دوشنبه ۲۹ آیان ۱۳۹۶ Monday, November 20, 2017 - ساعت:
زمان : ۱۳۹۵/۱۲/۳۰ - ۲۳:۵۸
شناسه خبر: ۴۸۸۰۴۱
 
یادداشت؛
بر سر ِسفره آنها که رفتند
ناصر فکوهی، استاد دانشگاه تهران و مدیر موسسه انسان شناسی و فرهنگ در یادداشتی، یاد و خاطره چند چهره برجسته که در سال ۱۳۹۵ از دنیا رفته اند را گرامی داشته است.

به گزارش خبرگزاری رسا به نقل از مهر، متن پیش رو نوروزنامه ای از ناصر فکوهی، استاد دانشگاه تهران و مدیر موسسه انسان شناسی و فرهنگ است که به صورت اختصاصی است؛

هر نوروز که می‌آید و می‌رود، عمری می‌گذرد و سالی می‌آید که شاید نتوانیم به پایانش برسانیم. همچون سالی که گذشت و بسیاری تا به انتهایش نرسیدند. در این نوروز هم، شاید فرصتی باشد که بر سر سفره برخی از آنها که رفتند بنشینیم. آنهایی که از دور یا نزدیک می شناختیمشان و نسبت به آنها  خود را مدیون می دانیم. از این رو،  من از فرصتی که برای نوشتن این نوروزنامه یافتم بهره بردم تا بخشی کوچک از این دین را ادا کنم و چند کلمه ای از آنها، و تنها چند تن از آنها،  که دوستشان داشتم و دارم، بنویسم.

می خواهم از پرویز کلانتری بنویسم. پرویزی که برای من به یک افسانه شباهت داشت، افسانه ای از جنس کاغذ و رنگ و بوی  کتاب های ِ درسی تاریخ و جغرافیای کودکی‌ام: مثل آن کاخ های پرشکوه بود و آن سربازان با جامگان رنگارنگ و خیره‌کنندشان، مثل آن مادر بزرگ های روستایی، با چهره گرد و سیمای روشن و خندان، و مهمان های ناخوانده شان، مثل  آن روستاها که از دل سفیدی کاغذ با رنگ های آجری شان بیرون می آمدند و پسر بچه ها و دختربچه هایی هم سن و سال ما  درونشان بازی می کردند، زیبای چمن زارهایی که گویی بویشان را از صفحات کتاب حس می کردیم، اما  هرگز ندیده بودیم، زیبایی و گرمای سوزان کویری که به دریایی زرین شباهت داشت و باور نکردنی.

با کلانتری برای گفتگویی طولانی بارها و بارها  بر سر یک میز نشستیم، برایم از زندگی اش، از کارهایش، از کودکی و جوانی اش، از دوستانش گفت. از شگفتی هایش در این زندگی، از دوستانش که عاشقانه از آنها سخن می گفت و بسیار اندک و شاید هرگز از دشمنانش. و همیشه با چنان شور و هیجانی که تنها می توان در یک نوجوان یافت. کلانتری، شیفته کارش بود و شیفته زندگی، عاشق جوان ها و کارهایشان،  زندگی را مثل سیب تازه و زیبا و سرخ رنگی گاز می زد و گمان می کردی هرگز نخواهد مُرد. و به گمانم مرگ از او انتقام گرفت که آنقدر، نسبت به او خوش خیال بوده است، مرگی که پیش از آمدنش، دو سال او را بر تخت میخکوب کرد تا سرانجام رهایش کند و برای همیشه، چهره زیبا و دوست داشتنی اش را در کنار تصاویر و نقاشی هایش به بخشی از دل انگیزترین خاطرات ما تبدیل کند؛ به یک کودکی رویایی در شادترین روزهایش.

می خواهم از جمشید ارجمند بنویسم که چهره و زندگی و سادگی و صداقتش در میزبانی از من، وقتی بارها و بارها، با او نشست و برخاست داشتم تا گفتگو کنم، مرا اندوهگین می کرد. می دیدم که بیماری و درد با  وجود او چه می کنند، چطور او را زیر ضربات خود گرفته اند و ذره ذره او را از درون و برون می خُورند. حافظه اش را می دیدم که بر باد می رفت و دستانی را که می لرزیدند و صدایی که دائم نامطمئن تر می شد. می دیدم که چطور برای یافتن یک نام، یک  صحنه و یک روز، به خودش فشار می آورد و این فشارها هر روز بیشتر و بیشتر می شدند. تا روزهای آخری که دیگر تقاضا می کرد صحبت نکنیم. و نمی کردیم. و فقط استراحت می کرد و به سیگارش پکی می زد و چای می خورد و سری تکان می داد و  چشمانش را تیز می کرد و به جایی محو در روبرویش نگاه می کرد.

هرگز از یاد نمی برم خاطره دردناکی را که از صحنه مرگ مادرش روایت می کرد و به زحمت می توانست ضربه ای را که تمام عمر گرفتارش کرد، پنهان کند، اما اصرار داشت آن را در ریزترین جزئیاتش روایت کند و خنده هایش زمانی که از روزهای شیرین  شروع کار روزنامه نگاری اش، از مدیرانی که به او حرفه اش را آموختند صحبت می کرد. از  عدالت خواهی اش از روزنامه های دیواری مدرسه اش و از جبهه ملی و از ایرانی که به آن عشق می ورزید و برای آن، تمام زندگی اش را گذشته بود و از سینما که برایش همه چیز بود. به گمانم می توان  ایران و سینما را  همچون او، مثل یک معشوق زیبا رو و  دلربا تصور کرد که هوش از سرش می برد. کودکی بود که کودکی اش چندان خوش نبود و آرزویش اینکه کودکان دیگر بسیار بهتر و  خوش تر از او باشند و در جهانی بسیار عادلانه تر و زیباتر سر کنند.   

می خواهم از عباس کیارستمی بنویسم که هرگز این شانس را نداشتم از نزدیک ببینمش و با او گفتگو کنم. اما سینمایش را از  سال های دور می‌شناختم، دوست داشتم  و دنبال می‌کردم. سینمایی به غایت انسانی و شعر گونه؛ سینما به مثابه غزلی عاشقانه، به مثابه روایتی کودکانه با همه بازیگوشی‌ها و ظرافت‌های پیش بینی ناشده‌اش؛ روایتی رنگین از تصاویری نقاشی شده در یک ذهن ظریف. کیارستمی که به گمانم  هیچ‌چیز برایش دوست داشتنی‌تر و احترام برانگیزتر از بچه ها و  رفتارهای بی دغدغه و  خودانگیخته آنها نبود. کیارستمی که می‌توانست با صحبت‌های آنها، با حرکات کوچکشان، با خندیدن‌ها و گریه‌هایشان، با داد و فریادهایشان، با ترس و واهمه‌های کوچکشان، با دغدغه‌های پیش پا افتاده‌شان سینمایی باورنکردنی بسازد. 

کیارستمی که می‌توانست تا آخرین فیلم‌هایش هرگز خود را تکرار نکند. گاه از برخی از  تجربه‌های سینمایی او  و به خصوص از برخی تجربه‌های غیرسینمایی‌اش، چندان دلخوش نبودم، اما همواره گمان می‌کنم که جسارت بالایی لازم است که کسی از خودش تقلید نکند و همیشه بتواند برغم همه به ظاهر دوستانی که تمجید و تقدیر و ستایش‌هایشان از هر  زهری بدتر است،  صرفا به خلاقیت خود فکر کند و به تعهد بالایی که به هنر دارد. کیارستمی به ناحق و با جهالت کسانی از این جهان رفت که شاید هر روز صدها نفر دیگر را که شهرت او را ندارند، به همین سرنوشت دچار می‌کنند و هیچ کسی خبردار نمی‌شود. کیارستمی قربانی تصاویری شد که پس از مرگش و در کنار مرگش  ساخته شدند و بی‌شک زشت‌ترین تصاویری بودند که هرگز نمی‌خواست  وجود داشته باشند، اما به هررو، او برای همیشه به میراثی فرهنگی برای ما بدل شد و  همواره همان انسانی می‌ماند که توانست با سینما شعر بگوید و  تصویر معصومیت از دست رفته ما را در قالب کودکان به نمایش بگذارد.

می خواهم از توران میرهادی بنویسم. زنی که روزگاری آغاز به کار کرد که کمتر  زنی در عرصه عمومی مشغول به فعالیت  بود و حضور زنانه هنوز به زحمت پذیرفته می‌شد. توران از خانواده‌ای بسیار فرهیخته بیرون آمده بود و از دوران کودکی شانس‌های بزرگی داشت که  شاید یک در صد کودکان ایرانی هنوز هم از آنها برخوردار نیستند: پرورش یافتن در آغوش خانواده‌ای فرهنگی،  قابلیت به گذراندن یک کودکی شادمان و آکنده از دانش و فرهنگ و تحصیلات درخشان در ایران و خارج از ایران.  هم از این‌رو وقتی  در سال ۱۳۳۰ به ایران بازگشت، همه درها می‌توانست برای یک زندگی بدون هیچ گونه دغدغه و زحمتی برویش باز باشد. اما  توران، همتی بالا و  دیدگاهی چنان گسترده داشت که او را به گسترش مفهوم ارزش کودک و کودکی در جامعه ما کشاند. جامعه‌ای که شاید هنوز هم  ارزش بالای این  دوران  را درست درک نکرده باشد. توران میرهادی ده ها سال  خود به مثابه یک معلم و مدیر کار کرد و  در دوران پختگی بود که شورای کتاب کودک را بنیان گذاشت و  کاری عظیم را در قالب  دانشنامه کودک و نوجوان آغاز کرد. بنابراین اینکه گفته شود  او یکی از  بنیانگزاران اصلی  نهادهای پایه ای برای  آموزش و پروزش مدرن کودکان در ایران است،  به هیچ رو گزاف نیست. توران که هنگام رفتنش در سنی بسیار بالا،  آنچنان در اندیشه و ذهن همه مردم فرهیخته عزیز بود که  هر اندازه هم بگوییم، کم گفته‌ایم.

سال ۹۶ را در حالی آغاز می کنیم که هر یک از این سه تن، در میان بسیاری دیگر از عزیزانی که از میان ما رفتند، بر سر سفره ما نیستند و دوست دارم از آنها  در زیباترین و  پر معنا ترین موقعیت و لحظات زندگی‌شان، در زمانی که کودکانی شاد و پر جنب و جوش و پر هیجان  بوده اند، یاد کنم: سه پسر و یک دختر شاد و شاداب و پر شور و نشاط که در حیاط یک مدرسه پر از سبزی و درخت بازی می کنند، برون از زمان و برون از مکان‌هایی واقعی، و هر کدام از آنها  را تا پایان عمرشان می توان با مضمون کودک و کودکی همراه کرد: یک کودکی بازیگشوانه و رنگین در وجود کلانتری، یک کودکی غم بار اما  بازیافته در وجود ارجمند، یک کودکی  شعرگونه و روایت شده در وجود کیارستمی، و یک کودکی فرهیخته و پرورش یافته در وجود  میرهادی.

یادشان همیشه زنده وعزیز باقی خواهد ماند و جایشان هر سال بر سر سفره نوروزی ما./1325//102/خ

ارسال به شبکه های اجتماعی
کلید واژه های مطلب:
ارسال نظر
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا حاصل عبارت زیر را در باکس روبرو وارد کنید:
= ۱۲ + ۲
ارسال
نظرات
انتشار یافته: 0
در انتظار بررسی: 0
غیر قابل انتشار: 0
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۲۰:۰۵
یادداشت؛
ضعف دیپلماسی، تحقیر ورزش در آسیا
ضعف در انعقاد قراردادها، ضعف در تجزیه و تحلیل قوانین بین‌المللی و ضعف در ایجاد ارتباط با ورزش دنیا از جمله نقاط ضعفی است که حاصل آن گردن کج کردن نفر اول ورزش کشور مقابل یک رییس پیش‌پا افتاده است.
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۱۹:۳۵
گزارش میدانی از مناطق زلزله‌زده کرمانشاه؛
قرارسازندگی
زلزله کرمانشاه را چگونه تحلیل می‌کنید؟ اطلاعات شما محدود است یا دسترسی‌‌های فراوانی به منابع خبر دارید؟ چه کسی برای‌تان اخبار موثق می‌آورد؟ به صداوسیما اعتماد می‌کنید یا شبکه‌‌های اجتماعی را به عنوان ...
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۱۸:۱۵
آتش نفتي امريکا به جان برجام
ترامپ گفت:‌ اعلام مي‌کنم عرضه نفت در جهان به اندازه‌اي هست که بتوان خريد نفت از ايران را از سوي مؤسسات مالي خارجي يا به واسطه آنها به نحوی محسوس کاهش داد.
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۱۶:۴۵
یک پژوهشگر فلسفه:
پرسش از غرب جدید، پرسش از ایستار کنونی ماست
مهرداد احمدی، نویسنده و پژوهشگر فلسفه گفت: پرسش از غرب جدید، پرسش از ایستار کنونی و پرسش از وضع اندیش‌ناک ما در جهان حاضر است.
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۱۵:۳۵
آخوندی غایب بزرگ مناطق زلزله‌زده؛
وزیری که کرمانشاه را دوست ندارد
این گلایه بجاست چراکه امروز همه ارگان‌های مرتبط و غیر مرتبط و به‌ویژه مردم برای بازسازی کرمانشاه و خرابه‌های ناشی از زلزله‌اش آستین بالا زده‌اند در‌حالی‌که وزارت راه و شهرسازی که متولی اصلی شهرسازی اس...
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۱۴:۱۲
رسانه های امروز در یک نگاه؛
توهمی از جنس موشکی
ریشتر همدلی، بسیج الگوی بیرونی کارکرد درونی، شهامت عذرخواهی، سناریوی پساداعش در غرب آسیا، چرا مذاکره موشکی و منطقه‌ای نمی‌کنیم؟، برنامه موشکی ایران و توهم غربی‌ها، بخشی از عناوین مهم رسانه های امروز ا...
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۱۲:۰۰
یادداشت؛
ریشتر همدلی
تلخی‌های زلزله یک روی سکه و روی دیگر آن ریشتر همدلی ایرانیان سراسر میهن اسلامی در امدادرسانی به مصیبت‌زدگان زلزله است.
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۱۱:۵۰
سرمقاله؛
بسیج الگوی بیرونی کارکرد درونی
بسیج باید میدان‌دار عمل و سازندگی، تربیت دینی، بهبود آسیب‌های اجتماعی، رسیدگی به محرومین و مستضعفین و در یک کلمه مشغول گسترش نفوذ اجتماعی انقلاب اسلامی در بین توده‌ها باشد.
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۱۰:۴۰
سرمقاله؛
شهامت عذرخواهی
حاشیه‌ها و فضای روانی پیرامون زلزله اخیر همچنان جاری است و البته تاحدی طبیعی است اما مدیریت کردن چنین فضایی و اجازه ندادن به سوءاستفاده گران و شایعه سازان، وظیفه مسوولان و رسانه‌های جمعی است.
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۱۰:۱۵
یادداشت؛
سناریوی پساداعش در غرب آسیا
قطعاً آمریکایی‌ها و متحدین آن‌ها حاضر نیستند که شرایطی بادوام و باثبات با برتری و نقش‌آفرینی مقاومت در منطقه حاکم شود و به‌زعم خود به دنبال آن هستند که این نیروی تأثیرگذار را مجدداً درگیر و تضعیف کنند...
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۰۹:۲۰
سرمقاله؛
بنیان‌گرایی نوبه‌نو
بخشی از مسیر حرفه‌ای سیاست این است که ارتباطی واقعی با مردم برقرار کنیم و به مردم خدمت برسانیم. هیچ کس بدون ارتباط با مردم و استفاده از بازخوردهای آنان برای توسعه، ایده و خط‌مشی سیاسی تلاش موفقی نخواه...
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۰۹:۲۰
یادداشت؛
چرا مذاکره موشکی و منطقه‌ای نمی‌کنیم؟
به چه دلیل ما فکر می‌کنیم در حالی که درباره برنامه کوچکی مثل هسته‌ای کارنامه آمریکا در عمل به تعهداتش فاجعه‌بار است، درباره مسأله بزرگ‌تر منطقه و موشکی، آمریکا کارنامه بهتری خواهد داشت؟
۱۳۹۶/۸/۲۹ - ۰۸:۳۰
یادداشت؛
برنامه موشکی ایران و توهم غربی‌ها
اگر غربی‌ها ملت ایران و مسؤولان کشورمان را به درستی می‌شناختند، بر مبنای توهمات به موضوع موشکی ایران ورود پیدا نمی‌کردند. از نظر ملت ایران و نظام جمهوری اسلامی، تفاوت‌های اساسی بین موضوع هسته‌ای و برن...
۱۳۹۶/۸/۲۸ - ۰۸:۲۰
کارشناس دفتر آیت‌الله نوری همدانی تبیین کرد؛
توصیه های روانشناختی امام رضا
حجت‌الاسلام سیدناصر احمدی گفت: «عاقبت بخیری» بزرگترین کرامتی است که امام رضا(ع) به انسان ها عنایت می‌کنند.
۱۳۹۶/۸/۲۸ - ۰۶:۲۰
یک روزنامه بحرینی؛
بارزانی به زودی نتایج همه پرسی اقلیم کردستان عراق را لغو می کند
یک روزنامه بحرینی به نقل از یک منبع آگاه کُرد، اعلام کرده است که مسعود بارزانی به زودی نتایج همه پرسی اقلیم کردستان عراق را لغو خواهد کرد.
۱۳۹۶/۸/۲۸ - ۰۴:۳۵
امروز در ایستگاه بین راهی «میقات الرضا»؛
آیت الله جنتی از خدمت رسانی به زائران پیاده رضوی قدردانی کرد
دبیر شورای نگهبان از خدمت رسانی متولیان ایستگاه های پذیرایی خراسان رضوی به زائران پیاده رضوی روزهای پایانی ماه صفر و امکانات فراهم شده برای آنان قدردانی کرد.
۱۳۹۶/۸/۲۸ - ۰۲:۲۰
مجتهد از احتمال کناره‌گیری ملک سلمان در آینده نزدیک خبر داد
مجتهد، فعال و افشاگر توئیتری ضمن تأکید بر فراهم شدن مقدمات سفر شاه سعودی به مغرب، از احتمال کناره گیری سلمان بن عبدالعزیز طی روزهای آتی خبر داد.
۱۳۹۶/۸/۲۷ - ۲۳:۳۰
سردار شریف با تشریح اقدامات سپاه؛
سپاه و ارتش ید واحده در خدمت رسانی به مردم زلزله زده هستند
مسؤول روابط عمومی کل سپاه در تشریح مأموریت ها و اقدامات سپاه در کمک به زلزله زدگان گفت: فضاسازی های غیرواقعی از اقدامات سپاه ناشی از بغض دشمن نسبت به این نهاد است.
۱۳۹۶/۸/۲۷ - ۲۰:۳۵
معاون پیشین وزارت خارجه آمریکا:
خروج ترامپ از معاهدات بین المللی باعث افزایش قدرت آمریکا نمی‌شود
«ریچارد مورفی» معتقد است که خروج ترامپ از توافقات مهم بین المللی ممکن است در کوتاه مدت مزایایی برای واشنگتن در بر داشته باشد اما در بلندمدت باعث افزایش قدرت آمریکا نخواهد شد.
۱۳۹۶/۸/۲۷ - ۱۸:۴۵
گزارش خبری-تحلیلی؛
پایان کابوسی به نام داعش در عراق
نیروهای عراقی با تسلط بر مناطق باقیمانده تحت اشغال داعش در غرب این کشور به کابوس سه ساله ناشی از حضور تکفیری ها در عراق پایان دادند.