Web
Analytics
Rasa News :: خبرگزاری رسا - یادداشت | فرهنگ آزادی
شنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۷ Saturday, September 22, 2018 - ساعت:
زمان : ۱۳۹۷/۲/۱۶ - ۲۲:۲۰
شناسه خبر: ۵۶۳۶۴۹
 
یادداشت | فرهنگ آزادی
واژه آزادی هر تعریفی داشته باشد برای اینکه بروز و ظهور یابد، در هر سطحی که باشد، محدود می شود. انسان آزاد آفریده می شود، اما در برخورد با محیط، خانواده، جامعه، دولت و دین از آزادی اش به شکل محسوسی کاسته می شود.

به گزارش سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، ما در عصری هستیم که بسیاری از واژگان دچار تغییر، وارونگی و حتی انقلاب در معنا و مفهوم هستند. «آزادی» یکی از همان واژگانی است که دستخوش تغیرات معنایی زیادی شده است به گونه ای که در بیان چیستی آزادی سخن واحدی وجود ندارد بلکه برداشتها و تفاسیر متعددی موجود است که باید علت این تعدد تفاسیر از یک مفهوم واحد را در نوع هستیشناسی، جهانبینی و راه و روش و مسلک هر اندیشمندی جستجو کرد. مفهومی که همگان آن را تقدیس، و برای رسیدن به مطلوب خویش بدان چنگ می اندازند. هم موافقان دین خود را مدافع آزادی میدانند و هم مخالفان دین. هم موافقان اختلاط روابط پسر و دختر، منتقدین مسئله حجاب و مروجین بیقیدیهای اجتماعی و لاابالی‌گری های اخلاقی استناد به آزادی میکنند، و هم مخالفان این ولنگاری‌ها و مدافعان ترویج احکام الهی و اصول اخلاقی. هم ایالات متحده به خود حق داده که به بهانه دفاع از آزادی، به ملت‌های دیگر تجاوز کند و هزاران جنایت انجام دهد، هم ملت‌های مبارز در مقابل آنان با نام آزادی ایستادگی می‌کنند.

اختیار و آزادی

در این که انسان موجودی است مختار شکی نیست و این اختیار و اراده لازمه جوهر ذات وی، و تکلیف بیانگر این اراده و اختیار است چراکه اگر اختیار نباشد تکلیف لغو و بیهوده است، همچنین نفی آزادی از انسان مستلزم نفی اختیار وی است، چرا که اساسا آدمی در محیطی آزاد مختار به انتخاب است. اسلام به مسئله آزادی بسیار توجه نموده و در آیات متعددی به این مسئله توجه شده. از جمله آیاتی که بحث آزادی را بسیار زیبا بیان فرموده آیه 64 سوره آل عمران میباشد: «قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ تَعالَوْا إِلى‏ كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ وَ لا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئاً وَ لا يَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ» بگو: اى اهل كتاب! به سوى سخنى بياييد كه ميان ما و شما مشترك است. جز خداوند را نپرستيم و چيزى را شريك او قرار ندهيم و بعضى از ما بعضى ديگر را بجاى خدا ارباب نگيرد. پس اگر (از اين پيشنهاد) سرباز زدند، بگوييد: گواه باشيد كه ما مسلمان و تسليم خدائيم.

در این آیه خداوند متعال تمام انسانها را با هر آئین و مسلکی و هر نژاد و قومی دعوت به یک حقیقت واحد میکند «تَعالَوْا إِلى‏ كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْ»، که آن حقیقت واحد و شریف مرکب از دو جزء است، جزء نخست آن توحید و دوری از شرک «أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ وَ لا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئاً»، و جزء بعدی آن آزادی در جامعه میباشد «وَ لا يَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ».
 
حدود و ثغور آزادی

باید دانست که واژه آزادی هر تعریفی داشته باشد برای اینکه بروز و ظهور یابد، در هر سطحی که باشد، محدود می شود. انسان آزاد آفریده می شود، اما در برخورد با محیط، خانواده، جامعه، دولت، دین و.... از آزادی اش به شکل محسوسی کاسته می شود و محدود و مقید به قوانین پذیرفته شده می گردد. به دیگر سخن، آزادیِ مطلق محال است.(آزادی سیاسی در اندیشهی مطهری و بهشتی، شریف لکزایی، ص: 25) علت مطلق نبودن آزادی را باید در تابعیت وصف از موصوف چه در موجودیتش و چه در شئون و ویژگیهایش، جست، چه اینکه آزادی وصف انسان است، بنابر این اگر موصوف مقید به قید محدودیت باشد حتما وصف نیز به همان قید مقید میشود و از آنجا که انسان چه در مرحله هستی خویش و چه در اوصاف و افعالش محدود است، آزادی وی نیز که وصف او به شمار میآید محدود می شود و ذات لایتناهی حق تعالی به حکم «إِنَّا كُلَّ شَيْ‏ءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍ»( قمر:  49) تنها مرجع شایسته برای این حدگذاری است.

از سوی دیگر، آزادی باید به سمت تکامل و تعالی نفس انسانی حرکت کند اما اگر برای رهایی نفسانیات حیوانی باشد و باعث لطمه زدن به نفس انسانی و یا به تعبیر شهید مطهری در کتاب آزادی معنوی، «لطمه زدن به خود عالی» شود باید محدود گردد، و این محدودیت، درحقیقت تحدید توحش و شهوات نفسانی است. این لطمه زدن به نفس انسانی، گاه به واسطه تجاوز به حقوق و کرامت دیگران حاصل می شود و گاه به واسطه تجاوز به کرامت خویش، و در هر دو حالت «خود عالی» یا همان نفس انسانی فرد تنزل کرده و لطمه می خورد که این خود، آزادی را محدود می کند.

تحصیل آزادی

راه تحصیل آزادی چیست؟ آیا «آزادی» حیثیتی اعطایی دارد به این معنا که باید آزادی را اعطا کرد و داد؟ یا اینکه ماهیتی اکتسابی دارد به این شکل که باید آزادی را مطالبه کرد و ستاند؟ و یا آنکه حقیقتی آموختنی است بدین سخن که دارای آدابی است که باید آن را آموزش داد و آموخت؟ در پاسخ باید گفته شود که هر سه معنا در راه تحصیل آزادی صادق است. یعنی حقیقت آزادی هم حیثیت اعطایی دارد، به این بیان که حکومتها به عنوان یک تکلیف و نه لطف نمی توانند حق آزادی را از افراد سلب کنند. بلکه با نظر به وظایف ذاتی حکومت که یکی از آنها فراهم آوردن بستری برای سیر استکمالی انسانهاست، اعطاء آزادی به افراد جزئی از وظایف حکومت محسوب میگردد، چرا که «آزادی» انسان خود یکی از لوازم این سیر است.

همچنین حقیقت آزادی ماهیتی اکتسابی نیز دارد به این بیان که، هر انسان عاقل و آگاه باید نسبت به حقوق خویش از جمله حق آزادی آگاهی لازم را داشته باشد و آن را مطالبه کند. آزادی انسان ها از برنامه های مهم اسلام و یکی از اهداف بلند انبیاء الهی بوده است.

و نیز حقیقتی آموختنی به شمار میآید. به این معنا که دارای آداب و فرهنگی است و نیاز به آموزش و فراگرفتن دارد. در واقع این بخش مهمترین بُعد آزادی است. مادامی که فرهنگ و آداب آزادی در جامعهای به فعلیت نرسد مطالبه آزادی یا شکل نخواهد گرفت و یا به نحو صحیح ظهور نمییابد. در نتیجه گوهر آزادی در آن جامعه یا معدوم میماند که ثمره معدومیت آزادی چیزی جزء موجودیت دیکتاتوری نیست، و یا به نحو توحش در قالب آزادی شکل خواهد گرفت که محصول آن چیزی جزء فساد، از بین رفتن عدالت، تنازل انسانیت و از میان رفتن سیر استکمالی در آن جامعه نیست. بدیهی است که مقدمه ظهور و بروز فرهنگ آزادی، معرفت و شناخت نسبت به خدا، انسان، جهان و نیز به حقیقت و ماهیت آزادی، لوازم و قلمرو آن است. در واقع نوع بینش و جهانبینی ما تعیین کننده ماهیت تعریف ما از مفهوم آزادی و لوازم آن است.

تحریف آزادی

آیا آزادی قابلیت تحریف دارد؟ پیامدهای تحریف آزادی چیست؟ در اینکه مفهوم آزادی همانند مفاهیم و ارزش های دیگر قابلیت تحریف دارد تردیدی نیست. یکی از تحریف هایی که در آزادی بوجود می آورند وارد کردن هرج و مرج به دایره معنایی آزادی است. به این معنا که با سوء استفاده از جهل مردم نسبت به فرهنگ آزادی و با ایجاد هرج و مرج به نام آزادی، مردم را نسبت به این مفهوم بدبین و در تقدیس آن تردید وارد کرده تا بدانجا که این باور غلط در اذهان شکل گیرد که برای فرار از وضع موجود و هرج و مرج و نابسامانی ناگزیرند از رجوع به یک استبداد قدرتمند.(برای مطالعه بیشتر ر.ک: بیانات مقام معظم رهبری در مورخ؛ 9/12/1379)

از دیگر تحریفات آزادی حمله به مقدسات و ارزش های جامعه است که با ژست های منورالفکری از جمله آزادی بیان و آزادی قلم صورت می گیرد. جریان های منورالفکری و قلم به دستان منتسب به آنها که در تناقضی آشکار بین اصول مدعایی خویش همچون احترام به عقاید مختلف، آزادی اندیشه، حقوق شهروندی ... و عملکردشان به سر میبرند در حالی داعیه احترام به عقاید و آرای گوناگون و مخالف را دارند که بارها به عقاید مسلم اکثریت مطلق هم وطنان خویش بلکه همه شیعیان تعرض کرده اند. در مسلک اینان هر نوع اهانت به مقدسات و ارزش ها و آرمان های ملت در حیطه آزادی اندیشه و آزادی بیان تفسیر و توجیه می شود؛ اما هرگونه مخالفت با آرای آنان و نقدشان مساوی است با تحجر و واپسگرائی! اینان درحالی شعار «زنده باد مخالف من» سر میدهند، که آزادی را جادهای یک طرفه و اختصاصی به خویش و افکارشان میدانند و شعار «زنده باد مخالف من» به شرط بسته بودن دهان مخالفان است!

در واقع اینگونه رفتارهای متناقض خود تحریف آزادی و تفسیر آن در راستای اهداف و امیال شخصی و حزبی است که متمسکان این سلوک از آزادی به مثابه ابزاری در راستای مشروعیت بخشیدن به هتک و تعرضاتشان و نیز چماقی بر سر منتقدانشان بهره می جویند.

از دیگر مصادیق تحریف آزادی میتوان به قائله «حجاب اجباری» اشاره کرد. در اینجا نیز «آزادی» دست مایه ای است در تحقق بیبند و باری و نقض شئونات اسلامی و اجتماعی، که با تحریف و توسعه نامعقول معنایی آن و تسری دادن مفهوم آن به بیبند و باری و رفتارهای خلاف عرف، مذهب و قوانین کشور صورت میپذیرد. چگونه میتوان حجاب اختیاری را پذیرفت در حالی که نقض فاحش یک دستور و واجب دینی و قانونی است. لازمه این اختیاری دانستن حجاب، سرایت اختیار در همه قوانین و همه واجبات دینی است و ثمرهای جزء هرج و مرج، لغویت در وضع قوانین الزام آور و لغویت در امر شارع و قانون گذار با توجه به علم به الزامی بودن بسیاری از قوانینش از جمله حجاب ندارد. به دیگر سخن، با پذیرش اختیاری بودن حجاب باید اختیاری بودن تمامی واجبات دینی و تمامی قوانین الزام آور حقوقی و اجتماعی را نیز پذیرفت چراکه پذیرش اختیاری بودن یکی و نپذیرفتن اختیاری بودن دیگری ترجیح بلامرجح است. اگر با وجود مناط الزامی بودن در حوزه حجاب رأی به اختیار دهیم، چرا نتوان این اختیار را در دیگر حوزه های الزام آور همانند قوانین راهنمایی و رانندگی، قوانین حقوقی و... نیز تسری داد، و اگر آنجا نمی توان حکم به اختیار کرد چگونه اینجا می توان چنین حکم کرد؟!/۸۴۱/ی۷۰۲/س

حجت الاسلام داود موذنیان، پژوهشگر حوزه علمیه قم

ارسال به شبکه های اجتماعی
ارسال نظر
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا حاصل عبارت زیر را در باکس روبرو وارد کنید:
= ۱۱ + ۸
ارسال
نظرات
انتشار یافته: 0
در انتظار بررسی: 0
غیر قابل انتشار: 0
۱۳۹۷/۶/۳۱ - ۱۵:۰۵
نقدی از یک دانشجو
در طولِ سفر، صندلی های انتهای اتوبوس را به محلی برای بحث های دانشجویی تبدیل می کنم. از بحث‌های شیرین ازدواج گرفته تا بحث های «صد من یک غاز سیاسی!».
۱۳۹۷/۶/۳۱ - ۱۵:۰۱
مدیر موسسه فرهنگی و پژوهشی طهورا مطرح کرد؛
ناعدالتی آموزشی بزرگترین آسیب خصوصی‌سازی مدارس
حجت الاسلام بیاتی با اشاره به مشکلات و آسیب‌های خصوصی سازی مدارس گفت: اولین و مهمترین آسیب‌ خصوصی سازی مدارس، از بین رفتن عدالت آموزشی است.
۱۳۹۷/۶/۳۱ - ۱۴:۵۰
مدیر دفتر همکاری‌های بین‌المللی دانشگاه مذاهب اسلامی:
"بی بی سی" از انتشار اخبار اربعین ترسیده است
حجت‌الاسلام جهانگیری سهروردی گفت: اربعین آورده‌های متعددی دارد و بزرگترین آن معرفی رویکرد تمدنی و بین‌المللی جهان اسلام با محوریت صلح را به دنیا معرفی می‌کند.
۱۳۹۷/۶/۳۰ - ۰۹:۱۲
یادداشت | رفراندوم عاشورا
امروز چهل سال از رفراندوم عاشورا می گذرد. چهل عاشورا بر مردم ایران گذشته است و یزیدیان زمان هر بار می کوشند تا ذره ای از شکوه و عظمت عاشورا را کم کنند.
۱۳۹۷/۶/۲۸ - ۰۷:۳۱
نشست هم اندیشی گسترش فرهنگ دفاع مقدس؛
گزارش | تغییر تاکتیک دشمن از توپ و تانک به فیسبوک و فضای مجازی
دشمن در زمینه از بین بردن ارزش ها بسیار حوصله به خرج می دهد تا بالاخره پس از گذشت چندین سال ارزش های ما را نابود و آرمان های پلید خودش را نهادینه کند.
۱۳۹۷/۶/۲۴ - ۰۹:۳۹
مقابله با بی‌عفتی‌های بزرگ هدف یک موسسه حوزوی
مدیر مؤسسه فرهنگی و پژوهشی طهورا با اشاره به جزئیات طرح مقابله با بی‌عفتی گفت: هدف اصلی طرح جدیدی که توسط مؤسسه طهورا ارائه و آغاز شده است، مقابله با بی‌عفتی‌های بزرگ است.
۱۳۹۷/۶/۲۳ - ۱۵:۴۵
یادداشت؛
عوامل تخریب ‌ نشاط اجتماعی و چند راهکار
با نگاهى به وضعيت عمومى جامعه، در مقايسه با سال‌هاى گذشته، شاهد افزايش انتقادها، افزايش بدبينى و بى ‌اعتمادى و مسائلى از اين قبيل در جامعه هستيم.
۱۳۹۷/۶/۲۱ - ۱۵:۲۴
بخش چهارم؛
گفت‌وگوی اختصاصی | از "طالب‌‌اف" تا شیخ فضل الله
"طالب‌‌اف" جواب جالب به دهخدا می‌دهد؛ می‌گوید: کدام جانور در ایران یک‌شبه، پانصد حزب و انجمن زاییده؟! جوان! مگر می‌شود در یک دوره این همه انجمن و نهاد به وجود آمده باشد.
۱۳۹۷/۶/۱۹ - ۱۰:۴۶
بخش دوم؛
یادداشت | معتاد فضای مجازی
رها ساختن افسار وقت و زمان، باعث چیرگی ابرهای تیره ناکامی و حسرت دائمی بر افق زندگی می شود.
۱۳۹۷/۶/۱۸ - ۱۴:۱۳
انتقاد استاد حوزه از حضور ابزاری زنان در تبلیغات تلویزیون
حجت‌الاسلام و المسلمین الویری گفت: جا دارد که کنگره آمریکا بر دست اصحاب تلویزیون بوسه بزند که توانسته در زمینه نشر فرهنگ غربی این اندازه موفق عمل کند.
۱۳۹۷/۶/۱۷ - ۱۴:۵۴
واهمه از جهانی شدن اربعین؛
یادداشت | تشريح "پروژه نفرت"
نكته مهم خبر گاردين بلد كردن اسم يكي از مقدس ترين شهرهاي ايران بود؛ در حالی که توريست‌ها و مسافراني كه از كشورهاي مختلف به خصوص عراق به ايران مي‌آيند علاوه بر مشهد به شهرهاي ديگر ايران نيز سفر مي‌كنند...
۱۳۹۷/۶/۱۷ - ۱۲:۲۰
یادداشت طلبگی | هیأتی‌ها بخوانند
هیات ها می توانند یکی از آن اجتماع های سازمانی فعالی باشند که در زمینه سازی ظهور و تشکیل مقدمات تمدن اسلامی نقش مهمی را ایفا کنند.
۱۳۹۷/۶/۱۷ - ۱۱:۴۰
یادداشتک | بحران پوشکی
تردیدی نیست که عواملی عامدانه اوضاع گرانی را برای کشور درست کرده‌اند تا مردم را نسبت به خیلی مسائل از جمله ارزش‌های دینی و اصل نظام بدبین کنند.
۱۳۹۷/۶/۱۷ - ۱۱:۳۳
حجت الاسلام والمسلمین احمدی شاهرختی تأکید کرد؛
تبلیغ بین الملل نیازمند تمرکز بر آموزه های قرآنی
عضو هیأت علمی پژوهشگاه مطالعات تقریبی بیان کرد: به دلیل اعتقاد مردم به قرآن کریم می‌توان این معجزه الهی را معبر و راهبردی برای انتقال ظرفیت‌های فکری و معارفی قرار داد و همین نقطه، محور وحدت ما با جهان...
۱۳۹۷/۶/۱۴ - ۱۴:۴۹
فیلمسازان عراقی در ایران
جمعی از فیلمسازان و هنرمندان عراقی با حضور در دفتر مطالعات جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی از این مرکز فرهنگی بازدید و در جریان فعالیتهای آن همانند جشنواره مردمی فیلم عمار، تاریخ شفاهی، موسیقی و... قرار گرف...
۱۳۹۷/۶/۱۴ - ۱۲:۱۱
یادداشتک | خبرگانِ مطالبه گر
رهبر انقلاب فرمودند: خبرگان باید از دولت، مجلس و دستگاه‌های مسئول، مطالبه‌گری کند.
۱۳۹۷/۶/۱۳ - ۱۳:۳۱
رییس مجمع عالی تفسیر قرآن کریم تبیین کرد؛
گفت‌وگو | نگاه راهبردی اهل‌بیت در مواجهه با مسائل بین‌المللی
حجت الاسلام والمسلمین میرکتولی با اشاره به سیاست راهبردی اهل‌بیت(ع) در مسائل داخلی و بین‌المللی، نگاه راهبردی اسلام به جهان بشریت را دارای سه سطح محلی، منطقه‌ای و بین‌المللی توصیف کرد.
۱۳۹۷/۶/۱۳ - ۱۳:۰۴
خلاصه‌ای از پاسخ روحانیت به اتهامات رژیم پهلوی + سند
روحانیت هرگز با اصلاحات مخالف نبوده و نخواهد بود اما با آنهائى مخالفت می‌کند که هستى مملکت را به نام خود در بانک‌هاى خارجى گذاره‌اند.
۱۳۹۷/۶/۱۲ - ۲۲:۵۴
دیدگاه رهبر انقلاب درباره تاریخ نگاری متعهدانه
از آنجا که مقام معظم رهبری مطالعه‌ گسترده و عمیقی در عرصه‌ تاریخ به ویژه «تاریخ اسلام» و تاریخ معاصر، خصوصاً نهضت مشروطیت و انقلاب اسلامی دارند، لذا نظرات ایشان در حوزه‌ تاریخ همواره راهگشا و بدیع...
۱۳۹۷/۶/۱۱ - ۱۴:۲۸
دوربین و دیگر هیچ؛
یادداشت | آیت الله سلبریتی
انگار این دوره و زمانه اگر با دوربین محشور باشی، زودتر فالوور دار می شوی و کامنت‌ها و لایک‌هایت میلیونی می شود.