Web
Analytics
Rasa News :: خبرگزاری رسا - یادداشت | فرهنگ آزادی
شنبه ۲۶ آیان ۱۳۹۷ Saturday, November 17, 2018 - ساعت:
زمان : ۱۳۹۷/۲/۱۶ - ۲۲:۲۰
شناسه خبر: ۵۶۳۶۴۹
 
یادداشت | فرهنگ آزادی
واژه آزادی هر تعریفی داشته باشد برای اینکه بروز و ظهور یابد، در هر سطحی که باشد، محدود می شود. انسان آزاد آفریده می شود، اما در برخورد با محیط، خانواده، جامعه، دولت و دین از آزادی اش به شکل محسوسی کاسته می شود.

به گزارش سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، ما در عصری هستیم که بسیاری از واژگان دچار تغییر، وارونگی و حتی انقلاب در معنا و مفهوم هستند. «آزادی» یکی از همان واژگانی است که دستخوش تغیرات معنایی زیادی شده است به گونه ای که در بیان چیستی آزادی سخن واحدی وجود ندارد بلکه برداشتها و تفاسیر متعددی موجود است که باید علت این تعدد تفاسیر از یک مفهوم واحد را در نوع هستیشناسی، جهانبینی و راه و روش و مسلک هر اندیشمندی جستجو کرد. مفهومی که همگان آن را تقدیس، و برای رسیدن به مطلوب خویش بدان چنگ می اندازند. هم موافقان دین خود را مدافع آزادی میدانند و هم مخالفان دین. هم موافقان اختلاط روابط پسر و دختر، منتقدین مسئله حجاب و مروجین بیقیدیهای اجتماعی و لاابالی‌گری های اخلاقی استناد به آزادی میکنند، و هم مخالفان این ولنگاری‌ها و مدافعان ترویج احکام الهی و اصول اخلاقی. هم ایالات متحده به خود حق داده که به بهانه دفاع از آزادی، به ملت‌های دیگر تجاوز کند و هزاران جنایت انجام دهد، هم ملت‌های مبارز در مقابل آنان با نام آزادی ایستادگی می‌کنند.

اختیار و آزادی

در این که انسان موجودی است مختار شکی نیست و این اختیار و اراده لازمه جوهر ذات وی، و تکلیف بیانگر این اراده و اختیار است چراکه اگر اختیار نباشد تکلیف لغو و بیهوده است، همچنین نفی آزادی از انسان مستلزم نفی اختیار وی است، چرا که اساسا آدمی در محیطی آزاد مختار به انتخاب است. اسلام به مسئله آزادی بسیار توجه نموده و در آیات متعددی به این مسئله توجه شده. از جمله آیاتی که بحث آزادی را بسیار زیبا بیان فرموده آیه 64 سوره آل عمران میباشد: «قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ تَعالَوْا إِلى‏ كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ وَ لا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئاً وَ لا يَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ» بگو: اى اهل كتاب! به سوى سخنى بياييد كه ميان ما و شما مشترك است. جز خداوند را نپرستيم و چيزى را شريك او قرار ندهيم و بعضى از ما بعضى ديگر را بجاى خدا ارباب نگيرد. پس اگر (از اين پيشنهاد) سرباز زدند، بگوييد: گواه باشيد كه ما مسلمان و تسليم خدائيم.

در این آیه خداوند متعال تمام انسانها را با هر آئین و مسلکی و هر نژاد و قومی دعوت به یک حقیقت واحد میکند «تَعالَوْا إِلى‏ كَلِمَةٍ سَواءٍ بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْ»، که آن حقیقت واحد و شریف مرکب از دو جزء است، جزء نخست آن توحید و دوری از شرک «أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ وَ لا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئاً»، و جزء بعدی آن آزادی در جامعه میباشد «وَ لا يَتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ».
 
حدود و ثغور آزادی

باید دانست که واژه آزادی هر تعریفی داشته باشد برای اینکه بروز و ظهور یابد، در هر سطحی که باشد، محدود می شود. انسان آزاد آفریده می شود، اما در برخورد با محیط، خانواده، جامعه، دولت، دین و.... از آزادی اش به شکل محسوسی کاسته می شود و محدود و مقید به قوانین پذیرفته شده می گردد. به دیگر سخن، آزادیِ مطلق محال است.(آزادی سیاسی در اندیشهی مطهری و بهشتی، شریف لکزایی، ص: 25) علت مطلق نبودن آزادی را باید در تابعیت وصف از موصوف چه در موجودیتش و چه در شئون و ویژگیهایش، جست، چه اینکه آزادی وصف انسان است، بنابر این اگر موصوف مقید به قید محدودیت باشد حتما وصف نیز به همان قید مقید میشود و از آنجا که انسان چه در مرحله هستی خویش و چه در اوصاف و افعالش محدود است، آزادی وی نیز که وصف او به شمار میآید محدود می شود و ذات لایتناهی حق تعالی به حکم «إِنَّا كُلَّ شَيْ‏ءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍ»( قمر:  49) تنها مرجع شایسته برای این حدگذاری است.

از سوی دیگر، آزادی باید به سمت تکامل و تعالی نفس انسانی حرکت کند اما اگر برای رهایی نفسانیات حیوانی باشد و باعث لطمه زدن به نفس انسانی و یا به تعبیر شهید مطهری در کتاب آزادی معنوی، «لطمه زدن به خود عالی» شود باید محدود گردد، و این محدودیت، درحقیقت تحدید توحش و شهوات نفسانی است. این لطمه زدن به نفس انسانی، گاه به واسطه تجاوز به حقوق و کرامت دیگران حاصل می شود و گاه به واسطه تجاوز به کرامت خویش، و در هر دو حالت «خود عالی» یا همان نفس انسانی فرد تنزل کرده و لطمه می خورد که این خود، آزادی را محدود می کند.

تحصیل آزادی

راه تحصیل آزادی چیست؟ آیا «آزادی» حیثیتی اعطایی دارد به این معنا که باید آزادی را اعطا کرد و داد؟ یا اینکه ماهیتی اکتسابی دارد به این شکل که باید آزادی را مطالبه کرد و ستاند؟ و یا آنکه حقیقتی آموختنی است بدین سخن که دارای آدابی است که باید آن را آموزش داد و آموخت؟ در پاسخ باید گفته شود که هر سه معنا در راه تحصیل آزادی صادق است. یعنی حقیقت آزادی هم حیثیت اعطایی دارد، به این بیان که حکومتها به عنوان یک تکلیف و نه لطف نمی توانند حق آزادی را از افراد سلب کنند. بلکه با نظر به وظایف ذاتی حکومت که یکی از آنها فراهم آوردن بستری برای سیر استکمالی انسانهاست، اعطاء آزادی به افراد جزئی از وظایف حکومت محسوب میگردد، چرا که «آزادی» انسان خود یکی از لوازم این سیر است.

همچنین حقیقت آزادی ماهیتی اکتسابی نیز دارد به این بیان که، هر انسان عاقل و آگاه باید نسبت به حقوق خویش از جمله حق آزادی آگاهی لازم را داشته باشد و آن را مطالبه کند. آزادی انسان ها از برنامه های مهم اسلام و یکی از اهداف بلند انبیاء الهی بوده است.

و نیز حقیقتی آموختنی به شمار میآید. به این معنا که دارای آداب و فرهنگی است و نیاز به آموزش و فراگرفتن دارد. در واقع این بخش مهمترین بُعد آزادی است. مادامی که فرهنگ و آداب آزادی در جامعهای به فعلیت نرسد مطالبه آزادی یا شکل نخواهد گرفت و یا به نحو صحیح ظهور نمییابد. در نتیجه گوهر آزادی در آن جامعه یا معدوم میماند که ثمره معدومیت آزادی چیزی جزء موجودیت دیکتاتوری نیست، و یا به نحو توحش در قالب آزادی شکل خواهد گرفت که محصول آن چیزی جزء فساد، از بین رفتن عدالت، تنازل انسانیت و از میان رفتن سیر استکمالی در آن جامعه نیست. بدیهی است که مقدمه ظهور و بروز فرهنگ آزادی، معرفت و شناخت نسبت به خدا، انسان، جهان و نیز به حقیقت و ماهیت آزادی، لوازم و قلمرو آن است. در واقع نوع بینش و جهانبینی ما تعیین کننده ماهیت تعریف ما از مفهوم آزادی و لوازم آن است.

تحریف آزادی

آیا آزادی قابلیت تحریف دارد؟ پیامدهای تحریف آزادی چیست؟ در اینکه مفهوم آزادی همانند مفاهیم و ارزش های دیگر قابلیت تحریف دارد تردیدی نیست. یکی از تحریف هایی که در آزادی بوجود می آورند وارد کردن هرج و مرج به دایره معنایی آزادی است. به این معنا که با سوء استفاده از جهل مردم نسبت به فرهنگ آزادی و با ایجاد هرج و مرج به نام آزادی، مردم را نسبت به این مفهوم بدبین و در تقدیس آن تردید وارد کرده تا بدانجا که این باور غلط در اذهان شکل گیرد که برای فرار از وضع موجود و هرج و مرج و نابسامانی ناگزیرند از رجوع به یک استبداد قدرتمند.(برای مطالعه بیشتر ر.ک: بیانات مقام معظم رهبری در مورخ؛ 9/12/1379)

از دیگر تحریفات آزادی حمله به مقدسات و ارزش های جامعه است که با ژست های منورالفکری از جمله آزادی بیان و آزادی قلم صورت می گیرد. جریان های منورالفکری و قلم به دستان منتسب به آنها که در تناقضی آشکار بین اصول مدعایی خویش همچون احترام به عقاید مختلف، آزادی اندیشه، حقوق شهروندی ... و عملکردشان به سر میبرند در حالی داعیه احترام به عقاید و آرای گوناگون و مخالف را دارند که بارها به عقاید مسلم اکثریت مطلق هم وطنان خویش بلکه همه شیعیان تعرض کرده اند. در مسلک اینان هر نوع اهانت به مقدسات و ارزش ها و آرمان های ملت در حیطه آزادی اندیشه و آزادی بیان تفسیر و توجیه می شود؛ اما هرگونه مخالفت با آرای آنان و نقدشان مساوی است با تحجر و واپسگرائی! اینان درحالی شعار «زنده باد مخالف من» سر میدهند، که آزادی را جادهای یک طرفه و اختصاصی به خویش و افکارشان میدانند و شعار «زنده باد مخالف من» به شرط بسته بودن دهان مخالفان است!

در واقع اینگونه رفتارهای متناقض خود تحریف آزادی و تفسیر آن در راستای اهداف و امیال شخصی و حزبی است که متمسکان این سلوک از آزادی به مثابه ابزاری در راستای مشروعیت بخشیدن به هتک و تعرضاتشان و نیز چماقی بر سر منتقدانشان بهره می جویند.

از دیگر مصادیق تحریف آزادی میتوان به قائله «حجاب اجباری» اشاره کرد. در اینجا نیز «آزادی» دست مایه ای است در تحقق بیبند و باری و نقض شئونات اسلامی و اجتماعی، که با تحریف و توسعه نامعقول معنایی آن و تسری دادن مفهوم آن به بیبند و باری و رفتارهای خلاف عرف، مذهب و قوانین کشور صورت میپذیرد. چگونه میتوان حجاب اختیاری را پذیرفت در حالی که نقض فاحش یک دستور و واجب دینی و قانونی است. لازمه این اختیاری دانستن حجاب، سرایت اختیار در همه قوانین و همه واجبات دینی است و ثمرهای جزء هرج و مرج، لغویت در وضع قوانین الزام آور و لغویت در امر شارع و قانون گذار با توجه به علم به الزامی بودن بسیاری از قوانینش از جمله حجاب ندارد. به دیگر سخن، با پذیرش اختیاری بودن حجاب باید اختیاری بودن تمامی واجبات دینی و تمامی قوانین الزام آور حقوقی و اجتماعی را نیز پذیرفت چراکه پذیرش اختیاری بودن یکی و نپذیرفتن اختیاری بودن دیگری ترجیح بلامرجح است. اگر با وجود مناط الزامی بودن در حوزه حجاب رأی به اختیار دهیم، چرا نتوان این اختیار را در دیگر حوزه های الزام آور همانند قوانین راهنمایی و رانندگی، قوانین حقوقی و... نیز تسری داد، و اگر آنجا نمی توان حکم به اختیار کرد چگونه اینجا می توان چنین حکم کرد؟!/۸۴۱/ی۷۰۲/س

حجت الاسلام داود موذنیان، پژوهشگر حوزه علمیه قم

ارسال به شبکه های اجتماعی
ارسال نظر
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا حاصل عبارت زیر را در باکس روبرو وارد کنید:
= ۱۴ + ۱۴
ارسال
نظرات
انتشار یافته: 0
در انتظار بررسی: 0
غیر قابل انتشار: 0
۱۳۹۷/۸/۲۵ - ۰۸:۴۷
خدمت‌رسانی هیأت؛
فعالیت جهادی کانون امام علی در مناطق زلزله زده کرمانشاه
پس از حادثه زلزله کرمانشاه با توجه به توانمندی‌هایی که در کانون امام علی(ع) وجود داشت، سریعا گروه جهادی رویش برای کمک به زلزله زدگان کرمانشاه تشکیل شد.
۱۳۹۷/۸/۲۵ - ۰۸:۴۱
یادداشت | از سکوت جبهه متکلمان تا یک جشن افراطی
شخصیتی همچون رهبر معظم انقلاب که خود پرچمدار وحدت به شمار می آیند، بیان صحیح عقاید شیعی را در تعارض با وحدت نمی بینند.
۱۳۹۷/۸/۲۵ - ۰۸:۱۳
همایش علمی پژوهشی اخلاق و رسانه؛
جایگاه "سرگرمی" در منشور اخلاقی رسانه
دکتر شرف الدین گفت: بشر امروزی به دلیل تحولات ساختاری، بحران‌های زیستی و دستیابی بشر به بعضی امکانات، به تفریح و سرگرمی نیازمندتر است.
۱۳۹۷/۸/۲۵ - ۰۷:۳۷
کرسی آزاد اندیشی نقش معنویت در پیشرفت نظام دینی؛
گزارش | معنویت "جامعه" در گرو معنویت "حوزه"
کرسی آزاد اندیشی با موضوع نقش معنویت در پیشرفت نظام دینی همزمان با گرامی داشت و یادبود علامه طباطبایی و علامه جعفری(ره)، به همت مدرسه علمیه خاتم الاوصیاء(ص) برگزار شد.
۱۳۹۷/۸/۲۵ - ۰۷:۲۲
پرونده بلوغ (۵)
"بحران هویت" تهدیدکننده دوران نوجوانی
دوران نوجوانی دوران بحران است، دوران گذار از کودکی به جوانی، بحران هویتی که اینها دچار می‌شوند، جوانب مختلفی دارد که مهمترین بحث آن بلوغ جنسی است.
۱۳۹۷/۸/۲۴ - ۱۶:۲۵
پرونده بلوغ (۴) آنچه والدین باید بدانند؛
یادداشت | بازی‌های جنسی دوران کودکی
اگر کودک بیش‌ازحد به بازی‌های جنسی می‌پردازد باید انگیزه اصلی این تکرار غیرمعمول را دریافت و در رفع آن اقدام کرد. هیچ‌گاه نباید در حضور کودکان با دیگران در مورد رفتار جنسی‌ها گفت‌وگو کرد.
۱۳۹۷/۸/۲۴ - ۰۶:۳۰
خدمت‌رسانی هیأت؛
حضور فعالان هیأتی جهادی در برنامه زنده باد زندگی
برنامه تلویزیونی گفتگومحور «زنده باد زندگی» در شبکه‌ی دو سیما میزبان دو تن از فعالان هیأتی در زمینه‌ کمک به زلزله‌زدگان کرمانشاه بود.
۱۳۹۷/۸/۲۴ - ۰۶:۲۶
لاکچری‌ترین عاشقانه؛
طنز | پدرخوانده
عده‌ای هم همدمشان سگ‌زبان بسته می‌شود. در واقع سگشان، نیمه گمشده‌شان است و این انتخاب ناشی از نوعی خودشناسی و نگرش عمیق به شخصیت حقیقی‌شان است.
۱۳۹۷/۸/۲۳ - ۱۴:۵۵
دهه‌های بی‌سند؛
یادداشت | لجاجت بر دهه‌سازی‌
همان گونه ایام عزاداری مؤکد است، شادی هم مؤکد است و ایام عیدغدیر، عید سعید فطر و عید ولادت امام زمان(عج) که دارای سفارش است را فراموش نکنیم.
۱۳۹۷/۸/۲۳ - ۱۴:۲۸
معنا و معیار خوشبختی واقعی
مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی درباره «خوشبختی انسان‌ها و دلایل مادی و معنوی آن» پاسخ داده است.
۱۳۹۷/۸/۲۲ - ۱۳:۲۹
سفرنامه هند(۴)
محرم در"لکنو" | حجاب در هوای شرجی
پای بندی مردم لکنو و به طور کلی شیعیان هند به مسائل شرعی هم جالب است. بانوان شان معمولا هیچ تار مویی بیرون نمی گذارند و پوشیه می زنند.
۱۳۹۷/۸/۲۲ - ۱۱:۵۸
پرونده بلوغ (۳)
غفلت والدین از "تربیت جنسی فرزندان" خسارت بار است
مدیر مدرسه علمیه امام هادی(ع) با تبیین جایگاه تربیت جنسی در خانواده ها گفت: تربیت جنسی، عرصه ای است که باید پدر و مادر در درون خانواده آن را مدیریت و اجرا کنند تا فرزند به سوی انحرافات و مشکلات بعدی ک...
۱۳۹۷/۸/۲۱ - ۱۲:۰۲
سفرنامه اربعین | در پیاده روی اربعین چه گذشت
عراقی ها بسیار دوست دارند نظر ایرانی ها را درباره کشورشان بدانند. شاید به خاطر تاریخ دیرینه و همسایگی ما با آنها، این موضوع برای شان مهم است.
۱۳۹۷/۸/۱۹ - ۱۴:۱۸
دهه محسنیه؛ سنت یا بدعت
ایام محسنیه عنوانی است كه در سال های اخیر در خصوص ایام جسارت به خانه حضرت زهرا(س) و سقط نوزاد ایشان در پایان ماه صفر و آغاز ربیع اطلاق شده و تلاش می شود مجالس سوگواری در این رابطه برقرار شود.
۱۳۹۷/۸/۱۹ - ۱۴:۰۲
عضو هیأت علمی دانشگاه تهران مطرح کرد؛
بهترین زمان انعقاد نطفه برای داشتن فرزندی زیبا و باهوش
استاد دانشگاه تهران گفت: بهترین تولدها از آن نوزادهایی است که پدر و مادرشان عاشقانه خواسته اند که بچه دار شوند، انتخاب زمان در انعقاد نطفه و فرزند آوری بسیار مهم است، حال سؤال می شود در طول سال چه زما...
۱۳۹۷/۸/۱۹ - ۱۳:۵۸
چرا تجویزهای ضدخلق پول گمراه‌کننده است
ادبیات ضدخلق پول، برای برخی جریانات فکری در حوزۀ اقتصاد اسلامی‌ نیز مقبولیت یافته، تا جایی که آنها نظام بانکداری مطلوب اسلام را بانکداری ذخیره کامل دانسته‌اند.
۱۳۹۷/۸/۱۹ - ۱۳:۴۱
با محوریت قصه تاریخی دینی؛
انیمیشن سینمایی "در مسیر باران" منتشر شد
فیلم سینمایی "در مسیر باران" یکی از این انیمیشن‌های جذاب و مناسب برای خانواده ها و دانش آموزان محسوب می‌شود که در سال ۱۳۹۶ از سوی یکی از انیمیشن سازان ایرانی ساخته شده است.
۱۳۹۷/۸/۱۹ - ۱۱:۰۰
مهمان ناخوانده؛
یادداشت | اعضای جدید خانه‌های ایرانی
جای تأمل دارد فناوری اینترنت بدون هیچ محدودیت و مانع و تحریمی در ایران اجرایی می شود، اما توان به کارگیری فناوری های دیگری حتی هواپیمایی را در ایران نداریم.
۱۳۹۷/۸/۱۵ - ۱۱:۲۷
"امر به معروف و نهی از منکر" مظهر عملی مسؤولیت‌پذیری و پیشرفت
از مهمترین نقاط ضعفی که در جامعه ایران فراگیر شده است و بیشتر افراد مبتلا به آن هستند، عدم مسئولیت‌پذیری است که ناشی از اعتماد به نفس بیجاست.
۱۳۹۷/۸/۱۳ - ۱۲:۰۱
سفرنامه هند(۳)
از چالش قطار تا تعامل با کفار غیر کتابی
مساله تعامل با کفار غیر کتابی، موضوعی اساسی است که جا دارد فقهای عظام به آن بپردازند و با استفاده از ظرفیت بی بدیل فقه شیعه، گره از کار مسلمانان هند باز کنند.