سه شنبه ۴ مهر ۱۳۹۶ Tuesday, September 26, 2017 - ساعت:
زمان : ۱۳۹۶/۱/۲۹ - ۱۵:۳۲
شناسه خبر: ۴۹۲۱۶۹
 
نگاهی به یک کتاب؛
تصمیم‌گیری‌ در سیاست خارجی جمهوری اسلامی بر چه مبنایی است؟
انقلاب اسلامی ایدۀ سیاست خارجی «حکومت اسلامی» را در عرصۀ عمل مطرح و اسلام را به‌عنوان جوهرۀ نظام سیاسی مطرح کرد و برای اولین بار این اسلام بود که به‌عنوان تعیین‌کنندۀ منافع و اهداف و راهبردهای سیاست خارجی از محوریت برخوردار شد.

به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از فارس، به‌جرأت می‌توان گفت که هیچ‌یک از جنبه‌های سیاست‌سازی مانند سیاست خارجی شگفت‌آور و پیچیده نیست. چراکه سیاست‌خارجیِ هر نظام سیاسی، تحت تأثیر دو عامل و متغیرِ کاملاً متفاوت است: از طرفی آنچه که درون کشور رخ می‌دهد (عوامل داخلی) و از سوی دیگری هر آنچه در صحنۀ بین‌الملل اتفاق می‌افتد. وجود این دو عامل متقابل، منجر می‌شود به اینکه سیاست‌ خارجی یکی از پویاترین و حساس‌ترین و پیچیده‌ترین چهره‌های دنیای سیاست باشد.

پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، برای نخستین‌بار پس از انقراض صفویه این امکان را فراهم کرد تا حاکمان ایران تصمیم‌های مستقل در حوزۀ تعاملات بین‌المللی بگیرند. از سوی دیگر انقلاب اسلامی ایدۀ سیاست خارجی «حکومت اسلامی» را در عرصۀ عمل مطرح و اسلام را به‌عنوان جوهرۀ نظام سیاسی مطرح نمود و پس از پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) برای اولین‌بار طی 14 قرن گذشته، این اسلام بود که به‌عنوان تعیین‌کنندۀ منافع و اهداف و راهبردهای سیاست خارجی از محوریت برخوردارد شد.

اما اسلام بر اساس کدامین الگوی عینی و کاربردی قرار است در این عرصه تعیین‌کننده باشد؟ منطق اسلام در این عرصه دقیقاً چیست؟ آیا می‌توان الگویی طراحی کرد که از طرفی مبتنی بر مبانی نظری اسلام و انقلاب باشد و از سوی دیگر کاربردِ عملی روشن و مشخصی داشته باشد؟ این پرسش‌ها که پس از گذشت نزدیک به چهار دهه از انقلاب اسلامی، هنوز هیچ پاسخ روشن و علمی بدانها داده نشده، موضوع اصلی کتاب «الگوی تصمیم‌گیری در سیاست‌خارجیِ جمهوری اسلامی ایران» است که توسط یکی از اندیشمندانِ آشنا با مبانی اسلام و معتقد به مبانی انقلاب اسلامی و متخصص در تئوری‌های تصمیم در سیاست‌خارجی، به تحقیق و پژوهش گذاشته شده و در قالب یک کتاب در چهار فصل اصلی تدوین گردیده است.

فصل اول کتاب به بررسی الگوهایی پرداخته است که در میان اندیشمندانِ علوم سیاسی دنیا تا امروز برای تصمیم‌گیریِ سیاست‌خارجی طرح گردیده است. در این فصل پس از تشریح چیستی و ابعاد «الگوی عقلانیِ تصمیم‌گیری» که مبتنی بر عقلانیت ابزاریِ ماکس‌وبر است، توضیح داده می‌شود که به‌دلیل عوامل متعددی این الگو به گفتمان مسلط در نظریات تصمیم‌گیریِ سیاست خارجی تبدیل شد؛ اما به‌دلیل مشکلات و کاستی‌های جدیِ هستی‌شناختی و روش‌شناختی ای که داشت، دیدگاه‌های دیگری مطرح شد. نویسنده پنج دیدگاهِ رقیب را یک‌به‌یک طرح کرده و مفصلاً توضیح می‌دهد تا نهایتاً به این پرسش برسد که «دلالت‌ها و اشاره‌های این الگوها برای سیاست‌خارجیِ جمهوری اسلامی ایران چه می‌تواند باشد؟»

نویسنده در گفتار پایانی این فصل پس از تحلیل‌های دقیق و واقع‌بینانه بدین نتیجه رهنمون می‌شود که برای طراحی الگوی شاخص تصمیم‌گیری سیاست‌خارجی برای جمهوری اسلامی ایران اولاً از آنجا که قطعاً در دنیای امروز هیچ نظامی را نمی‌توان یافت که به‌لحاظ همۀ متغیرها شبیه نظام‌های سیاسی دیگر باشد و در نظام جمهوری اسلامی ایران هم مؤلفه‌ی «اسلامیت» کلیدی‌ترین ویژگی ماهوی و وجه تمایز این نظام از همۀ دیگر نظام‌های حکومتی است، لذا باید برای طراحی الگو به این شاخصه اهمیت محوری قائل شد. ثانیاً باید روشن شود که در نظام سیاسی ایران، کدامین مؤلفه‌ها و عناصر هستند که در سیاست‌خارجی تأثیرگذارند.

بنابر توضیحاتی که مؤلف در فصل اول می‌دهد، دیدگاه مرکزی خود را در فصل دوم مطرح کرده و در تحلیل نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران، الگویی سه‌ سطحی را طراحی می‌کند. در این الگو، سیرِ تصمیم‌گیری‌های سیاست‌ خارجی ایران را در سه لایه باید به تحلیل و بررسی تفصیلی نشست: 1. ابتدا باید روشن شود آن‌کسی که در نظام جمهوری اسلامی به‌عنوان نمایندۀ این دولت و حکومت تصمیم‌گیری می‌کند، بر اساس کدامین مبانی و اصول دست به اقدام و کنش و تصمیم‌گیری می‌زند؟ بنابراین در سطح اول باید مبانی نظری‌ای که در شخص یا سازمانِ «منطق تصمیم‌گیر» تأثیرگذارند، مورد کاوش و تحلیل قرار گیرند تا بتوان الگوی مزبور را به‌خوبی شناخت. 2. سیاست‌خارجیِ هر نظام سیاسی، برآمده از ساختارِ درونیِ آن نظام است که از طرفی تصمیم‌گیر را پشتیبانی می‌کند و از سوی دیگر در تصمیم‌ها نقش بسزائی دارد.

بنابراین در لایۀ دوم ویژگی‌های «ساختار تصمیم‌گیری» در نظام جمهوری اسلامی و همچنین نقش و اهمیت هریک از آن عوامل در تصمیم‌گیری، یک‌به‌یک تحلیل می‌شود. در این بخش نُه مؤلفه مورد بررسی قرار گرفته و نقش و تأثیر هریک روشن می‌گردد.  3. پس از آن‌که مشخص شد تصمیم‌گیر، براساس مبانی نظریِ ویژه‌اش و همچنین برآمده از چارچوبی که ساختار تصمیم‌گیریِ درون نظام تعیین کرده باید به تصمیم برسد، رویکرد‌ها و جهت‌گیری‌های نظام سیاسی نسبت به نظام بین‌الملل و ساختار قدرت و نهاد‌های بین‌المللی و هریک از دولت‌ها مشخص می‌شود. نویسنده در این سطح به‌طور مشخص توضیح می‌دهد که الگوهای دوستی و دشمنی و «جهت‌گیریِ تصمیم»ها در عرصۀ منطقه‌ای و جهانی کدام است.

پس از تشریح الگوی مورد نظر و تبیین همۀ ابعاد آن، نویسنده در فصل سوم براساس الگوی مزبور، به آسیب‌شناسی تصمیم‌گیریِ تا امروزِ سیاست‌خارجیِ جمهوری‌اسلامی‌ایران پرداخته و پس از بیان 5 آسیب راهبردی در این عرصه، ضرورت‌های راهبردی‌ای که در رابطه با تصمیم‌گیری‌های سیاست‌خارجی قابل طرح‌ هستند را تبیین می‌کند. نهایتاً در فصل پایانی کتاب، مبتنی بر مطالب پیش‌گفته و براساس الگوی طراحی‌شده،  به مطالعۀ موردیِ یکی از مهمترین تصمیم‌های تاریخ انقلاب اسلامی یعنی «پذیرش قطعنامۀ 597» می‌پردازد تا از طرفی کارآمدیِ الگو روشن‌تر گردد و ثانیاً اهمیت تصمیم‌گیری‌ها در هر نظام سیاسی نیز مبیّن گردد.

در این بخش می‌خوانیم: «دو عامل ناهماهنگی‌های بین سپاه و ارتش در عملیات‌های نظامی و همچنین وجود دو استراتژی بین جبهه و جنگ از یک‌طرف و دولت و دستگاه دیپلماسی از سوی دیگر، بیانگر عدم نهادینه شدنِ ساختارهای مؤثر در تصمیم‌گیری سیاست خارجی هستند که در دوران جنگ با توجه به حساسیت موضوع، می‌توانست از اهمیت خاصی در تصمیم‌گیری‌های سیاست خارجی برخوردار باشد.»

کتاب «الگوی تصمیم‌گیری در سیاست‌خارجی جمهوری اسلامی ایران» تألیف «غلامعلی سلیمانی» توسط انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در 391 صفحه به‌قیمت 30000 تومان منتشر شده است./۱۳۲۵//۱۰۲/خ

ارسال به شبکه های اجتماعی
ارسال نظر
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا حاصل عبارت زیر را در باکس روبرو وارد کنید:
= ۱۲ + ۶
ارسال
نظرات
انتشار یافته: 0
در انتظار بررسی: 0
غیر قابل انتشار: 0
۱۳۹۶/۷/۴ - ۰۱:۲۰
نویسندگان مطرح کردند؛
ملاحظات روایت داستانی جنگ برای کودکان/«دفاع» تقدس دارد
برخی معتقدند باید از جنگ به‌عنوان یک رویداد تاریخی برای بچه‌ها نوشت و بعضی نوشتن از تبعات جنگ را جذاب‌تر می‌دانند اما هر دو گروه براین باورند که باید از شعار فاصله گرفت.
۱۳۹۶/۷/۴ - ۰۰:۳۰
پایان حج ۹۶ و یاد زخم منا؛
موفقیت حج ۹۶ باعث فراموشی فجایع منا و مسجدالحرام نشود
نایب رییس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی تاکید کرد: برگزاری موفقیت آمیز حج ۹۶ نباید باعث فراموشی فجایع منا و مسجدالحرام و عدم پیگیری جدی این پرونده ها شود.
۱۳۹۶/۷/۳ - ۲۳:۱۰
رزمایش سپاه و ارتش در غرب کشور؛
تمرین رزم در مرز
رزمایش امنیتی «محرم» روز گذشته دوم مهرماه با رمز مقدس «یا حسین(ع)» با حضور سردار سلامی جانشین فرمانده کل سپاه، سردار محمد پاکپور فرمانده نیروی زمینی سپاه و جمعی از فرماندهان و مسوولان عالی رتبه نظامی ...
۱۳۹۶/۷/۳ - ۲۲:۲۰
یادداشت؛
خلق ثروت یا بدهی سوخت شده!
با ادامه هر روزه این روند آنچه بانک‌ها برای آیند‌‌گان خود به ارث خواهند گذاشت، چیزی جز رشد فزاینده نقدینگی و انبوهی از بدهی‌های سنگین به مردم، صنایع تولیدی و خلق پول بدون پشتوانه نخواهد بود.
۱۳۹۶/۷/۳ - ۲۱:۲۵
حجت الاسلام اویسی مطرح کرد؛
عزت در کلام سیدالشهدا
پژوهشگر حوزه علم و دین گفت: شهادت امام حسین(ع) و یاران پاکبازش، به احیای مکتب محمّدی کمک کرد و خون پاک اباعبداللَّه درخت اسلام را آبیاری نمود.
۱۳۹۶/۷/۳ - ۲۰:۳۵
رییس سازمان بسیج اساتید و طلاب:
روحانیت در دفاع مقدس بیش از ۴ هزار شهید تقدیم اسلام کرده است
حجت الاسلام گواهی گفت: روحانیت در دوران دفاع مقدس بیش از ۴ هزار شهید تقدیم اسلام کرده است و قریب ۳۵۰ نفر از روحانیون آزاده را شناسایی کرده ایم.
۱۳۹۶/۷/۳ - ۱۹:۲۰
یادداشت؛
همه حرف‌های خوب!
این روند خطرناک چند سالی است در کشور مد شده که مقامات اجرایی، به جای پاسخگویی روی صندلی مطالبه‌گری نشسته‌اند و بلندتر از مردم عادی‌، فریاد سر می‌دهند!
۱۳۹۶/۷/۳ - ۱۸:۱۵
با حضور نوجوانان در سراسر کشور؛
همایش«احلی من العسل» برگزار می شود
همایش سراسری «احلی من العسل» با حضور دانش آموزان عاشورایی روز چهارشنبه ۵ مهرماه مصادف با ششم محرم در ۳۱۷ امامزاده شاخص برگزار می شود.
۱۳۹۶/۷/۳ - ۱۷:۳۰
یادداشت؛
پیام‌های رزمایش در غرب کشور
همه باید بدانند که ایران با در دست داشتن ابزار‌های قدرتمند دفاعی در صورت احساس خطر یا تجاوز، برای حفظ حریم خود اقدام خواهد کرد.
۱۳۹۶/۷/۳ - ۱۶:۳۰
سرمقاله؛
كلان نگری خبرگانی
مأموریت واگذار شده به مجلس خبرگان از سوی رهبر انقلاب برای رصد سیاست‌ها و راهبردهای كلان انقلاب اسلامی، جدای از تازگی و حساسیت آن، نیاز دارد تا همه مراكز و اشخاص صاحب فكر و اندیشه را پای كار بیاورد.
۱۳۹۶/۷/۳ - ۱۶:۱۰
یادداشت؛
از مک کارتیسم تا ترامپیسم
بیگانه هراسی، وحشت از آینده ناامن، اضطراب از تشدید تضادهای اجتماعی و فعال شدن گسل‌های زیرینه اقتصاد سرمایه‌داری خشن، ضمیر خودآگاه و ناخودآگاه رهبران هر دو جناح سیاسی آمریکا را در خود گرفته است.
۱۳۹۶/۷/۳ - ۱۵:۱۵
در جلسه درس اخلاق مطرح شد؛
گلایه نماینده ولی‌فقیه در استان البرز از ضعف برنامه‌های صداوسیما
حسینی همدانی گفت: ارتقای سطح جامعه و بالا بردن آگاهی‌های دینی افراد، یکی از وظایف اصلی صداوسیماست.
۱۳۹۶/۷/۳ - ۱۴:۳۵
در گفتگوی تفصیلی با آیت‌الله لنگرودی مطرح شد؛
ناکامی "نهضت آزادی" برای تغییر نام میدان قیام تهران
"یک روز مأمور ساواک کاغذی آورد که من را جلب کند. این مامور یهودی هم بود و کاغذ را به من نشان داد. گفتم من اصلاً از آمدن به ادارات اکراه دارم، مخصوصاً این اداره شما که...!"
۱۳۹۶/۷/۳ - ۱۳:۲۰
سفیر عراق:
بیش از ۲.۵ میلیون ویزا برای زائران اربعین صادر شد
سفیر عراق در ایران بابیان اینکه ایران یار و غم‌خوار تمام مسلمانان جهان است، گفت: اگر کشور ایران نباشد ما نمی‌توانیم بر دشمنان پیروز شویم به‌نوعی هیچ عملیاتی موفقیت‌آمیز نخواهد بود مگر اینکه مردم و بسی...
۱۳۹۶/۷/۳ - ۱۲:۳۰
دبیر شورای کتاب مجمع جهانی اهل بیت:
بر اساس شأن و جایگاه اهل بیت عزاداری کنیم
محققان و علمای دین درباره این مساله دلائل و تحلیل های مختلفی را مطرح کرده اند که از جمله آنها می توانیم به علل سیاسی، تاریخی، اجتماعی اشاره داشته باشیم.
۱۳۹۶/۷/۳ - ۱۱:۲۰
علمای حوزه علمیه خراسان از آیت‌الله معصومی می‌گویند؛
عالِم انقلابی و حامی ولایت
آیت‌الله علی اصغر معصومی شاهرودی یکشنبه هفته گذشته در ۹۱ سالگی با کوله باری از درد و رنج مبارزه با طاغوت و تلاش و کوشش برای انقلاب و حمایت از ولایت فقیه، بار سنگین رسالت خویش به عنوان یک عالم انقلابی ...
۱۳۹۶/۷/۳ - ۱۰:۱۵
یادداشت؛
رهیافتی در چارچوب‌های سیاست خارجی
کشورهایی که با دیپلماسی فعال و پیش‌دستانه در سطح بین‌المللی و تشکیل گروه‌ها و اتحادهای فراملیتی با اهداف مشترک، با حفظ اصول اساسی ملی و هویتی، می‌توانند نقش اثرگذار و تعیین‌کننده خود را در جهان افزایش...
۱۳۹۶/۷/۳ - ۰۸:۲۰
سوگنامه محرم؛
از ۱۲ هزار نامه برای امام تا شهادت مظلومانه سفیر امام
کوفیان بعد از آنکه ۱۲ هزار نامه برای امام حسین(ع) فرستادند و ایشان را به کوفه دعوت کردند، امام(ع) مسلم بن عقیل را به کوفه فرستاد. کوفیان با سفیر امام بیعت کردند؛ اما مکر شامیان و تهدید و تطمیع اهل کوف...
۱۳۹۶/۷/۳ - ۰۶:۱۵
امروز جنگ فیزیکی نداریم؛ دفاع باید در برابر هجمه های فرهنگی دشمن باشد
زمان دفاع مقدس دشمن مشخص بود و پشت خاکریز قرار داشت و آشکارا با آنان برخورد می کردیم اما اکنون دشمن دقیقا مشخص نیست و مخفی است و چه بسا از درون شروع به حرکت می کند؛ امروز با جنگ نرم مواجه هستیم.
۱۳۹۶/۷/۳ - ۰۵:۲۰
مادر شهید ژاپنی دفاع‌مقدس عنوان کرد؛
درک فلسفه سینه‌زدن برای امام حسین‌ بعد از شهادت فرزند
مادر شهید محمد بابایی گفت: برخی در جامعه بین‌المللی، جانبازان شیمیایی را مخفی نگه می‌دارند و اجازه نمی‌دهند که صدایشان به جهانیان برسد. هیچ کس نمی‌داند که رژیم بعث در جنگ از سلاح‌های شیمیایی استفاده ک...