دوشنبه ۲۹ آیان ۱۳۹۶ Monday, November 20, 2017 - ساعت:
زمان : ۱۳۹۶/۱/۲۹ - ۱۵:۳۲
شناسه خبر: ۴۹۲۱۶۹
 
نگاهی به یک کتاب؛
تصمیم‌گیری‌ در سیاست خارجی جمهوری اسلامی بر چه مبنایی است؟
انقلاب اسلامی ایدۀ سیاست خارجی «حکومت اسلامی» را در عرصۀ عمل مطرح و اسلام را به‌عنوان جوهرۀ نظام سیاسی مطرح کرد و برای اولین بار این اسلام بود که به‌عنوان تعیین‌کنندۀ منافع و اهداف و راهبردهای سیاست خارجی از محوریت برخوردار شد.

به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از فارس، به‌جرأت می‌توان گفت که هیچ‌یک از جنبه‌های سیاست‌سازی مانند سیاست خارجی شگفت‌آور و پیچیده نیست. چراکه سیاست‌خارجیِ هر نظام سیاسی، تحت تأثیر دو عامل و متغیرِ کاملاً متفاوت است: از طرفی آنچه که درون کشور رخ می‌دهد (عوامل داخلی) و از سوی دیگری هر آنچه در صحنۀ بین‌الملل اتفاق می‌افتد. وجود این دو عامل متقابل، منجر می‌شود به اینکه سیاست‌ خارجی یکی از پویاترین و حساس‌ترین و پیچیده‌ترین چهره‌های دنیای سیاست باشد.

پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، برای نخستین‌بار پس از انقراض صفویه این امکان را فراهم کرد تا حاکمان ایران تصمیم‌های مستقل در حوزۀ تعاملات بین‌المللی بگیرند. از سوی دیگر انقلاب اسلامی ایدۀ سیاست خارجی «حکومت اسلامی» را در عرصۀ عمل مطرح و اسلام را به‌عنوان جوهرۀ نظام سیاسی مطرح نمود و پس از پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) برای اولین‌بار طی 14 قرن گذشته، این اسلام بود که به‌عنوان تعیین‌کنندۀ منافع و اهداف و راهبردهای سیاست خارجی از محوریت برخوردارد شد.

اما اسلام بر اساس کدامین الگوی عینی و کاربردی قرار است در این عرصه تعیین‌کننده باشد؟ منطق اسلام در این عرصه دقیقاً چیست؟ آیا می‌توان الگویی طراحی کرد که از طرفی مبتنی بر مبانی نظری اسلام و انقلاب باشد و از سوی دیگر کاربردِ عملی روشن و مشخصی داشته باشد؟ این پرسش‌ها که پس از گذشت نزدیک به چهار دهه از انقلاب اسلامی، هنوز هیچ پاسخ روشن و علمی بدانها داده نشده، موضوع اصلی کتاب «الگوی تصمیم‌گیری در سیاست‌خارجیِ جمهوری اسلامی ایران» است که توسط یکی از اندیشمندانِ آشنا با مبانی اسلام و معتقد به مبانی انقلاب اسلامی و متخصص در تئوری‌های تصمیم در سیاست‌خارجی، به تحقیق و پژوهش گذاشته شده و در قالب یک کتاب در چهار فصل اصلی تدوین گردیده است.

فصل اول کتاب به بررسی الگوهایی پرداخته است که در میان اندیشمندانِ علوم سیاسی دنیا تا امروز برای تصمیم‌گیریِ سیاست‌خارجی طرح گردیده است. در این فصل پس از تشریح چیستی و ابعاد «الگوی عقلانیِ تصمیم‌گیری» که مبتنی بر عقلانیت ابزاریِ ماکس‌وبر است، توضیح داده می‌شود که به‌دلیل عوامل متعددی این الگو به گفتمان مسلط در نظریات تصمیم‌گیریِ سیاست خارجی تبدیل شد؛ اما به‌دلیل مشکلات و کاستی‌های جدیِ هستی‌شناختی و روش‌شناختی ای که داشت، دیدگاه‌های دیگری مطرح شد. نویسنده پنج دیدگاهِ رقیب را یک‌به‌یک طرح کرده و مفصلاً توضیح می‌دهد تا نهایتاً به این پرسش برسد که «دلالت‌ها و اشاره‌های این الگوها برای سیاست‌خارجیِ جمهوری اسلامی ایران چه می‌تواند باشد؟»

نویسنده در گفتار پایانی این فصل پس از تحلیل‌های دقیق و واقع‌بینانه بدین نتیجه رهنمون می‌شود که برای طراحی الگوی شاخص تصمیم‌گیری سیاست‌خارجی برای جمهوری اسلامی ایران اولاً از آنجا که قطعاً در دنیای امروز هیچ نظامی را نمی‌توان یافت که به‌لحاظ همۀ متغیرها شبیه نظام‌های سیاسی دیگر باشد و در نظام جمهوری اسلامی ایران هم مؤلفه‌ی «اسلامیت» کلیدی‌ترین ویژگی ماهوی و وجه تمایز این نظام از همۀ دیگر نظام‌های حکومتی است، لذا باید برای طراحی الگو به این شاخصه اهمیت محوری قائل شد. ثانیاً باید روشن شود که در نظام سیاسی ایران، کدامین مؤلفه‌ها و عناصر هستند که در سیاست‌خارجی تأثیرگذارند.

بنابر توضیحاتی که مؤلف در فصل اول می‌دهد، دیدگاه مرکزی خود را در فصل دوم مطرح کرده و در تحلیل نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران، الگویی سه‌ سطحی را طراحی می‌کند. در این الگو، سیرِ تصمیم‌گیری‌های سیاست‌ خارجی ایران را در سه لایه باید به تحلیل و بررسی تفصیلی نشست: 1. ابتدا باید روشن شود آن‌کسی که در نظام جمهوری اسلامی به‌عنوان نمایندۀ این دولت و حکومت تصمیم‌گیری می‌کند، بر اساس کدامین مبانی و اصول دست به اقدام و کنش و تصمیم‌گیری می‌زند؟ بنابراین در سطح اول باید مبانی نظری‌ای که در شخص یا سازمانِ «منطق تصمیم‌گیر» تأثیرگذارند، مورد کاوش و تحلیل قرار گیرند تا بتوان الگوی مزبور را به‌خوبی شناخت. 2. سیاست‌خارجیِ هر نظام سیاسی، برآمده از ساختارِ درونیِ آن نظام است که از طرفی تصمیم‌گیر را پشتیبانی می‌کند و از سوی دیگر در تصمیم‌ها نقش بسزائی دارد.

بنابراین در لایۀ دوم ویژگی‌های «ساختار تصمیم‌گیری» در نظام جمهوری اسلامی و همچنین نقش و اهمیت هریک از آن عوامل در تصمیم‌گیری، یک‌به‌یک تحلیل می‌شود. در این بخش نُه مؤلفه مورد بررسی قرار گرفته و نقش و تأثیر هریک روشن می‌گردد.  3. پس از آن‌که مشخص شد تصمیم‌گیر، براساس مبانی نظریِ ویژه‌اش و همچنین برآمده از چارچوبی که ساختار تصمیم‌گیریِ درون نظام تعیین کرده باید به تصمیم برسد، رویکرد‌ها و جهت‌گیری‌های نظام سیاسی نسبت به نظام بین‌الملل و ساختار قدرت و نهاد‌های بین‌المللی و هریک از دولت‌ها مشخص می‌شود. نویسنده در این سطح به‌طور مشخص توضیح می‌دهد که الگوهای دوستی و دشمنی و «جهت‌گیریِ تصمیم»ها در عرصۀ منطقه‌ای و جهانی کدام است.

پس از تشریح الگوی مورد نظر و تبیین همۀ ابعاد آن، نویسنده در فصل سوم براساس الگوی مزبور، به آسیب‌شناسی تصمیم‌گیریِ تا امروزِ سیاست‌خارجیِ جمهوری‌اسلامی‌ایران پرداخته و پس از بیان 5 آسیب راهبردی در این عرصه، ضرورت‌های راهبردی‌ای که در رابطه با تصمیم‌گیری‌های سیاست‌خارجی قابل طرح‌ هستند را تبیین می‌کند. نهایتاً در فصل پایانی کتاب، مبتنی بر مطالب پیش‌گفته و براساس الگوی طراحی‌شده،  به مطالعۀ موردیِ یکی از مهمترین تصمیم‌های تاریخ انقلاب اسلامی یعنی «پذیرش قطعنامۀ 597» می‌پردازد تا از طرفی کارآمدیِ الگو روشن‌تر گردد و ثانیاً اهمیت تصمیم‌گیری‌ها در هر نظام سیاسی نیز مبیّن گردد.

در این بخش می‌خوانیم: «دو عامل ناهماهنگی‌های بین سپاه و ارتش در عملیات‌های نظامی و همچنین وجود دو استراتژی بین جبهه و جنگ از یک‌طرف و دولت و دستگاه دیپلماسی از سوی دیگر، بیانگر عدم نهادینه شدنِ ساختارهای مؤثر در تصمیم‌گیری سیاست خارجی هستند که در دوران جنگ با توجه به حساسیت موضوع، می‌توانست از اهمیت خاصی در تصمیم‌گیری‌های سیاست خارجی برخوردار باشد.»

کتاب «الگوی تصمیم‌گیری در سیاست‌خارجی جمهوری اسلامی ایران» تألیف «غلامعلی سلیمانی» توسط انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در 391 صفحه به‌قیمت 30000 تومان منتشر شده است./۱۳۲۵//۱۰۲/خ

ارسال به شبکه های اجتماعی
ارسال نظر
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا حاصل عبارت زیر را در باکس روبرو وارد کنید:
= ۸ + ۸
ارسال
نظرات
انتشار یافته: 0
در انتظار بررسی: 0
غیر قابل انتشار: 0
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۱۶:۴۵
یک پژوهشگر فلسفه:
پرسش از غرب جدید، پرسش از ایستار کنونی ماست
مهرداد احمدی، نویسنده و پژوهشگر فلسفه گفت: پرسش از غرب جدید، پرسش از ایستار کنونی و پرسش از وضع اندیش‌ناک ما در جهان حاضر است.
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۱۵:۳۵
آخوندی غایب بزرگ مناطق زلزله‌زده؛
وزیری که کرمانشاه را دوست ندارد
این گلایه بجاست چراکه امروز همه ارگان‌های مرتبط و غیر مرتبط و به‌ویژه مردم برای بازسازی کرمانشاه و خرابه‌های ناشی از زلزله‌اش آستین بالا زده‌اند در‌حالی‌که وزارت راه و شهرسازی که متولی اصلی شهرسازی اس...
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۱۴:۱۲
رسانه های امروز در یک نگاه؛
توهمی از جنس موشکی
ریشتر همدلی، بسیج الگوی بیرونی کارکرد درونی، شهامت عذرخواهی، سناریوی پساداعش در غرب آسیا، چرا مذاکره موشکی و منطقه‌ای نمی‌کنیم؟، برنامه موشکی ایران و توهم غربی‌ها، بخشی از عناوین مهم رسانه های امروز ا...
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۱۲:۰۰
یادداشت؛
ریشتر همدلی
تلخی‌های زلزله یک روی سکه و روی دیگر آن ریشتر همدلی ایرانیان سراسر میهن اسلامی در امدادرسانی به مصیبت‌زدگان زلزله است.
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۱۱:۵۰
سرمقاله؛
بسیج الگوی بیرونی کارکرد درونی
بسیج باید میدان‌دار عمل و سازندگی، تربیت دینی، بهبود آسیب‌های اجتماعی، رسیدگی به محرومین و مستضعفین و در یک کلمه مشغول گسترش نفوذ اجتماعی انقلاب اسلامی در بین توده‌ها باشد.
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۱۰:۴۰
سرمقاله؛
شهامت عذرخواهی
حاشیه‌ها و فضای روانی پیرامون زلزله اخیر همچنان جاری است و البته تاحدی طبیعی است اما مدیریت کردن چنین فضایی و اجازه ندادن به سوءاستفاده گران و شایعه سازان، وظیفه مسوولان و رسانه‌های جمعی است.
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۱۰:۱۵
یادداشت؛
سناریوی پساداعش در غرب آسیا
قطعاً آمریکایی‌ها و متحدین آن‌ها حاضر نیستند که شرایطی بادوام و باثبات با برتری و نقش‌آفرینی مقاومت در منطقه حاکم شود و به‌زعم خود به دنبال آن هستند که این نیروی تأثیرگذار را مجدداً درگیر و تضعیف کنند...
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۰۹:۲۰
سرمقاله؛
بنیان‌گرایی نوبه‌نو
بخشی از مسیر حرفه‌ای سیاست این است که ارتباطی واقعی با مردم برقرار کنیم و به مردم خدمت برسانیم. هیچ کس بدون ارتباط با مردم و استفاده از بازخوردهای آنان برای توسعه، ایده و خط‌مشی سیاسی تلاش موفقی نخواه...
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۰۹:۲۰
یادداشت؛
چرا مذاکره موشکی و منطقه‌ای نمی‌کنیم؟
به چه دلیل ما فکر می‌کنیم در حالی که درباره برنامه کوچکی مثل هسته‌ای کارنامه آمریکا در عمل به تعهداتش فاجعه‌بار است، درباره مسأله بزرگ‌تر منطقه و موشکی، آمریکا کارنامه بهتری خواهد داشت؟
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۰۸:۳۰
یادداشت؛
برنامه موشکی ایران و توهم غربی‌ها
اگر غربی‌ها ملت ایران و مسؤولان کشورمان را به درستی می‌شناختند، بر مبنای توهمات به موضوع موشکی ایران ورود پیدا نمی‌کردند. از نظر ملت ایران و نظام جمهوری اسلامی، تفاوت‌های اساسی بین موضوع هسته‌ای و برن...
۱۳۹۶/۸/۲۸ - ۰۸:۲۰
کارشناس دفتر آیت‌الله نوری همدانی تبیین کرد؛
توصیه های روانشناختی امام رضا
حجت‌الاسلام سیدناصر احمدی گفت: «عاقبت بخیری» بزرگترین کرامتی است که امام رضا(ع) به انسان ها عنایت می‌کنند.
۱۳۹۶/۸/۲۸ - ۰۶:۲۰
یک روزنامه بحرینی؛
بارزانی به زودی نتایج همه پرسی اقلیم کردستان عراق را لغو می کند
یک روزنامه بحرینی به نقل از یک منبع آگاه کُرد، اعلام کرده است که مسعود بارزانی به زودی نتایج همه پرسی اقلیم کردستان عراق را لغو خواهد کرد.
۱۳۹۶/۸/۲۸ - ۰۴:۳۵
امروز در ایستگاه بین راهی «میقات الرضا»؛
آیت الله جنتی از خدمت رسانی به زائران پیاده رضوی قدردانی کرد
دبیر شورای نگهبان از خدمت رسانی متولیان ایستگاه های پذیرایی خراسان رضوی به زائران پیاده رضوی روزهای پایانی ماه صفر و امکانات فراهم شده برای آنان قدردانی کرد.
۱۳۹۶/۸/۲۸ - ۰۲:۲۰
مجتهد از احتمال کناره‌گیری ملک سلمان در آینده نزدیک خبر داد
مجتهد، فعال و افشاگر توئیتری ضمن تأکید بر فراهم شدن مقدمات سفر شاه سعودی به مغرب، از احتمال کناره گیری سلمان بن عبدالعزیز طی روزهای آتی خبر داد.
۱۳۹۶/۸/۲۷ - ۲۳:۳۰
سردار شریف با تشریح اقدامات سپاه؛
سپاه و ارتش ید واحده در خدمت رسانی به مردم زلزله زده هستند
مسؤول روابط عمومی کل سپاه در تشریح مأموریت ها و اقدامات سپاه در کمک به زلزله زدگان گفت: فضاسازی های غیرواقعی از اقدامات سپاه ناشی از بغض دشمن نسبت به این نهاد است.
۱۳۹۶/۸/۲۷ - ۲۰:۳۵
معاون پیشین وزارت خارجه آمریکا:
خروج ترامپ از معاهدات بین المللی باعث افزایش قدرت آمریکا نمی‌شود
«ریچارد مورفی» معتقد است که خروج ترامپ از توافقات مهم بین المللی ممکن است در کوتاه مدت مزایایی برای واشنگتن در بر داشته باشد اما در بلندمدت باعث افزایش قدرت آمریکا نخواهد شد.
۱۳۹۶/۸/۲۷ - ۱۸:۴۵
گزارش خبری-تحلیلی؛
پایان کابوسی به نام داعش در عراق
نیروهای عراقی با تسلط بر مناطق باقیمانده تحت اشغال داعش در غرب این کشور به کابوس سه ساله ناشی از حضور تکفیری ها در عراق پایان دادند.
۱۳۹۶/۸/۲۷ - ۱۷:۱۵
نقدی بر نگاه سیاست زده به زلزله اخیر؛
چرا مسؤولان امر اجتماعی را با عینک سیاسی می بینند؟
دولتمردان ما عموماً در مواجهه با امر اجتماعی ساده انگارانه برخورد می کنند و آن را با عینک سیاسی می بینند. این سبب می شود که درک درستی از پدیده های اجتماعی پیدا نکنند.
۱۳۹۶/۸/۲۷ - ۱۶:۳۰
ولایتی:
به نفع مکرون و فرانسه نیست که در امور راهبردی ایران دخالت کند
عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام ضمن تاکید بر اینکه مقابل عهدشکنی آمریکا در برجام محکم می ایستیم، گفت: توصیه می‌کنم آقای مکرون مانند مارشال دوگل حداقل حالت نیمه استقلال داشته باشد.
۱۳۹۶/۸/۲۷ - ۱۵:۱۵
نگاهی به عملکرد مغرضانه کانال ضدانقلاب در زلزله کرمانشاه؛
#کاسب_نیوز
درحالی که بسیاری ار نیروهای امدادی و نیروهای مسلح در همان ساعات اولیه وقوع زلزله برای کمک به غرب کشور شتافتند، برخی رسانه‌ها و کانال‌های تلگرامی شروع به تفرقه‌افکنی و ایجاد حس نارضایتی بین مردم زلزله‌...