پنج شنبه ۴ خرداد ۱۳۹۶ Thursday, May 25, 2017 - ساعت:
زمان : ۱۳۹۶/۱/۲۹ - ۱۵:۳۲
شناسه خبر: ۴۹۲۱۶۹
 
نگاهی به یک کتاب؛
تصمیم‌گیری‌ در سیاست خارجی جمهوری اسلامی بر چه مبنایی است؟
انقلاب اسلامی ایدۀ سیاست خارجی «حکومت اسلامی» را در عرصۀ عمل مطرح و اسلام را به‌عنوان جوهرۀ نظام سیاسی مطرح کرد و برای اولین بار این اسلام بود که به‌عنوان تعیین‌کنندۀ منافع و اهداف و راهبردهای سیاست خارجی از محوریت برخوردار شد.

به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از فارس، به‌جرأت می‌توان گفت که هیچ‌یک از جنبه‌های سیاست‌سازی مانند سیاست خارجی شگفت‌آور و پیچیده نیست. چراکه سیاست‌خارجیِ هر نظام سیاسی، تحت تأثیر دو عامل و متغیرِ کاملاً متفاوت است: از طرفی آنچه که درون کشور رخ می‌دهد (عوامل داخلی) و از سوی دیگری هر آنچه در صحنۀ بین‌الملل اتفاق می‌افتد. وجود این دو عامل متقابل، منجر می‌شود به اینکه سیاست‌ خارجی یکی از پویاترین و حساس‌ترین و پیچیده‌ترین چهره‌های دنیای سیاست باشد.

پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، برای نخستین‌بار پس از انقراض صفویه این امکان را فراهم کرد تا حاکمان ایران تصمیم‌های مستقل در حوزۀ تعاملات بین‌المللی بگیرند. از سوی دیگر انقلاب اسلامی ایدۀ سیاست خارجی «حکومت اسلامی» را در عرصۀ عمل مطرح و اسلام را به‌عنوان جوهرۀ نظام سیاسی مطرح نمود و پس از پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) برای اولین‌بار طی 14 قرن گذشته، این اسلام بود که به‌عنوان تعیین‌کنندۀ منافع و اهداف و راهبردهای سیاست خارجی از محوریت برخوردارد شد.

اما اسلام بر اساس کدامین الگوی عینی و کاربردی قرار است در این عرصه تعیین‌کننده باشد؟ منطق اسلام در این عرصه دقیقاً چیست؟ آیا می‌توان الگویی طراحی کرد که از طرفی مبتنی بر مبانی نظری اسلام و انقلاب باشد و از سوی دیگر کاربردِ عملی روشن و مشخصی داشته باشد؟ این پرسش‌ها که پس از گذشت نزدیک به چهار دهه از انقلاب اسلامی، هنوز هیچ پاسخ روشن و علمی بدانها داده نشده، موضوع اصلی کتاب «الگوی تصمیم‌گیری در سیاست‌خارجیِ جمهوری اسلامی ایران» است که توسط یکی از اندیشمندانِ آشنا با مبانی اسلام و معتقد به مبانی انقلاب اسلامی و متخصص در تئوری‌های تصمیم در سیاست‌خارجی، به تحقیق و پژوهش گذاشته شده و در قالب یک کتاب در چهار فصل اصلی تدوین گردیده است.

فصل اول کتاب به بررسی الگوهایی پرداخته است که در میان اندیشمندانِ علوم سیاسی دنیا تا امروز برای تصمیم‌گیریِ سیاست‌خارجی طرح گردیده است. در این فصل پس از تشریح چیستی و ابعاد «الگوی عقلانیِ تصمیم‌گیری» که مبتنی بر عقلانیت ابزاریِ ماکس‌وبر است، توضیح داده می‌شود که به‌دلیل عوامل متعددی این الگو به گفتمان مسلط در نظریات تصمیم‌گیریِ سیاست خارجی تبدیل شد؛ اما به‌دلیل مشکلات و کاستی‌های جدیِ هستی‌شناختی و روش‌شناختی ای که داشت، دیدگاه‌های دیگری مطرح شد. نویسنده پنج دیدگاهِ رقیب را یک‌به‌یک طرح کرده و مفصلاً توضیح می‌دهد تا نهایتاً به این پرسش برسد که «دلالت‌ها و اشاره‌های این الگوها برای سیاست‌خارجیِ جمهوری اسلامی ایران چه می‌تواند باشد؟»

نویسنده در گفتار پایانی این فصل پس از تحلیل‌های دقیق و واقع‌بینانه بدین نتیجه رهنمون می‌شود که برای طراحی الگوی شاخص تصمیم‌گیری سیاست‌خارجی برای جمهوری اسلامی ایران اولاً از آنجا که قطعاً در دنیای امروز هیچ نظامی را نمی‌توان یافت که به‌لحاظ همۀ متغیرها شبیه نظام‌های سیاسی دیگر باشد و در نظام جمهوری اسلامی ایران هم مؤلفه‌ی «اسلامیت» کلیدی‌ترین ویژگی ماهوی و وجه تمایز این نظام از همۀ دیگر نظام‌های حکومتی است، لذا باید برای طراحی الگو به این شاخصه اهمیت محوری قائل شد. ثانیاً باید روشن شود که در نظام سیاسی ایران، کدامین مؤلفه‌ها و عناصر هستند که در سیاست‌خارجی تأثیرگذارند.

بنابر توضیحاتی که مؤلف در فصل اول می‌دهد، دیدگاه مرکزی خود را در فصل دوم مطرح کرده و در تحلیل نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران، الگویی سه‌ سطحی را طراحی می‌کند. در این الگو، سیرِ تصمیم‌گیری‌های سیاست‌ خارجی ایران را در سه لایه باید به تحلیل و بررسی تفصیلی نشست: 1. ابتدا باید روشن شود آن‌کسی که در نظام جمهوری اسلامی به‌عنوان نمایندۀ این دولت و حکومت تصمیم‌گیری می‌کند، بر اساس کدامین مبانی و اصول دست به اقدام و کنش و تصمیم‌گیری می‌زند؟ بنابراین در سطح اول باید مبانی نظری‌ای که در شخص یا سازمانِ «منطق تصمیم‌گیر» تأثیرگذارند، مورد کاوش و تحلیل قرار گیرند تا بتوان الگوی مزبور را به‌خوبی شناخت. 2. سیاست‌خارجیِ هر نظام سیاسی، برآمده از ساختارِ درونیِ آن نظام است که از طرفی تصمیم‌گیر را پشتیبانی می‌کند و از سوی دیگر در تصمیم‌ها نقش بسزائی دارد.

بنابراین در لایۀ دوم ویژگی‌های «ساختار تصمیم‌گیری» در نظام جمهوری اسلامی و همچنین نقش و اهمیت هریک از آن عوامل در تصمیم‌گیری، یک‌به‌یک تحلیل می‌شود. در این بخش نُه مؤلفه مورد بررسی قرار گرفته و نقش و تأثیر هریک روشن می‌گردد.  3. پس از آن‌که مشخص شد تصمیم‌گیر، براساس مبانی نظریِ ویژه‌اش و همچنین برآمده از چارچوبی که ساختار تصمیم‌گیریِ درون نظام تعیین کرده باید به تصمیم برسد، رویکرد‌ها و جهت‌گیری‌های نظام سیاسی نسبت به نظام بین‌الملل و ساختار قدرت و نهاد‌های بین‌المللی و هریک از دولت‌ها مشخص می‌شود. نویسنده در این سطح به‌طور مشخص توضیح می‌دهد که الگوهای دوستی و دشمنی و «جهت‌گیریِ تصمیم»ها در عرصۀ منطقه‌ای و جهانی کدام است.

پس از تشریح الگوی مورد نظر و تبیین همۀ ابعاد آن، نویسنده در فصل سوم براساس الگوی مزبور، به آسیب‌شناسی تصمیم‌گیریِ تا امروزِ سیاست‌خارجیِ جمهوری‌اسلامی‌ایران پرداخته و پس از بیان 5 آسیب راهبردی در این عرصه، ضرورت‌های راهبردی‌ای که در رابطه با تصمیم‌گیری‌های سیاست‌خارجی قابل طرح‌ هستند را تبیین می‌کند. نهایتاً در فصل پایانی کتاب، مبتنی بر مطالب پیش‌گفته و براساس الگوی طراحی‌شده،  به مطالعۀ موردیِ یکی از مهمترین تصمیم‌های تاریخ انقلاب اسلامی یعنی «پذیرش قطعنامۀ 597» می‌پردازد تا از طرفی کارآمدیِ الگو روشن‌تر گردد و ثانیاً اهمیت تصمیم‌گیری‌ها در هر نظام سیاسی نیز مبیّن گردد.

در این بخش می‌خوانیم: «دو عامل ناهماهنگی‌های بین سپاه و ارتش در عملیات‌های نظامی و همچنین وجود دو استراتژی بین جبهه و جنگ از یک‌طرف و دولت و دستگاه دیپلماسی از سوی دیگر، بیانگر عدم نهادینه شدنِ ساختارهای مؤثر در تصمیم‌گیری سیاست خارجی هستند که در دوران جنگ با توجه به حساسیت موضوع، می‌توانست از اهمیت خاصی در تصمیم‌گیری‌های سیاست خارجی برخوردار باشد.»

کتاب «الگوی تصمیم‌گیری در سیاست‌خارجی جمهوری اسلامی ایران» تألیف «غلامعلی سلیمانی» توسط انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در 391 صفحه به‌قیمت 30000 تومان منتشر شده است./۱۳۲۵//۱۰۲/خ

ارسال به شبکه های اجتماعی
ارسال نظر
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا حاصل عبارت زیر را در باکس روبرو وارد کنید:
= ۱۱ + ۲
ارسال
نظرات
انتشار یافته: 0
در انتظار بررسی: 0
غیر قابل انتشار: 0
۱۳۹۶/۳/۴ - ۲۰:۲۰
سردار سلامی:
اعتراف ۵۰ رییس جمهور در عربستان به قدرت مهارناپذیر ایران
جانشین فرمانده کل سپاه گفت: ۵۰ رییس کشور در عربستان جمع شدند و تنها حرف آن‌ها این بود که ایران دارای قدرتی مهارناپذیر است و این برای ما افتخار است.
۱۳۹۶/۳/۴ - ۱۹:۲۰
گفتاری از انشاء الله رحمتی:
هانری کربن برای اثبات لزوم نبوت از استدلال روایات استفاده می کند
انشاءالله رحمتی گفت: کربن خواستگاه بحث نبوت را در ابن سینا و فارابی قرار نمی دهد بلکه در قرآن و روایات به دنبال آن می گردد.
۱۳۹۶/۳/۴ - ۱۸:۲۵
حجت الاسلام محمودی:
راهپیمایی محکومیت تعرض به شیخ قاسم در استان تهران برگزار می شود
مدیر کل شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی استان تهران گفت: راهپیمایی محکومیت تعرض به شیخ عیسی قاسم در تهران برگزار می شود.
۱۳۹۶/۳/۴ - ۱۷:۲۵
یادداشت؛
با کارگران مثل یک هفته پایانی برخورد کنید!
«کارگر»ها چه وقت مهم هستند؟ و کی از درجه اهمیت ساقط می‌شوند؟ این سوالی است که باید از دولتمردان پرسید. آنهایی که در روزهای منتهی به هر انتخابات از اهمیت و عظمت این قشر اکثریت سخن می‌گویند.
۱۳۹۶/۳/۴ - ۱۶:۴۶
رییس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی استان قم خبر داد؛
برپایی راهپیمایی در راستای محکومیت جنایات آل خلیفه در قم
لطفی به اقدامات دولت بحرین و کشتار مردم بیگناه اشاره کرد و گفت: مردم قم بعد از نماز جمعه در حمایت از مردم بحرین و محکومیت رژیم آل خلیفه، تظاهراتی از مصلی قدس به سمت چهارراه شهدا برگزار خواهند کرد.
۱۳۹۶/۳/۴ - ۱۶:۲۵
قدیری ابیانه:
عدم رای‌گیری از ۴میلیون نفر افتضاح بزرگ اجرایی است
کارشناس مسائل سیاسی با بیان اینکه یکی از راه‌های برای بررسی صحت انتخابات قرار دادن آرای تک‌تک صندوق‌ها در اینترنت است، گفت: وزیر کشور گفته اعلام جزئیات آرا بعد از تأیید انتخابات توسط شورای نگهبان انجا...
۱۳۹۶/۳/۴ - ۱۵:۲۰
اکونومیک تایمز اعلام کرد؛
رویای برباد رفته سعودی‌ها برای حکومت در بازار نفت
اکونومیک تایمز نوشت: افزایش تولید نفت ایران در کنار ورود نفت آمریکا به بازار به سلطه سعودی‌ها در بازار نفت خاتمه داده است.
۱۳۹۶/۳/۴ - ۱۴:۲۵
کدخدایی در واکنش به اظهارات روحانی:
چرا بسیاری از حوزه‌ها در روز انتخابات با تأخیر زیاد کار خود را آغاز کردند
سخنگوی شورای نگهبان، گفت: بهتر بود که هیأت‌های اجرای به جای برخی گزارش‌ها به آقای روحانی توضیح می‌دادند که چرا برخی حوزه‌ها در روز انتخابات با تأخیر زیاد کار خود را آغاز کردند.
۱۳۹۶/۳/۴ - ۱۳:۲۵
سیاست جدید ترامپ، تشکیل ائتلاف علیه ایران است
روزنامه «دیلی‌صباح» در گزارشی با اشاره به سفر اخیر رییس‌جمهور آمریکا به عربستان و سرزمین اشغالی،نوشت که سیاست جدید «دونالد ترامپ» تشکیل ائتلاف ضدایرانی است.
۱۳۹۶/۳/۴ - ۱۲:۵۰
۱۳۵ شهید تازه تفحص شده از طریق آبراه اروند وارد کشور شدند
پیکر پاک ۱۳۵ شهید تازه تفحص شده دفاع مقدس لحظاتی پیش از طریق آبراه اروند وارد شهر مرزی اروندکنار در آبادان شدند.
۱۳۹۶/۳/۴ - ۱۲:۲۰
یادداشت؛
راوی ما آلبومِ عکسِ بابا
برای نسل ما که جنگ را درک نکرده‌ایم. جنگ یعنی آلبوم عکس خاطرات بابا که گاه و بی‌گاه، بی اجازه به عکس‌هایش نگاه می‌کنیم. یا جنگ یعنی قاب عکس عمو و دایی روی دیوار که مادر هفته‌ای دو بار آن را گردگیری می...
۱۳۹۶/۳/۴ - ۱۱:۲۵
ترامپ ماهانه یک تحریم جدید علیه ایران اعلام کرده است
دونالد ترامپ از زمانی که به عنوان رئیس‌جمهوری آمریکا سوگند یاد کرده، به طور متوسط هر ماه یکبار تحریم‌های جدیدی علیه ایران معرفی کرده است.
۱۳۹۶/۳/۴ - ۱۰:۲۰
شنبه، آغاز ماه مبارک رمضان در همه کشورهای اسلامی
مرکز بین المللی نجوم در بیانیه ای اعلام کرد: روز شنبه ( ششم خرداد) در بیشتر کشورهای اسلامی اولین روز ماه مبارک رمضان خواهد بود.
۱۳۹۶/۳/۴ - ۰۹:۲۰
امیر پوردستان:
تمامی تحرکات نظامی منطقه توسط ایران رصد می‌شود
جانشین فرمانده کل ارتش با بیان اینکه تمامی تحرکات نظامی منطقه توسط ایران رصد می‌شود، گفت: خرید تسلیحات به عربستان کمکی نمی‌کند و حکومتی که به مردمش متکی نباشد، قطعا با شکست روبرو خواهد شد.
۱۳۹۶/۳/۴ - ۰۹:۱۰
بنا بر فتوای مقام معظم رهبری؛
استفتائات جدید پیرامون ماه مبارک رمضان
استفتائات جدید پیرامون احکام ماه مبارک رمضان بنا بر فتوای مقام معظم رهبری منتشر شد.
۱۳۹۶/۳/۴ - ۰۸:۱۵
پیام تبریک سردار «قاسم سلیمانی» به «اسماعیل هنیه»
فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران ایران در پیامی انتخاب «اسماعیل هنیه» به عنوان رئیس دفتر سیاسی حماس را تبریک گفت و نسبت به ادامه تلاش‌های این جنبش در امتداد خط جهادی‌اش ابراز امیدواری کرد.
۱۳۹۶/۳/۴ - ۰۷:۲۵
قیمت هر کیلو زولبیا و بامیه در ماه مبارک رمضان ۱۲ هزار تومان
رییس اتحادیه دارندگان قنادی، شیرینی فروشی و کافه قنادی با تأکید بر اینکه مردم زولبیا و بامیه را از قنادی‌ها دارای مجوز خریداری کنند از تصویب و ابلاغ قیمت هرکیلو زولبیا و بامیه در ماه مبارک رمضان خبردا...
۱۳۹۶/۳/۴ - ۰۶:۱۵
یادداشت؛
آل خلیفه در سراشیبی سقوط
آ‌ل‌خلیفه بارها برای محاکمه رهبر شیعیان بحرین خیز برداشت اما زمانی به هتک حرمت ایشان مبادرت کرد که سردسته آمریکایی جنایتکاران در اولین سفر خارجی خود به تروریست‌پرورترین کشور دنیا پا گذاشت.
۱۳۹۶/۳/۴ - ۰۵:۱۵
گفت وگویی با کارشناس مهدوی به مناسبت سالروز آزادسازی خرمشهر؛
درس بزرگ فتح خرمشهر برای منتظران
برای زمینه سازی ظهور باید خود را به ظرفیت وجودی شهدا برسانیم و از تمام لذت های دنیایی چشم پوشی کنیم تا دیگران بتوانند لذت ببرند یعنی ما نباشیم اما دیگران لذت ببرند که این امر بسیار سخت است.
۱۳۹۶/۳/۴ - ۰۴:۳۵
مطهرنیا:
گفتمان سیاست خارجی دولت دوازدهم صلاح در درون و صلح در بیرون باشد
مطهرنیا لازمه موفقیت در سیاست خارجی در دولت دوازدهم را ایجاد وحدت ملی در درون و پرچمداری صلح در نظام بین‌الملل و منطقه عنوان کرد.