یکشنبه ۱ مرداد ۱۳۹۶ Sunday, July 23, 2017 - ساعت:
زمان : ۱۳۹۶/۱/۲۹ - ۱۵:۳۲
شناسه خبر: ۴۹۲۱۶۹
 
نگاهی به یک کتاب؛
تصمیم‌گیری‌ در سیاست خارجی جمهوری اسلامی بر چه مبنایی است؟
انقلاب اسلامی ایدۀ سیاست خارجی «حکومت اسلامی» را در عرصۀ عمل مطرح و اسلام را به‌عنوان جوهرۀ نظام سیاسی مطرح کرد و برای اولین بار این اسلام بود که به‌عنوان تعیین‌کنندۀ منافع و اهداف و راهبردهای سیاست خارجی از محوریت برخوردار شد.

به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از فارس، به‌جرأت می‌توان گفت که هیچ‌یک از جنبه‌های سیاست‌سازی مانند سیاست خارجی شگفت‌آور و پیچیده نیست. چراکه سیاست‌خارجیِ هر نظام سیاسی، تحت تأثیر دو عامل و متغیرِ کاملاً متفاوت است: از طرفی آنچه که درون کشور رخ می‌دهد (عوامل داخلی) و از سوی دیگری هر آنچه در صحنۀ بین‌الملل اتفاق می‌افتد. وجود این دو عامل متقابل، منجر می‌شود به اینکه سیاست‌ خارجی یکی از پویاترین و حساس‌ترین و پیچیده‌ترین چهره‌های دنیای سیاست باشد.

پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، برای نخستین‌بار پس از انقراض صفویه این امکان را فراهم کرد تا حاکمان ایران تصمیم‌های مستقل در حوزۀ تعاملات بین‌المللی بگیرند. از سوی دیگر انقلاب اسلامی ایدۀ سیاست خارجی «حکومت اسلامی» را در عرصۀ عمل مطرح و اسلام را به‌عنوان جوهرۀ نظام سیاسی مطرح نمود و پس از پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) برای اولین‌بار طی 14 قرن گذشته، این اسلام بود که به‌عنوان تعیین‌کنندۀ منافع و اهداف و راهبردهای سیاست خارجی از محوریت برخوردارد شد.

اما اسلام بر اساس کدامین الگوی عینی و کاربردی قرار است در این عرصه تعیین‌کننده باشد؟ منطق اسلام در این عرصه دقیقاً چیست؟ آیا می‌توان الگویی طراحی کرد که از طرفی مبتنی بر مبانی نظری اسلام و انقلاب باشد و از سوی دیگر کاربردِ عملی روشن و مشخصی داشته باشد؟ این پرسش‌ها که پس از گذشت نزدیک به چهار دهه از انقلاب اسلامی، هنوز هیچ پاسخ روشن و علمی بدانها داده نشده، موضوع اصلی کتاب «الگوی تصمیم‌گیری در سیاست‌خارجیِ جمهوری اسلامی ایران» است که توسط یکی از اندیشمندانِ آشنا با مبانی اسلام و معتقد به مبانی انقلاب اسلامی و متخصص در تئوری‌های تصمیم در سیاست‌خارجی، به تحقیق و پژوهش گذاشته شده و در قالب یک کتاب در چهار فصل اصلی تدوین گردیده است.

فصل اول کتاب به بررسی الگوهایی پرداخته است که در میان اندیشمندانِ علوم سیاسی دنیا تا امروز برای تصمیم‌گیریِ سیاست‌خارجی طرح گردیده است. در این فصل پس از تشریح چیستی و ابعاد «الگوی عقلانیِ تصمیم‌گیری» که مبتنی بر عقلانیت ابزاریِ ماکس‌وبر است، توضیح داده می‌شود که به‌دلیل عوامل متعددی این الگو به گفتمان مسلط در نظریات تصمیم‌گیریِ سیاست خارجی تبدیل شد؛ اما به‌دلیل مشکلات و کاستی‌های جدیِ هستی‌شناختی و روش‌شناختی ای که داشت، دیدگاه‌های دیگری مطرح شد. نویسنده پنج دیدگاهِ رقیب را یک‌به‌یک طرح کرده و مفصلاً توضیح می‌دهد تا نهایتاً به این پرسش برسد که «دلالت‌ها و اشاره‌های این الگوها برای سیاست‌خارجیِ جمهوری اسلامی ایران چه می‌تواند باشد؟»

نویسنده در گفتار پایانی این فصل پس از تحلیل‌های دقیق و واقع‌بینانه بدین نتیجه رهنمون می‌شود که برای طراحی الگوی شاخص تصمیم‌گیری سیاست‌خارجی برای جمهوری اسلامی ایران اولاً از آنجا که قطعاً در دنیای امروز هیچ نظامی را نمی‌توان یافت که به‌لحاظ همۀ متغیرها شبیه نظام‌های سیاسی دیگر باشد و در نظام جمهوری اسلامی ایران هم مؤلفه‌ی «اسلامیت» کلیدی‌ترین ویژگی ماهوی و وجه تمایز این نظام از همۀ دیگر نظام‌های حکومتی است، لذا باید برای طراحی الگو به این شاخصه اهمیت محوری قائل شد. ثانیاً باید روشن شود که در نظام سیاسی ایران، کدامین مؤلفه‌ها و عناصر هستند که در سیاست‌خارجی تأثیرگذارند.

بنابر توضیحاتی که مؤلف در فصل اول می‌دهد، دیدگاه مرکزی خود را در فصل دوم مطرح کرده و در تحلیل نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران، الگویی سه‌ سطحی را طراحی می‌کند. در این الگو، سیرِ تصمیم‌گیری‌های سیاست‌ خارجی ایران را در سه لایه باید به تحلیل و بررسی تفصیلی نشست: 1. ابتدا باید روشن شود آن‌کسی که در نظام جمهوری اسلامی به‌عنوان نمایندۀ این دولت و حکومت تصمیم‌گیری می‌کند، بر اساس کدامین مبانی و اصول دست به اقدام و کنش و تصمیم‌گیری می‌زند؟ بنابراین در سطح اول باید مبانی نظری‌ای که در شخص یا سازمانِ «منطق تصمیم‌گیر» تأثیرگذارند، مورد کاوش و تحلیل قرار گیرند تا بتوان الگوی مزبور را به‌خوبی شناخت. 2. سیاست‌خارجیِ هر نظام سیاسی، برآمده از ساختارِ درونیِ آن نظام است که از طرفی تصمیم‌گیر را پشتیبانی می‌کند و از سوی دیگر در تصمیم‌ها نقش بسزائی دارد.

بنابراین در لایۀ دوم ویژگی‌های «ساختار تصمیم‌گیری» در نظام جمهوری اسلامی و همچنین نقش و اهمیت هریک از آن عوامل در تصمیم‌گیری، یک‌به‌یک تحلیل می‌شود. در این بخش نُه مؤلفه مورد بررسی قرار گرفته و نقش و تأثیر هریک روشن می‌گردد.  3. پس از آن‌که مشخص شد تصمیم‌گیر، براساس مبانی نظریِ ویژه‌اش و همچنین برآمده از چارچوبی که ساختار تصمیم‌گیریِ درون نظام تعیین کرده باید به تصمیم برسد، رویکرد‌ها و جهت‌گیری‌های نظام سیاسی نسبت به نظام بین‌الملل و ساختار قدرت و نهاد‌های بین‌المللی و هریک از دولت‌ها مشخص می‌شود. نویسنده در این سطح به‌طور مشخص توضیح می‌دهد که الگوهای دوستی و دشمنی و «جهت‌گیریِ تصمیم»ها در عرصۀ منطقه‌ای و جهانی کدام است.

پس از تشریح الگوی مورد نظر و تبیین همۀ ابعاد آن، نویسنده در فصل سوم براساس الگوی مزبور، به آسیب‌شناسی تصمیم‌گیریِ تا امروزِ سیاست‌خارجیِ جمهوری‌اسلامی‌ایران پرداخته و پس از بیان 5 آسیب راهبردی در این عرصه، ضرورت‌های راهبردی‌ای که در رابطه با تصمیم‌گیری‌های سیاست‌خارجی قابل طرح‌ هستند را تبیین می‌کند. نهایتاً در فصل پایانی کتاب، مبتنی بر مطالب پیش‌گفته و براساس الگوی طراحی‌شده،  به مطالعۀ موردیِ یکی از مهمترین تصمیم‌های تاریخ انقلاب اسلامی یعنی «پذیرش قطعنامۀ 597» می‌پردازد تا از طرفی کارآمدیِ الگو روشن‌تر گردد و ثانیاً اهمیت تصمیم‌گیری‌ها در هر نظام سیاسی نیز مبیّن گردد.

در این بخش می‌خوانیم: «دو عامل ناهماهنگی‌های بین سپاه و ارتش در عملیات‌های نظامی و همچنین وجود دو استراتژی بین جبهه و جنگ از یک‌طرف و دولت و دستگاه دیپلماسی از سوی دیگر، بیانگر عدم نهادینه شدنِ ساختارهای مؤثر در تصمیم‌گیری سیاست خارجی هستند که در دوران جنگ با توجه به حساسیت موضوع، می‌توانست از اهمیت خاصی در تصمیم‌گیری‌های سیاست خارجی برخوردار باشد.»

کتاب «الگوی تصمیم‌گیری در سیاست‌خارجی جمهوری اسلامی ایران» تألیف «غلامعلی سلیمانی» توسط انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در 391 صفحه به‌قیمت 30000 تومان منتشر شده است./۱۳۲۵//۱۰۲/خ

ارسال به شبکه های اجتماعی
ارسال نظر
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا حاصل عبارت زیر را در باکس روبرو وارد کنید:
= ۱۳ + ۳
ارسال
نظرات
انتشار یافته: 0
در انتظار بررسی: 0
غیر قابل انتشار: 0
۱۳۹۶/۵/۱ - ۱۶:۱۵
رییس «شورای اخوت»:
جریان شناسی فکری گروه های افغان
مولوی حسام گفت: طالبان حرکتی است که از دل مدارس دیوبندی سر در آورده است. یعنی نسل و فکر دیوبندی است. اما طالبان بیشتر از اینکه دیوبندی عمل کند قشری و قبیله ای برخورد می کند.
۱۳۹۶/۵/۱ - ۱۵:۲۰
مفتی فلسطین:
بسیاری از کشورهای مدعی اسلامی، هیچ کمکی به فلسطین نمی کنند
شیخ «محمد حسین» اعلام کرد که بسیاری از کشورهایی که خود را اسلامی تلقی می کنند، هیچ کمکی به مسأله فلسطین اختصاص نمی دهند و امیدواریم که علما مواضع خوبی در قبال مسأله قدس اتخاذ کنند.
۱۳۹۶/۵/۱ - ۱۴:۱۵
مقدم در گفتگویی مطرح کرد؛
مردم به وعده های روحانی رای دادند نه عملکردش
مقدم گفت: تنها تفکر انقلابی و عملکرد جهادی کشور را از وضعیت اقتصادی کنونی خارج می‌کند نه تفکر و اندیشه‌ای که در ۴ سال گذشته امتحان شد و عدم کارآیی خود را نشان داد.
۱۳۹۶/۵/۱ - ۱۳:۲۰
سلامت در کابینه دوازدهم؛
نقد وزیر اسبق بر بحران مالی نظام سلامت
باقری لنکرانی گفت: امیدواریم از اتفاقات چهار سال گذشته درس کافی گرفته شود و در چهار سال پیش‌رو روندی را شاهد باشیم که شیرینی افزایش اعتبار را به یک شیرینی ماندگار تبدیل کند.
۱۳۹۶/۵/۱ - ۱۲:۱۰
یادداشت؛
فاجعه برجام نتیجه بی‌توجهی به توصیه‌های رهبری
تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای، آن روز که جیک جیک مستانشان بود و هر دستاوردی را جزء افتخارات برجامی خود تلقی می‌کردند، حالا که زمستان برجام فرا رسیده برای فرار از پاسخگویی، به تناقض‌گویی روی‌ آورده‌اند.
۱۳۹۶/۵/۱ - ۱۱:۲۵
دبیر ستاد مرکزی اربعین اعلام کرد؛
پیش‌بینی افزایش زائران ایرانی به ۳ میلیون نفر
آقابابایی با بیان اینکه پس از اربعین سال گذشته آسیب شناسی خوبی انجام شده گفت: ستاد بازسازی عتبات عالیات به عنوان متولی کمیته اسکان، تغذیه و جذب مشارکت‌های مردمی برای اربعین سال ۹۶ تدابیر جامعی را اندی...
۱۳۹۶/۵/۱ - ۱۰:۲۵
کارشناسان عنوان کردند؛
نبود استراتژی؛ چالش اصلی رشد اقتصادی پایدار
یک کارشناس اقتصادی با بیان اینکه برای رسیدن به رشد اقتصادی پایدار استراتژی نداریم، گفت: یکی از خطاهای استراتژیک این است که برنامه‌ریزی بدون درک صحیح از محیط اقتصاد کشور انجام شده است.
۱۳۹۶/۵/۱ - ۰۹:۲۰
عضو کمیسیون فرهنگی مجلس خبر داد؛
دولت درباره قانون «تسهیل ازدواج» کوتاهی کرده است
حجت الاسلام پژمانفر با بیان اینکه هیچ کدام از دستگاههای مسئول نسبت به تکالیف خود درباره قانون تسهیل ازدواج اقدام نکرده‌اند و دولت پاسخ‌های نامربوطی درباره این کوتاهی به مجلس داده‌ است.
۱۳۹۶/۴/۳۱ - ۱۵:۵۰
یادداشت؛
در سوگ مردم‌سالاری و حقوق شهروندی ‌
اظهارنظر آقای محمدرضا عارف در نشست شورای عالی سیاست‌گذاری اصلاح‌طلبان با منتخبان شوراها، تنها بخشی از ابعاد گروکشی‌ها بر سر تعیین کابینه را آشکار می‌کند.
۱۳۹۶/۴/۳۱ - ۱۳:۴۰
یادداشت؛
فرجام بی‌حاصل برجام!
اصولا فلسفه وجودی تحریم‌های ظالمانه غرب، گرفتن مولفه‌های قدرت کشورمان است. «تحریم»، درست مثل «داعش» و گروه‌های تروریستی و تکفیری، ابزار کار دشمن برای تضعیف کشور و ناامن کردن آن، نظیر لیبی، سوریه، عراق...
۱۳۹۶/۴/۳۱ - ۱۱:۴۰
یادداشت‌هایی که حدادعادل در ۳۰ تیرماه ۷۳ و ۹۶ نوشت
نوشته سی‌ام تیر هفتاد‌وسه خبر از رویش سبز جوانه‌ای می‌داد پرطراوت و بالنده و نوشته سی‌ام تیر نودوشش آکنده از درد وداع جانکاهی است که خبر درگذشت مریم میرزاخانی بر دل‌ها نشانده است.
۱۳۹۶/۴/۳۱ - ۰۴:۵۵
یادداشت؛
نعل وارونه بن سلمان
محمد بن سلمان در گفت‌وگو با واشنگتن‌پست اعلام کرده که افراطی‌گری دینی موجود در عربستان ناشی از پیامدهای انقلاب اسلامی ایران است.
۱۳۹۶/۴/۳۰ - ۲۲:۵۵
سرمقاله؛
هشدار ظریف؛ تعارف یا اقدام راهبردی؟
نشانه‌ای نیست که در تئوری‌های سیاست خارجی آقای ظریف تغییری حاصل شده باشد ولی همین که او به این نتیجه رسیده که «تهدید به خروج از برجام» یک «گزینه روی میز» برای ایران است، اتفاق کوچکی نیست.
۱۳۹۶/۴/۳۰ - ۲۰:۱۰
خسارت‌های اقتصادی داعش در موصل‎؛
ضرر میلیاردی داعش به عراق؛ از حراج نفت تا غارت بانک مرکزی
داعش یک متر مربع از محلات بازارهای عمومی استان موصل را به ارزش ۱۵۰ هزار دینار اجاره می داد، این در حالی بود که حتی فروشندگان دوره‌گرد نیز باید ماهیانه ۱۰ هزار دینار به داعش پول می دادند.
۱۳۹۶/۴/۳۰ - ۱۷:۰۵
گزارشی از تناقض عملی و آشکار در رفتار آمریکا با برجام؛
تحریم جدید؛ مُزد پایبندی ایران به برجام
دولت آمریکا در گزارش جدید خود به کنگره پایبندی ایران به برجام را بار دیگر تأیید کرد اما همزمان کاخ سفید به دنبال صدور بیانیه ای جدید و شدیداللحن علیه ایران و اعمال تحریمهای جدید است.
۱۳۹۶/۴/۳۰ - ۱۴:۰۰
معاون وزیر سابق نفت:
از ۱۵ ایراد دفتر رهبری به IPC فقط ۴ مورد اصلاح شد
ابراهیمی اصل گفت: برای عملیاتی کردن IPC  نیاز به قانون بود. در هفدهم خردادماه سال ۹۵ آقای روحانی نامه‌ای به مقام معظم رهبری نوشتند که اجازه دهید قرارداد را ببندیم و بعد ایرادات را برطرف کنیم که آقا فر...
۱۳۹۶/۴/۳۰ - ۱۲:۰۵
مومنی:
بانک‌ها و موسسات در دولت یازدهم ورشکسته شدند
یک اقتصاددان اصلاح طلب گفت: برخی‌ها آمرانه به روحانی در مورد انتخاب کابینه دستور می‌دهند.
۱۳۹۶/۴/۳۰ - ۱۱:۰۰
دادستان تهران خبر داد؛
صدور کیفرخواست برای یک فرماندار
دادستان عمومی و انقلاب تهران از صدور قرار جلب به دادرسی برای دو استاندار، صادر شدن کیفرخواست یک فرماندار و اجضار ۵ استاندار دیگر به خاطر جرایم انتخاباتی خبر داد.
۱۳۹۶/۴/۳۰ - ۰۹:۵۵
عباس:
جهان خود را برای تعامل با سوریه پیروز در جنگ آماده کند
رییس پارلمان سوریه در نخستین مصاحبه خارجی خود، با قریب‌‌الوقوع خواندن نابودی تروریسم در کشورش با توجه به پیروزی‌های پیاپی و دستاوردهای منحصر به فرد ارتش به دشمنان دمشق توصیه کرد هر چه زودتر در مواضع خ...
۱۳۹۶/۴/۲۹ - ۱۶:۰۰
 در گفت و گو با کارشناس روابط بین الملل مطرح شد؛
طرح همه پرسی برای جدایی اقلیم کردستان از عراق واحد، خلاف قانون اساسی این کشور است
جدایی کردستان از دولت مرکزی عراق آن را به منطقه ای دیگری تبدیل می کند که به هیچ وجه با منافع و مصالح استراتژیک هیچ کدام از همسایگان از جمله ایران همخوانی ندارد بنابرانی پیش بینی می شود سطح روابط به پا...