یکشنبه ۲ مهر ۱۳۹۶ Sunday, September 24, 2017 - ساعت:
زمان : ۱۳۹۵/۱۲/۳۰ - ۲۳:۵۸
شناسه خبر: ۴۸۸۰۴۱
 
یادداشت؛
بر سر ِسفره آنها که رفتند
ناصر فکوهی، استاد دانشگاه تهران و مدیر موسسه انسان شناسی و فرهنگ در یادداشتی، یاد و خاطره چند چهره برجسته که در سال ۱۳۹۵ از دنیا رفته اند را گرامی داشته است.

به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از مهر، متن پیش رو نوروزنامه ای از ناصر فکوهی، استاد دانشگاه تهران و مدیر موسسه انسان شناسی و فرهنگ است که به صورت اختصاصی است؛

هر نوروز که می‌آید و می‌رود، عمری می‌گذرد و سالی می‌آید که شاید نتوانیم به پایانش برسانیم. همچون سالی که گذشت و بسیاری تا به انتهایش نرسیدند. در این نوروز هم، شاید فرصتی باشد که بر سر سفره برخی از آنها که رفتند بنشینیم. آنهایی که از دور یا نزدیک می شناختیمشان و نسبت به آنها  خود را مدیون می دانیم. از این رو،  من از فرصتی که برای نوشتن این نوروزنامه یافتم بهره بردم تا بخشی کوچک از این دین را ادا کنم و چند کلمه ای از آنها، و تنها چند تن از آنها،  که دوستشان داشتم و دارم، بنویسم.

می خواهم از پرویز کلانتری بنویسم. پرویزی که برای من به یک افسانه شباهت داشت، افسانه ای از جنس کاغذ و رنگ و بوی  کتاب های ِ درسی تاریخ و جغرافیای کودکی‌ام: مثل آن کاخ های پرشکوه بود و آن سربازان با جامگان رنگارنگ و خیره‌کنندشان، مثل آن مادر بزرگ های روستایی، با چهره گرد و سیمای روشن و خندان، و مهمان های ناخوانده شان، مثل  آن روستاها که از دل سفیدی کاغذ با رنگ های آجری شان بیرون می آمدند و پسر بچه ها و دختربچه هایی هم سن و سال ما  درونشان بازی می کردند، زیبای چمن زارهایی که گویی بویشان را از صفحات کتاب حس می کردیم، اما  هرگز ندیده بودیم، زیبایی و گرمای سوزان کویری که به دریایی زرین شباهت داشت و باور نکردنی.

با کلانتری برای گفتگویی طولانی بارها و بارها  بر سر یک میز نشستیم، برایم از زندگی اش، از کارهایش، از کودکی و جوانی اش، از دوستانش گفت. از شگفتی هایش در این زندگی، از دوستانش که عاشقانه از آنها سخن می گفت و بسیار اندک و شاید هرگز از دشمنانش. و همیشه با چنان شور و هیجانی که تنها می توان در یک نوجوان یافت. کلانتری، شیفته کارش بود و شیفته زندگی، عاشق جوان ها و کارهایشان،  زندگی را مثل سیب تازه و زیبا و سرخ رنگی گاز می زد و گمان می کردی هرگز نخواهد مُرد. و به گمانم مرگ از او انتقام گرفت که آنقدر، نسبت به او خوش خیال بوده است، مرگی که پیش از آمدنش، دو سال او را بر تخت میخکوب کرد تا سرانجام رهایش کند و برای همیشه، چهره زیبا و دوست داشتنی اش را در کنار تصاویر و نقاشی هایش به بخشی از دل انگیزترین خاطرات ما تبدیل کند؛ به یک کودکی رویایی در شادترین روزهایش.

می خواهم از جمشید ارجمند بنویسم که چهره و زندگی و سادگی و صداقتش در میزبانی از من، وقتی بارها و بارها، با او نشست و برخاست داشتم تا گفتگو کنم، مرا اندوهگین می کرد. می دیدم که بیماری و درد با  وجود او چه می کنند، چطور او را زیر ضربات خود گرفته اند و ذره ذره او را از درون و برون می خُورند. حافظه اش را می دیدم که بر باد می رفت و دستانی را که می لرزیدند و صدایی که دائم نامطمئن تر می شد. می دیدم که چطور برای یافتن یک نام، یک  صحنه و یک روز، به خودش فشار می آورد و این فشارها هر روز بیشتر و بیشتر می شدند. تا روزهای آخری که دیگر تقاضا می کرد صحبت نکنیم. و نمی کردیم. و فقط استراحت می کرد و به سیگارش پکی می زد و چای می خورد و سری تکان می داد و  چشمانش را تیز می کرد و به جایی محو در روبرویش نگاه می کرد.

هرگز از یاد نمی برم خاطره دردناکی را که از صحنه مرگ مادرش روایت می کرد و به زحمت می توانست ضربه ای را که تمام عمر گرفتارش کرد، پنهان کند، اما اصرار داشت آن را در ریزترین جزئیاتش روایت کند و خنده هایش زمانی که از روزهای شیرین  شروع کار روزنامه نگاری اش، از مدیرانی که به او حرفه اش را آموختند صحبت می کرد. از  عدالت خواهی اش از روزنامه های دیواری مدرسه اش و از جبهه ملی و از ایرانی که به آن عشق می ورزید و برای آن، تمام زندگی اش را گذشته بود و از سینما که برایش همه چیز بود. به گمانم می توان  ایران و سینما را  همچون او، مثل یک معشوق زیبا رو و  دلربا تصور کرد که هوش از سرش می برد. کودکی بود که کودکی اش چندان خوش نبود و آرزویش اینکه کودکان دیگر بسیار بهتر و  خوش تر از او باشند و در جهانی بسیار عادلانه تر و زیباتر سر کنند.   

می خواهم از عباس کیارستمی بنویسم که هرگز این شانس را نداشتم از نزدیک ببینمش و با او گفتگو کنم. اما سینمایش را از  سال های دور می‌شناختم، دوست داشتم  و دنبال می‌کردم. سینمایی به غایت انسانی و شعر گونه؛ سینما به مثابه غزلی عاشقانه، به مثابه روایتی کودکانه با همه بازیگوشی‌ها و ظرافت‌های پیش بینی ناشده‌اش؛ روایتی رنگین از تصاویری نقاشی شده در یک ذهن ظریف. کیارستمی که به گمانم  هیچ‌چیز برایش دوست داشتنی‌تر و احترام برانگیزتر از بچه ها و  رفتارهای بی دغدغه و  خودانگیخته آنها نبود. کیارستمی که می‌توانست با صحبت‌های آنها، با حرکات کوچکشان، با خندیدن‌ها و گریه‌هایشان، با داد و فریادهایشان، با ترس و واهمه‌های کوچکشان، با دغدغه‌های پیش پا افتاده‌شان سینمایی باورنکردنی بسازد. 

کیارستمی که می‌توانست تا آخرین فیلم‌هایش هرگز خود را تکرار نکند. گاه از برخی از  تجربه‌های سینمایی او  و به خصوص از برخی تجربه‌های غیرسینمایی‌اش، چندان دلخوش نبودم، اما همواره گمان می‌کنم که جسارت بالایی لازم است که کسی از خودش تقلید نکند و همیشه بتواند برغم همه به ظاهر دوستانی که تمجید و تقدیر و ستایش‌هایشان از هر  زهری بدتر است،  صرفا به خلاقیت خود فکر کند و به تعهد بالایی که به هنر دارد. کیارستمی به ناحق و با جهالت کسانی از این جهان رفت که شاید هر روز صدها نفر دیگر را که شهرت او را ندارند، به همین سرنوشت دچار می‌کنند و هیچ کسی خبردار نمی‌شود. کیارستمی قربانی تصاویری شد که پس از مرگش و در کنار مرگش  ساخته شدند و بی‌شک زشت‌ترین تصاویری بودند که هرگز نمی‌خواست  وجود داشته باشند، اما به هررو، او برای همیشه به میراثی فرهنگی برای ما بدل شد و  همواره همان انسانی می‌ماند که توانست با سینما شعر بگوید و  تصویر معصومیت از دست رفته ما را در قالب کودکان به نمایش بگذارد.

می خواهم از توران میرهادی بنویسم. زنی که روزگاری آغاز به کار کرد که کمتر  زنی در عرصه عمومی مشغول به فعالیت  بود و حضور زنانه هنوز به زحمت پذیرفته می‌شد. توران از خانواده‌ای بسیار فرهیخته بیرون آمده بود و از دوران کودکی شانس‌های بزرگی داشت که  شاید یک در صد کودکان ایرانی هنوز هم از آنها برخوردار نیستند: پرورش یافتن در آغوش خانواده‌ای فرهنگی،  قابلیت به گذراندن یک کودکی شادمان و آکنده از دانش و فرهنگ و تحصیلات درخشان در ایران و خارج از ایران.  هم از این‌رو وقتی  در سال ۱۳۳۰ به ایران بازگشت، همه درها می‌توانست برای یک زندگی بدون هیچ گونه دغدغه و زحمتی برویش باز باشد. اما  توران، همتی بالا و  دیدگاهی چنان گسترده داشت که او را به گسترش مفهوم ارزش کودک و کودکی در جامعه ما کشاند. جامعه‌ای که شاید هنوز هم  ارزش بالای این  دوران  را درست درک نکرده باشد. توران میرهادی ده ها سال  خود به مثابه یک معلم و مدیر کار کرد و  در دوران پختگی بود که شورای کتاب کودک را بنیان گذاشت و  کاری عظیم را در قالب  دانشنامه کودک و نوجوان آغاز کرد. بنابراین اینکه گفته شود  او یکی از  بنیانگزاران اصلی  نهادهای پایه ای برای  آموزش و پروزش مدرن کودکان در ایران است،  به هیچ رو گزاف نیست. توران که هنگام رفتنش در سنی بسیار بالا،  آنچنان در اندیشه و ذهن همه مردم فرهیخته عزیز بود که  هر اندازه هم بگوییم، کم گفته‌ایم.

سال ۹۶ را در حالی آغاز می کنیم که هر یک از این سه تن، در میان بسیاری دیگر از عزیزانی که از میان ما رفتند، بر سر سفره ما نیستند و دوست دارم از آنها  در زیباترین و  پر معنا ترین موقعیت و لحظات زندگی‌شان، در زمانی که کودکانی شاد و پر جنب و جوش و پر هیجان  بوده اند، یاد کنم: سه پسر و یک دختر شاد و شاداب و پر شور و نشاط که در حیاط یک مدرسه پر از سبزی و درخت بازی می کنند، برون از زمان و برون از مکان‌هایی واقعی، و هر کدام از آنها  را تا پایان عمرشان می توان با مضمون کودک و کودکی همراه کرد: یک کودکی بازیگشوانه و رنگین در وجود کلانتری، یک کودکی غم بار اما  بازیافته در وجود ارجمند، یک کودکی  شعرگونه و روایت شده در وجود کیارستمی، و یک کودکی فرهیخته و پرورش یافته در وجود  میرهادی.

یادشان همیشه زنده وعزیز باقی خواهد ماند و جایشان هر سال بر سر سفره نوروزی ما./1325//102/خ

ارسال به شبکه های اجتماعی
کلید واژه های مطلب:
ارسال نظر
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا حاصل عبارت زیر را در باکس روبرو وارد کنید:
= ۳ + ۷
ارسال
نظرات
انتشار یافته: 0
در انتظار بررسی: 0
غیر قابل انتشار: 0
۱۳۹۶/۷/۲ - ۰۴:۲۰
رییس سازمان اوقاف:
ایستادگی در برابر دشمن ادامه راه اهل بیت است
علی محمدی گفت: ایستادگی در برابر دشمن، ادامه راه اهل بیت(ع) است ، در قرآن نیز آیات و روایاتی در این باره آمده و شهدا نیز در این راه قدم گذاشتند.
۱۳۹۶/۷/۲ - ۰۳:۲۰
امام جماعت مسجدالاقصی:
ائمه جماعات در محرم، مروج اخلاق در جامعه باشند
امام جماعت مسجدالاقصی، با بیان اینکه مساجد می‌توانند به شور و شعور حسینی در جامعه هویت دهند، گفت: فرصت حضور مردم در مساجد در ایام محرم، باید فرصتی برای توسعه و ترویج اخلاق در میان مردم باشد.
۱۳۹۶/۷/۲ - ۰۲:۲۵
گزارش نشست ظاهرگرایی در فهم قرآن؛
۳ جریان در مورد امکان فهم قرآن
جریان ظاهرگرایی، ‌جریان جمود، توقف بر نصوص و مخالفت با هر امر جدید است. در برابر آنها تجدّدگراها هستند. در بین وهابیت هم دو دسته شکل گرفته‌اند.
۱۳۹۶/۷/۲ - ۰۱:۱۵
امتداد عاشورا؛
منظور از «اِمامٍ مَنْصُورٍ» در زیارت عاشورا
کارشناس مهدوی با اشاره به پیوند مهدویت و عاشورا گفت: با شهادت حضرت سیدالشهدا(ع) امامت نه تنها خاتمه نمی یابد، بلکه استمرار پیدا می کند چنان که خونبهای امام حسین(ع) امامت امام دوازدهم(عج) است و این شجر...
۱۳۹۶/۷/۲ - ۰۰:۱۵
در گفتگویی عنوان شد؛
​عاشورا، تجلی عبودیت و بندگی خداست
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم گفت: عاشورا حقیقتی است که تا قیام قیامت، بهترین تجلیِ عبودیت و بندگی و سرسپردگی انسان، به ذات اقدس باریتعالی خواهد بود.
۱۳۹۶/۷/۱ - ۲۲:۲۰
به بهانه آغاز سال تحصیلی؛
درسی با طعم فداکاری
سال تحصیلی جدیدآغاز شد تا امسال نیز شاهد تلاش معلمان برای تعلیم و تربیت دانش آموزان باشیم، معلمانی که با فداکاری های خود نشان می‌دهند که این شغل چیزی جزء عشق نبوده و نیست.
۱۳۹۶/۷/۱ - ۲۱:۱۵
دینانی:
جنگ ماتریالیسم و فلسفه
دینانی در برنامه معرفت گفت: جنگ بین ماتریالیسم و فلسفه در اینجاست که ماتریالیست می گوید ما از درون ماده درمی آییم و فلسفه و ادیان الهی می گویند ما را از عالم والا فرود آورده اند.
۱۳۹۶/۷/۱ - ۲۰:۲۰
در اعلامیه گروه ۷۷ مطرح شد؛
تاکید قاطع ۱۳۴ کشور جهان برحفظ برجام و رفع تحریم‌های یک‌جانبه
اعلامیه پایانی نشست وزیران گروه ۷۷ و چین در نیویورک که با اجماع کلیه کشورهای عضو تصویب شد، برحمایت از برجام و لزوم رفع تحریم های یک جانبه علیه ایران تاکید دارد.
۱۳۹۶/۷/۱ - ۱۸:۳۰
سید افقهی:
بازی «بارزانی» با آتش
کارشناس ارشد مسایل منطقه گفت: سردار سلیمانی به مقامات اقلیم گفته که اگر همه پرسی منجر به درگیری شود کردها حمایت ایران را نخواهند داشت.
۱۳۹۶/۷/۱ - ۱۶:۱۱
گفتاری از آیت الله مصباح یزدی؛
حرکت سیدالشهدا دفاع بود
حرکت سیدالشهدا(ع) دفاع بود، آن هم در زمانی که تمامی امکانات تبلیغی، کارشناسان تبلیغی، رسانه‌ها و قدرت فیزیکی در اختیار دستگاه بنی‌امیه بود.
۱۳۹۶/۷/۱ - ۱۶:۱۰
آیت‌الله اراکی:
فاجعه‌ای که در میانمار در حال رخ دادن است در نوع خود بی‌نظیر است
دبیرکل مجمع تقریب مذاهب اسلامی درباره فاجعه میانمار گفت: در جهانی که این قدر شعار حمایت از حقوق بشر را می‌دهند، این گونه هزاران مسلمانان را سلاخی می‌کنند، می‌سوزانند و صدایی از مجامعی که مدعی حمایت از...
۱۳۹۶/۷/۱ - ۱۵:۱۵
یادداشت؛
ترامپ در پازل ما
امروز نیروهای انقلاب نباید تأسف بخورند که چرا دو سال مذاکره کردیم و نباید به خاطر بی‌نتیجه بودن آن مذاکرات دولت را شماتت کنند، چرا که نتیجه مذاکرات برای حزب‌الله و انقلاب اسلامی بازتولید چهره حقیقی آم...
۱۳۹۶/۷/۱ - ۱۳:۳۴
رسانه های امروز در یک نگاه؛
آمریکا هیچ غلطی نمیتواند بکند
انقلابی باشید چه جای گله از دشمن؟، همه‌پرسی استقلال، آرمان همه کردها نیست، مهم‌ترین درس‌های ۸ سال دفاع مقدس، به عصای بیگانه تکیه نکنید!، مثلث برجام بی‌فرجام! بخشی از مهمترین عناوین رسانه های امروز است...
۱۳۹۶/۷/۱ - ۱۱:۳۰
یادداشت؛
رونمایی ترامپ از ماهیت دولت آمریکا
آمریکا حامی اصلی نظام‌های مستبد، دیکتاتور و غیر مردمی است. حکومت‌ها و دولت‌های خوب از نظر دولت سرمایه‌داری آمریکا، آنهایی هستند که در خدمت منابع آمریکایی‌ها و آن هم جریان سرمایه‌داری زالوصفت باشند.
۱۳۹۶/۷/۱ - ۱۱:۱۰
سرمقاله؛
سخیف، زشت و ابلهانه
اوج سخافت، زشتی، بلاهت و آشفته گویی ترامپ آنجا بود که تمام مطالب خود را در بستری از خلاف گویی و دروغ بیان می کرد.
۱۳۹۶/۷/۱ - ۱۰:۵۰
پرد‌‌ه‌برد‌‌اری از ۳ سناریوی برجامی د‌‌شمن؛
مثلث برجام بی‌فرجام!
بانیان برجام به نکته‌ای بسیار مهم توجه کنند‌‌ که اگر تکلیف برجام را با تصمیماتی مشخص، واضح و محکم روشن نکنند‌‌ تمام چهار سال د‌‌وم را نیز مشغول برجام بی‌فرجام خواهند‌‌ بود‌‌ و توان و ظرفیت کشور د‌‌ر م...
۱۳۹۶/۷/۱ - ۱۰:۳۵
یادداشت؛
به عصای بیگانه تکیه نکنید!
نقض عهد در قاموس آمریکایی‌ها یک اصل پذیرفته‌شده و عادی است و این شیوه را تاکنون ادامه داده‌اند. اوج این عهدشکنی در توافق هسته‌ای ایران با گروه ۱+۵ مشاهده شد.
۱۳۹۶/۷/۱ - ۰۹:۱۵
یادداشت؛
مهم‌ترین درس‌های ۸ سال دفاع مقدس
«منافع ملی» خط قرمز و فصل مشترک میان تمام طبقات فکری، قومی و سیاسی در ایران است که می‌تواند به عنوان یک سرمایه فکری ارزشمند و تعیین‌کننده و اتحادساز در تصمیمات کشوری مطرح باشد.
۱۳۹۶/۷/۱ - ۰۹:۰۵
یادداشت؛
همه‌پرسی استقلال، آرمان همه کردها نیست
در عراق اصطلاحی وجود دارد که می‌گوید صدام در یک موضوع عدالت داشت و آن ظلم به همه مردم عراق بود. اما امروز نظامی بر پایه دموکراسی و انتخابات مردم در عراق شکل گرفته است و شرایط دوران صدام حاکم نیست.
۱۳۹۶/۷/۱ - ۰۸:۴۰
سرمقاله؛
انقلابی باشید چه جای گله از دشمن؟
ترامپ هفتمین رییس‌جمهور آمریکاست که ایران را تهدید می‌کند و ژست‌های ابرقدرتی و الهام‌بخشی می‌گیرد. اما کسی که با مرتجع‌ترین حاکمان دنیا در ریاض رقصید، غلط می‌کند از موضع مدعی دموکراسی حرف بزند.