سه شنبه ۵ اردیبهشت ۱۳۹۶ Tuesday, April 25, 2017 - ساعت:
زمان : ۱۳۹۶/۱/۲۹ - ۱۵:۳۲
شناسه خبر: ۴۹۲۱۶۹
 
نگاهی به یک کتاب؛
تصمیم‌گیری‌ در سیاست خارجی جمهوری اسلامی بر چه مبنایی است؟
انقلاب اسلامی ایدۀ سیاست خارجی «حکومت اسلامی» را در عرصۀ عمل مطرح و اسلام را به‌عنوان جوهرۀ نظام سیاسی مطرح کرد و برای اولین بار این اسلام بود که به‌عنوان تعیین‌کنندۀ منافع و اهداف و راهبردهای سیاست خارجی از محوریت برخوردار شد.

به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از فارس، به‌جرأت می‌توان گفت که هیچ‌یک از جنبه‌های سیاست‌سازی مانند سیاست خارجی شگفت‌آور و پیچیده نیست. چراکه سیاست‌خارجیِ هر نظام سیاسی، تحت تأثیر دو عامل و متغیرِ کاملاً متفاوت است: از طرفی آنچه که درون کشور رخ می‌دهد (عوامل داخلی) و از سوی دیگری هر آنچه در صحنۀ بین‌الملل اتفاق می‌افتد. وجود این دو عامل متقابل، منجر می‌شود به اینکه سیاست‌ خارجی یکی از پویاترین و حساس‌ترین و پیچیده‌ترین چهره‌های دنیای سیاست باشد.

پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، برای نخستین‌بار پس از انقراض صفویه این امکان را فراهم کرد تا حاکمان ایران تصمیم‌های مستقل در حوزۀ تعاملات بین‌المللی بگیرند. از سوی دیگر انقلاب اسلامی ایدۀ سیاست خارجی «حکومت اسلامی» را در عرصۀ عمل مطرح و اسلام را به‌عنوان جوهرۀ نظام سیاسی مطرح نمود و پس از پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) برای اولین‌بار طی 14 قرن گذشته، این اسلام بود که به‌عنوان تعیین‌کنندۀ منافع و اهداف و راهبردهای سیاست خارجی از محوریت برخوردارد شد.

اما اسلام بر اساس کدامین الگوی عینی و کاربردی قرار است در این عرصه تعیین‌کننده باشد؟ منطق اسلام در این عرصه دقیقاً چیست؟ آیا می‌توان الگویی طراحی کرد که از طرفی مبتنی بر مبانی نظری اسلام و انقلاب باشد و از سوی دیگر کاربردِ عملی روشن و مشخصی داشته باشد؟ این پرسش‌ها که پس از گذشت نزدیک به چهار دهه از انقلاب اسلامی، هنوز هیچ پاسخ روشن و علمی بدانها داده نشده، موضوع اصلی کتاب «الگوی تصمیم‌گیری در سیاست‌خارجیِ جمهوری اسلامی ایران» است که توسط یکی از اندیشمندانِ آشنا با مبانی اسلام و معتقد به مبانی انقلاب اسلامی و متخصص در تئوری‌های تصمیم در سیاست‌خارجی، به تحقیق و پژوهش گذاشته شده و در قالب یک کتاب در چهار فصل اصلی تدوین گردیده است.

فصل اول کتاب به بررسی الگوهایی پرداخته است که در میان اندیشمندانِ علوم سیاسی دنیا تا امروز برای تصمیم‌گیریِ سیاست‌خارجی طرح گردیده است. در این فصل پس از تشریح چیستی و ابعاد «الگوی عقلانیِ تصمیم‌گیری» که مبتنی بر عقلانیت ابزاریِ ماکس‌وبر است، توضیح داده می‌شود که به‌دلیل عوامل متعددی این الگو به گفتمان مسلط در نظریات تصمیم‌گیریِ سیاست خارجی تبدیل شد؛ اما به‌دلیل مشکلات و کاستی‌های جدیِ هستی‌شناختی و روش‌شناختی ای که داشت، دیدگاه‌های دیگری مطرح شد. نویسنده پنج دیدگاهِ رقیب را یک‌به‌یک طرح کرده و مفصلاً توضیح می‌دهد تا نهایتاً به این پرسش برسد که «دلالت‌ها و اشاره‌های این الگوها برای سیاست‌خارجیِ جمهوری اسلامی ایران چه می‌تواند باشد؟»

نویسنده در گفتار پایانی این فصل پس از تحلیل‌های دقیق و واقع‌بینانه بدین نتیجه رهنمون می‌شود که برای طراحی الگوی شاخص تصمیم‌گیری سیاست‌خارجی برای جمهوری اسلامی ایران اولاً از آنجا که قطعاً در دنیای امروز هیچ نظامی را نمی‌توان یافت که به‌لحاظ همۀ متغیرها شبیه نظام‌های سیاسی دیگر باشد و در نظام جمهوری اسلامی ایران هم مؤلفه‌ی «اسلامیت» کلیدی‌ترین ویژگی ماهوی و وجه تمایز این نظام از همۀ دیگر نظام‌های حکومتی است، لذا باید برای طراحی الگو به این شاخصه اهمیت محوری قائل شد. ثانیاً باید روشن شود که در نظام سیاسی ایران، کدامین مؤلفه‌ها و عناصر هستند که در سیاست‌خارجی تأثیرگذارند.

بنابر توضیحاتی که مؤلف در فصل اول می‌دهد، دیدگاه مرکزی خود را در فصل دوم مطرح کرده و در تحلیل نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران، الگویی سه‌ سطحی را طراحی می‌کند. در این الگو، سیرِ تصمیم‌گیری‌های سیاست‌ خارجی ایران را در سه لایه باید به تحلیل و بررسی تفصیلی نشست: 1. ابتدا باید روشن شود آن‌کسی که در نظام جمهوری اسلامی به‌عنوان نمایندۀ این دولت و حکومت تصمیم‌گیری می‌کند، بر اساس کدامین مبانی و اصول دست به اقدام و کنش و تصمیم‌گیری می‌زند؟ بنابراین در سطح اول باید مبانی نظری‌ای که در شخص یا سازمانِ «منطق تصمیم‌گیر» تأثیرگذارند، مورد کاوش و تحلیل قرار گیرند تا بتوان الگوی مزبور را به‌خوبی شناخت. 2. سیاست‌خارجیِ هر نظام سیاسی، برآمده از ساختارِ درونیِ آن نظام است که از طرفی تصمیم‌گیر را پشتیبانی می‌کند و از سوی دیگر در تصمیم‌ها نقش بسزائی دارد.

بنابراین در لایۀ دوم ویژگی‌های «ساختار تصمیم‌گیری» در نظام جمهوری اسلامی و همچنین نقش و اهمیت هریک از آن عوامل در تصمیم‌گیری، یک‌به‌یک تحلیل می‌شود. در این بخش نُه مؤلفه مورد بررسی قرار گرفته و نقش و تأثیر هریک روشن می‌گردد.  3. پس از آن‌که مشخص شد تصمیم‌گیر، براساس مبانی نظریِ ویژه‌اش و همچنین برآمده از چارچوبی که ساختار تصمیم‌گیریِ درون نظام تعیین کرده باید به تصمیم برسد، رویکرد‌ها و جهت‌گیری‌های نظام سیاسی نسبت به نظام بین‌الملل و ساختار قدرت و نهاد‌های بین‌المللی و هریک از دولت‌ها مشخص می‌شود. نویسنده در این سطح به‌طور مشخص توضیح می‌دهد که الگوهای دوستی و دشمنی و «جهت‌گیریِ تصمیم»ها در عرصۀ منطقه‌ای و جهانی کدام است.

پس از تشریح الگوی مورد نظر و تبیین همۀ ابعاد آن، نویسنده در فصل سوم براساس الگوی مزبور، به آسیب‌شناسی تصمیم‌گیریِ تا امروزِ سیاست‌خارجیِ جمهوری‌اسلامی‌ایران پرداخته و پس از بیان 5 آسیب راهبردی در این عرصه، ضرورت‌های راهبردی‌ای که در رابطه با تصمیم‌گیری‌های سیاست‌خارجی قابل طرح‌ هستند را تبیین می‌کند. نهایتاً در فصل پایانی کتاب، مبتنی بر مطالب پیش‌گفته و براساس الگوی طراحی‌شده،  به مطالعۀ موردیِ یکی از مهمترین تصمیم‌های تاریخ انقلاب اسلامی یعنی «پذیرش قطعنامۀ 597» می‌پردازد تا از طرفی کارآمدیِ الگو روشن‌تر گردد و ثانیاً اهمیت تصمیم‌گیری‌ها در هر نظام سیاسی نیز مبیّن گردد.

در این بخش می‌خوانیم: «دو عامل ناهماهنگی‌های بین سپاه و ارتش در عملیات‌های نظامی و همچنین وجود دو استراتژی بین جبهه و جنگ از یک‌طرف و دولت و دستگاه دیپلماسی از سوی دیگر، بیانگر عدم نهادینه شدنِ ساختارهای مؤثر در تصمیم‌گیری سیاست خارجی هستند که در دوران جنگ با توجه به حساسیت موضوع، می‌توانست از اهمیت خاصی در تصمیم‌گیری‌های سیاست خارجی برخوردار باشد.»

کتاب «الگوی تصمیم‌گیری در سیاست‌خارجی جمهوری اسلامی ایران» تألیف «غلامعلی سلیمانی» توسط انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در 391 صفحه به‌قیمت 30000 تومان منتشر شده است./۱۳۲۵//۱۰۲/خ

ارسال به شبکه های اجتماعی
ارسال نظر
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا حاصل عبارت زیر را در باکس روبرو وارد کنید:
= ۱ + ۳
ارسال
نظرات
انتشار یافته: 0
در انتظار بررسی: 0
غیر قابل انتشار: 0
۱۳۹۶/۲/۵ - ۱۴:۴۵
با نگاه بومی و مدیریت انقلابی؛
سپاه در تولید بنزین ایران را خودکفا کرد
با نگاه بومی و مدیریت انقلابی قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیاء(ص) سپاه پاسداران، بزرگترین پروژه پالایشگاهی جهان به لحاظ وسعت آماده افتتاح است.
۱۳۹۶/۲/۵ - ۱۴:۴۲
رییس کمیسیون فرهنگی مجلس:
افتتاح ده‌باره پروژه‌ها و پوشش مستقیم از تلویزیون عین بی‌عدالتی است
حجت الاسام پژمان‌فر گفت: شایسته نیست صداوسیما بخواهد برای رسیدن به برخی مطالبات مالی‌اش بی‌عدالتی بزرگی را در جامعه انجام دهد.
۱۳۹۶/۲/۵ - ۱۴:۳۹
کارگردان مستند انتخاباتی روحانی در سال ۹۲:
مستند روحانی را نمی‌سازم/ گمان نکنم در آینده مستند انتخاباتی بسازم
حسین دهباشی عضو سابق ستاد انتخاباتی روحانی و کارگردان مستندهای تبلیغاتی او در گفتگویی تأکید کرد که در این دوره از انتخابات ریاست جمهوری،‌ مستند هیچ‌کدام از نامزدهای انتخابات را نمی‌سازد.
۱۳۹۶/۲/۵ - ۱۴:۳۶
دولت تدبیر به اجرای اقتصاد مقاومتی بی‌توجه است؟
اقتصاد مقاومتی کتابی است که هر سطرش برای هر سال و نیز برای هر فرد، تفسیر و مفهوم مختص شرایط هر زمان را روشن می‌سازد.
۱۳۹۶/۲/۵ - ۱۴:۳۳
تبیین بیانات رهبر انقلاب در دیدار مردم قم؛
 دمیدن در آتش اختلاف، بازی در پازل دشمن
 ادامه دادن به مسیر ایجاد دوقطبی و متن کردن حاشیه درواقع کمک کردن به دشمن است برای ضربه زدن به قوه‌ای که از عناصر اقتدار ملیِ ایران اسلامی است و قاطعانه و با شجاعت در برابر مفاسد ایستاده و از این طریق...
۱۳۹۶/۲/۵ - ۱۴:۳۰
یاداشت؛
فرصت مردم برای جبران کاستی‌ها با انتخاب بهتر
روزنامه جوان در یاداشت خود با مرور تاریخ انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی(ره) به انتخابات پیش رو نگاه جدیدی دارد.
۱۳۹۶/۲/۴ - ۱۹:۵۱
سرمقاله؛
ناامیدی از دولت امید
روزنامه صبح نو در سرمقاله امروز خود به عملکرد ۴ ساله دولت یازدهم پرداخته و انتقاداتی را به رشته تحریر در آورده.
۱۳۹۶/۲/۴ - ۱۶:۴۴
یاداشت؛
باید‌ها و نباید‌های رییس‌جمهور آینده
روزنامه کیهان در بخش یاداشت امروز خود به وظایف رئیس جمهور آینده در قبال ملت پرداخته و تاکید دارد کسی که نمی تواند به این وظایف عمل کند نباید پشت میز پاستور بنشیند.
۱۳۹۶/۲/۴ - ۱۶:۳۴
سرمقاله روزنامه رسالت؛
ترس از دشمن؛ مشوق متجاوز
روزنامه رسالت در سرمقاله امروز خود به بررسی ابعاد برجام و ترس دولت از حمله نظامی آمریکا پرداخته است.
۱۳۹۶/۲/۳ - ۲۲:۵۸
قراردادهاي جدید نفتي مانع بازگشت تحريم‌ها نیست
وضع وزارت امور خارجه و خزانه‌داري به خوبي نشان مي‌دهد كه برخلاف آنچه در داخل به عنوان جذابيت‌هاي اقتصادي براي واكسينه كردن كشور از تحريم‌ها مطرح مي‌‌شود با تغيير رويكرد تيلرسون يك ادعاي بسيار بزرگ است...
۱۳۹۶/۲/۳ - ۲۲:۵۳
درمان رنج‌های اقتصادی دولت برنامه ویژه می‌خواهد
دولت به‌رغم اجراي سه طرح خروج از ركود اقتصادي نتوانست تحركي در اقتصاد ايران ايجاد كند و وضعيت اقتصاد منهاي نفت هم مطلوب نیست.
۱۳۹۶/۲/۳ - ۱۷:۴۲
دستاوردسازی در فضای مجازی با هزینه‌های نجومی
این روزها جریان حامی دولت با تلاش برای اجاره فضای مجازی به دستاوردسازی در فضایی به دور از نظارت و بدون نیاز به پاسخگویی روی آورده تا شاید بتواند زنگ حساب انتخابات را پشت‌سر بگذارد.
۱۳۹۶/۲/۳ - ۱۷:۳۴
یادداشت روزنامه کیهان؛
دولت تکریم یا دولت تحقیر؟
نیروهای مؤمن و انقلابی می‌توانند با عبور از اختلاف سلیقه‌ها و اولویت بخشیدن به موضوع بازگرداندن لکوموتیو دولت به ریل انقلاب، پویش پیشرفت و عدالت و عزت و کرامت را تبدیل به موج اجتماعی کنند.
۱۳۹۶/۲/۲ - ۲۰:۱۸
انتخابات ریاست ‌جمهوری دوازدهم كانديداهاي نهایی خود را شناخت؛
مصاف موافقان و مخالفان وضع موجود
انتخابات دوازدهم رياست جمهوري با شناخت كانديداهايي كه مي‌توانند در معرض انتخاب مردم قرار بگيرند و با آغاز رسمي و قانوني زمان تبليغات، شكل جدي‌تر و رسمي‌تري به خود گرفته است.
۱۳۹۶/۲/۲ - ۲۰:۱۴
آقای ظریف آیا یک بار قانون تحریم نفتی ایران را مطالعه کرده‌اید؟
دولتمردان آمریکا نیز متوجه بودند که نمی‌توانند فروش نفت ایران را به صفر برسانند. یا به عبارت دیگر رفتار دولتمردان آمریکا ادعای آقای ظریف را تایید نمی‌کند.
۱۳۹۶/۲/۲ - ۲۰:۱۰
انتخابات با طعم وحشت در فرانسه
فردا ۲۳ آوریل (۳ اردیبهشت) دور نخست انتخابات ریاست جمهوری فرانسه در سایه سریال تمام نشدنی اقدامات تروریستی برگزار می‌شود.
۱۳۹۶/۲/۲ - ۱۹:۱۰
آتشبازي آمريکا عليه برجام
روزنامه رسالت در بخش سیاست خارجی خود به بررسی علل مخالفت ترامپ با برجام پرداخته است.
۱۳۹۶/۲/۲ - ۱۸:۱۵
نبی:
نفس مناظره زنده برای آگاهی در انتخاب است
تهیه کننده برنامه تلویزیونی «مناظره» گفت: نفس مناظره برای آگاهی در انتخاب است و نباید کوچکترین شبهه‌ای در ایجاد این آگاهی انداخت، تمام مناظره‌های این چنینی زنده است و همین زنده بودن مناظره‌هاست که سبب...
۱۳۹۶/۲/۲ - ۱۸:۰۵
در گفت‌وگو با تسنیم مطرح شد؛
توضیحات شاکری درباره شیوه غیراخلاقی ردصلاحیت برخی اعضای شورای شهر
مجتبی شاکری گفت: این اقدام روش در انتظار نگه‌داشتن رقیب محسوب می‌شود که بسیار غیراخلاقی است یعنی فهرست طرف مقابل را در حالت انتظار نگه می‌دارند تا مراحل اعتراض رسیدگی و غیره طی شود.
۱۳۹۶/۲/۲ - ۱۷:۵۶
ثبت افتخار خام‌فروشی به نام دولت یازدهم
برخلاف سیاست‌های کلی برنامه پنجم توسعه و اقتصاد مقاومتی، افتخار خام فروشی و درآمد ۲۶۳ هزار میلیارد تومانی نفت به نام دولت یازدهم ثبت شد.