامه‌های صهیونیستی:
بن سلمان همزمان با نزدیکی روابط ریاض و تل‌آویو ولی‌عهد شد
رسانه‌های رژیم صهیونیستی از انتخاب محمد بن سلمان به عنوان ولی‌عهد جدید رژیم سعودی استقبال کردند.
۱۳۹۶/۴/۱ - ۲۲:۲۰
نشست بررسی ابعاد سیاسی، اعتقادی و روانشناختی پدیده داعش؛
تکفیری ها اختلالات شناختی دارند
هدایتی گفت: تکفیری ها لزوماً اختلالات روانشناختی ندارند بلکه اختلالات شناختی دارند. اصلاً فرصت تفکر به این ها داده نشده است و بیش از جهان عینی و واقعی در دنیای ذهنی شان زندگی می کنند.
۱۳۹۶/۴/۱ - ۲۱:۱۵
همتی:
در حوزه عرفان کم کار کرده ایم
همایون همتی گفت: ما در حوزه عرفان بسیار کم کار کرده ایم در حالی که در کشورهای غربی رشته هایی مانند روانشناسی عرفان، فلسفه عرفان، تاریخ عرفان، پدیدارشناسی عرفان، عرفان تطبیقی و... وجود دارد.