Web
Analytics
Rasa News :: خبرگزاری رسا - ادبیاتِ انقلابی یا انقلابِ ادبی
دوشنبه ۲۸ آیان ۱۳۹۷ Monday, November 19, 2018 - ساعت:
زمان : ۱۳۹۷/۱/۲۲ - ۱۹:۳۴
شناسه خبر: ۵۶۰۵۸۳
 
یادداشت؛
ادبیاتِ انقلابی یا انقلابِ ادبی
ادبیاتِ قبل انقلاب با وجود داشتن محتوای اعتراضی، عدالت طلبانه و سوسیالیستی و البته مبارزه جویانه با سلطه و ثروت از مفاهیم دینی و اسلامی کم بهره یا حتی بی بهره بود.

به گزارش سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، امسال چهلمین سالگرد یکی از بزرگترین حوادث و اتفاقات تاریخ ایران یعنی انقلاب اسلامی است. انقلابی که نه تنها در بستر دینی و سیاسی و اجتماعی که در تمام بخش های جامعه تاثیرگذار و تحول زا بوده و به معنای واقعی کلمه انقلابی گسترده و همه جانبه را پدید آورده است. انقلابی که زمینه تغییر جدی و تحول بنیادین بود. بی شک ـ اگر نگویم مهمترین ـ یکی از مهمترین بخش های مهم جامعه فرهنگ و هنر آن است که هم به عنوان عنصری محوری موثر و متاثر در و از فضای جامعه است. هنر و ادبِ یک ملت آینه تمام نمایی از معادلاتِ پیدا و پنهانی است که در کوی و برزنِ شهر و پستو و انباریِ خانه ها شکل می‌گیرد. بیهوده نیست بزرگترین منابع جامعه شناسان برای شناخت یک فرهنگ، تاریخِ مکتوب و شفاهی و ادبیاتِ آن ملت است. چرا که ادبیات محمل و محفلی است که با کمترین ملاحظهِ منافع و مصلحت ها، واقعیتِ بیرونی را بازنمایی و محاکات می کند.

تصویری خالص و بی غل و غش از اوضاع یک ملت و مملکت. و مگر چه تصویری بهتر از «رگتایم» ال ای دکتروف، بسترِ به وجود آمدن جنگ جهانی اول را می‌تواند ترسیم کند و یا تصویری تر و عینی تر از همینگوی در «وداع با اسلحه» فضای جنگ جهانی اول را توصیف کند. هیچ. اهمیتِ ادبیات چنان بدیهی و روشن است که بیش از این نیاز به توضیح واضحات نیست و با همین مقدمه، سری به ادبیات انقلاب اسلامی می‌زنیم. پیش از توصیف هستی شناسانه ادبیاتِ انقلاب اسلامی ضروری ست به عقبه و پیشینه آن در تاریخ ایران نقبی بزنیم. مشخص است که یک گرایش، تفکر و رویکرد در ادبیات نمی‌تواند یک روزه و یک ماهه و حتی یک ساله متولد شده و رشد و نمو کند. ادبیات به مانند تمام آثار و بروزاتِ فرهنگی از دل یک مجموعه اتفاقات در بازده زمانی لااقل چند ده ساله زاده شده و به شکوفایی یا فروپاشی می‌رسد. مانندِ خود انقلاب اسلامی ایران که ریشه‌های فکری و بسترهای اجتماعی اش نه در در بهمن 1357 و نه در خرداد 1342 که بسی پیشتر شکل گرفته و متولد شده است.

شاید بتوان سردمداران و پیش قراولان ادبیاتِ انقلابی یا بهتر بگوییم ادبیاتِ اعتراضی به این شکل مرسوم و مصطلح در تاریخ معاصر را عارف قزوینی و میرزاده عشقی دانست که اشعاری در اعتراض به کودتای رضاشاه در 1299 و شروع سلسله پهلوی سرودند و بعدتر ملک الشعرای بهار که به دیکتاتوری رضاخانی اعتراض داشته و در اشعارشان به ظلم و ستمی که به مردم میرفت اشاره می‌کردند. هرچند زمینه شعر با این چهره ها و سپس نیما یوشیج، فرخی یزدی و شهریار سنگین تر بوده؛ لیک در ادبیات داستانیِ اعتراضی نیز چهره هایی چون صادق هدایت، محمود دولت آبادی و جلال آل احمد دیده می‌شود. این فضای فرهنگی ادبی زمینه ای مشخص برای ظهور ادبیاتِ انقلاب اسلامی بود. چرا که ادبیاتِ قبل انقلاب با وجود داشتن محتوای اعتراضی، عدالت طلبانه و سوسیالیستی و البته مبارزه جویانه با سلطه و ثروت از مفاهیم دینی و اسلامی کم بهره یا حتی بی بهره بود.

ادبیات انقلاب اسلامی، گذشته از زمینه های فکری و جریان های سیاسی، که همان طور که بیان شد از سال ها پیش آغاز شده بود، در دوران انقلاب با «شعار» وارد میدان می شود، شعاری که از مذهب و راه و روش دینی و الهی الهام گرفته بود. در این زمان، فضای انقلابی شعار ارتباط اسلام با مظاهر اجتماعی و مسائل سیاسی را نمودار ساخت. شعارها مبین جهت گیری ها بودند و برآمده از دل و جان و همراه با احساسات خالصانه و بی پیرایه مردم. هیچ عنصر ساختگی و تحمیلی در آنها نبود و همین مسأله باعث تأثیر شگرف آنها در مردم شد.

با این توصیفات می‌توانیم بگوییم «ادبیات انقلاب اسلامی» ادبیاتی است در خدمت تعهد، از مردم و برای مردم و بیان مسائل مردم. این نوع ادبیات؛ تفنّنی و خالی از وظیفه و رسالت نیست، برای بیان آرزوهای نفسانی و نیازهای آنچنانی هم نیست که نویسنده و شاعر برای دل خود و خوشایند دیگران بنویسد و بسراید، بلکه بیان خشم و طوفان روحی شاعران و نویسندگانی است که از میان توده ها برخاسته و در کوره داغ حماسه آفرینی ها و ایثارها صیقل یافته اند. لذا پیامی نو و سخنی دگرگونه دارند. هدف آنان ابلاغ ارزش های والای انسانی و برخوردار از مکتب اسلامی است.

اگر بخواهیم به طور خاص به ادبیاتِ انقلابی اسلامی اشاره کنیم ابتدا باید به شروعِ انقلاب؛ نظری بیندازیم. خود انقلاب اسلامی ابتدا با شعارها و سوارشدنِ توده بر آن‌ها توانست زمینه تولد و شکوفایی اش را از بازار و مسجد و تکیه ایجاد و به خیابان و مدرسه و دانشگاه برساند. ادبیاتِ انقلاب هم با شعار و تاکید و تمرکز بر همان شعارهایی که در کوچه و خیابان سر داده می‌شد آغاز شد. شروعش را می‌توان به طور روشن تر در سرودهای انقلابی مشاهده کرد و بعدتر اشعاری در قالب های کلاسیکِ غزل و قصیده و مثنوی. از حمید سبزواری - با سرودهایی چون «برخیزید ای شهیدان»، «بانگ آزادی» - تا مهرداد اوستا - با مجموعه‌های «حماسه آرش»، «از کاروان رفته» - و طاهره صفارزاده و علی موسوی گرمارودی و علی معلم و سید حسن حسینی و قیصر امین پور. همه این ها در کنار نویسندگانی در حوزه ادبیات داستانی همچون امیرحسین فردی، رضا رهگذر، علی موذنی، سید مهدی شجاعی، مرتضی سرهنگی و... ادبیات انقلاب اسلامی را در قالب کلمه های موزون و منثور به نمایش میگذاشتند.

اما به راستی ادبیات انقلابی چیست؟ جوابِ این سوال را باید در ذاتِ انقلاب جست. به گمانِ نگارنده، نویسنده انقلابی ذهن مخاطب را اذیت می‌کند، به چالش می‌کشد، مدام سوال می کند. با نویسنده انقلابی نمی‌شود راحت کنار آمد، معترض است و رام نشدنی، و نوشته اش نیز چنین است. نه اینکه خنثی و پوچ بنویسد و فقط برای فروش بیشتر مکتوبات و افزایش نام و نشانش، های و هوی کند. سر هیچ و پوچ اعتراض نمی‌کند، نویسنده انقلابی دقیق می بیند، اشکال‌ها را در می یابد و شجاعانه می نویسد و با کلمات و حروفش در بین سطور کاغذ فریاد می زند.

 و در پایان می توان گفت ادبیات انقلابی ادبیاتی است که از درون انقلاب زاده شده، تنها به لفظ و معانی زمینی نمی پردازد و نویسنده تنها برای دل خود و خوشایند عموم شعری نمی سراید، و داستانی نمی‌گوید. بلکه از سرودن و نوشتن پیامی دارد که در پس آن معنا نهفته است. پیامی برای اصلاح و پالایش./۸۴۱/ی۷۰۲/س

حجت الاسلام سید احمد بطحایی، نویسنده و پژوهشگر

ارسال به شبکه های اجتماعی
ارسال نظر
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا حاصل عبارت زیر را در باکس روبرو وارد کنید:
= ۱۱ + ۵
ارسال
نظرات
انتشار یافته: 0
در انتظار بررسی: 0
غیر قابل انتشار: 0
۱۳۹۷/۸/۲۷ - ۱۵:۵۵
پرونده بلوغ (۷)
گفت‌و‌گو | نسخه پیچی ناشیانه برای دوران بلوغ
مدیر مدرسه علمیه رشد بر این باور است که نمی‌توانید جذابیت‌ها را در عرصه مسائل جنسی بالا ببرید و حالا بگویید که استفاده نکن. این مسئله درباره هر دو جنسیت نیز صدق می‌کند. شبکه‌های اجتماعی نیز در این میا...
۱۳۹۷/۸/۲۶ - ۱۷:۰۶
تحلیلی بر یک "جشن موهون"
لعن کردن به معنای حقیقی یعنی از هر کس و هر چیزی که سر راه حرکت و رشد الی الله آدمی است بیزاریم و با تمام وجود با آن مقابله می کنیم که سقوط و رشد ما با سقوط و رشد دیگران مرتبط و اثر پذیر است.
۱۳۹۷/۸/۲۶ - ۱۶:۰۸
کمونیست در ایران
تشكيل حزب كمونيست ايران، در محله «صابونچي» واقع در باكو، تحت عنوان «حزب عدالت» انجام گرفت و اسدالله غفارزاده به عنوان صدر اين حزب انتخاب شد.
۱۳۹۷/۸/۲۶ - ۱۶:۰۰
جریان استثمار و زندگی ما؛
یادداشت | زیر خط "غیرت"
استکبار جهانی برای مقابله نرم با اسلام و افزایش بردگان خود در سرتاسر دنیا و تلاششان برای مدیریت واحد جهانی‌شان، در حوزه های مختلف اقتصادی، تجاری، فرهنگی و اجتماعی دست به تولید کالا می زند.
۱۳۹۷/۸/۲۵ - ۲۲:۱۰
خطای روشی در برخورد با بی‌حجابی؛
یادداشت | بیایید دندان‌های اسب را بشماریم
امروزه در عرصه فرهنگ، پاسخ به این پرسش که چرا بحث عفاف و حجاب در جامعة ما که یک جامعة به دینی است، سامان مطلوب نمی‌یابد؟ حیاتی به نظر می رسد.
۱۳۹۷/۸/۲۵ - ۰۸:۲۳
پرونده بلوغ (۶)
گزارشی از یک کتاب | "۲۰۳۰" رویکرد غرب‌گرایان علیه الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت
جریان توسعه‌گرای داخلی معتقد است که اگر ایران می خواهد در بیست سال آینده به قدرت اول اقتصادی در منطقه جنوب غربی آسیا تبدیل شود به ناچار باید با نظام بین‌المللی تعامل مصالحه‌جویانه داشته باشد.
۱۳۹۷/۸/۲۵ - ۰۷:۳۰
حجت الاسلام والمسلمین غلامی:
نیازمند گفتمان‌سازی در عرصه خانواده ایرانی اسلامی هستیم
رئیس مرکز پژوهش‌های علوم اسلامی انسانی صدرا با بیان اینکه خانواده در کشور ما یک نهاد آسیب‌دیده است، گفت: کمرنگ شدن سنت‌های گذشته، رواج سبک زندگی غربی، ضعف سیستم خودکنترلی از عوامل اصلی آسیب بر پیکره ...
۱۳۹۷/۸/۲۴ - ۰۶:۱۰
یادداشت؛
نبود"گفت‌وگو" تهدیدی علیه نهاد خانواده
یکی از مشکلات خانواده‌های امروزی کم‌رنگ شدن فرهنگ گفت‌وگو است، به‌گونه‌ای که به شهادت آمار بیشتر زن و شوهرهای ایرانی روزانه حتی نیم ساعت هم باهم صحبت نمی‌کنند.
۱۳۹۷/۸/۲۴ - ۰۵:۵۸
"رؤیای شیطان" منتشر شد
کتاب رؤیای شیطان اثر حجت الاسلام قهرمانی از سوی انتشارات لوح سبز منتشر شد.
۱۳۹۷/۸/۲۳ - ۱۴:۴۱
کوتاه با نخبگان؛
سیره معصومین از زبان استاد خسروپناه
حجت الاسلام والمسلمین خسروپناه گفت: یکی از دلایلی که فرقه‌های شیعه مثل واقفیه به وجود آمد به خاطر جهالت بود که گرفتار تفرقه می‌شدند؛ چون نمی‌گذاشتند امامت مطرح شود؛ اگرچه چه بخشی عامدانه قصد تفرقه داش...
۱۳۹۷/۸/۲۳ - ۱۴:۰۴
ارسال آثار سوگواره عاشورایی تا ۴ آذرماه تمدید شد
دبیر هفتمین دوره از سوگواره عاشورایی عکس و پوستر هیئت از تمدید این سوگواره تا ۴ آذر ماه خبر داد.
۱۳۹۷/۸/۲۳ - ۱۳:۰۰
کتاب‌های دومنظوره بخوانیم؛
یادداشت | ۱۷ مزیت کتابخوانی
مردم با روی آوردن به مطالب گزیده اینستگرام، خود را از مطالعه کتاب بی نیاز دانستند. باید هوشیارتر از آن باشند که مبادا فقط به مطالب اینستاگرام و ... روی بیاورند و تمامی اطلاعاتشان از این اپلیکیشن ها در...
۱۳۹۷/۸/۲۲ - ۱۳:۰۶
استاد حوزه و دانشگاه مطرح کرد؛
نگاه قرآن به مهمترین مسأله در دشمن شناسی
حجت الاسلام والمسلمین غفاری فر در تبیین ابعاد دشمن شناسی گفت: همانطور که اسلام توانست با محبت خود ایران را جذب کند، یهود نیز در ۱۴۰۰ سال گذشته بیکار نبوده است.
۱۳۹۷/۸/۲۲ - ۱۰:۱۹
سخنران برجسته دینی تبیین کرد؛
نشانه افراد شخصیت مدار چیست
حجت الاسلام والمسلمین رفیعی در سخنانی بیان کرد: آدم‌های با شخصیت اگر جایی دیدند که لغو است؛ مثلا موسیقی حرام و جلسه غیبت است، «مرّوا کراماً»، با کرامت و شخصیت از کنارش عبور می کنند.
۱۳۹۷/۸/۲۱ - ۱۴:۰۵
گفت‌وگوی اختصاصی با کارشناس عرفان های نوظهور؛
بزنگاه شیطان | آنچه باید درباره "استاد سلوک" بدانیم
حجت الاسلام والمسلمین مظاهری سیف بر این باور است که تسلیم شدن به استاد ساده نیست، ما تسلیم خدا هم به راحتی نمی شویم، چه رسد به استاد. اگر استاد بخواهد ما را به طاعت خدا فرابخواند، نفس در برابر ما ایست...
۱۳۹۷/۸/۲۱ - ۱۱:۱۳
سعید عاکف بررسی کرد؛
خاطرات دفاع مقدس؛ گنجنامه معنویت و ارزش
در دهه‌های اخیر تلاش دشمن این بوده که تا می‌تواند دو عنصر «معنویت» و «ارزش» را از بین ببرد. این نه‌تنها شامل جنگ و فضای انقلاب ما، بلکه از قبل آن بوده است.
۱۳۹۷/۸/۲۱ - ۱۱:۰۵
"گعده علما" در برنامه خندوانه؛
امیرخانی: از کودکی عاشق یک روحانی برجسته شدم
رمان نویس نام آشنای ایرانی در خاطراتی از علامه جعفری گفت: فکر می‌کردیم حوصله ما سر می‌رود، ولی بیان ایشان این‌قدر جذاب بود، همه نشستیم و محو علامه جعفری شدیم که برای یک مشت بچه راهنمایی وقت گذاشتند؛ ...
۱۳۹۷/۸/۲۰ - ۱۴:۳۳
معرفی کوتاه سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت + متن کامل
سند الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت بر طبق روش‌های علمی و با استفاده از دستاوردهای بشری و مطالعه آینده پژوهانه تحولات جهانی طراحی شده و شامل مبانی، آرمان‌ها، رسالت، افق و تدابیر است.
۱۳۹۷/۸/۲۰ - ۱۴:۲۶
پرونده بلوغ(۲)
نباید از تربیت صحیح جنسی نوجوانان غافل شد
مدیر مدرسه علمیه رشد با تأکید بر ضرورت تربیت صحیح نوجوانان گفت: باید به نوجوان در زمینه‌های مختلف آگاهی داد و البته برای آن قالب روشنی داشت تا زمینه‌های اخلاقی و تربیتی تبیین شود.
۱۳۹۷/۸/۲۰ - ۱۲:۵۴
یادداشت | ملاک صدق و کذب در فضای مجازی
قانون مبارزه با جرایم رایانه ای، تبادل اطلاعات را در فضای مجازی آزاد دانسته اما به یک سری شرط هایی مقید کرده است. یکی از آن شرط ها نقل نکردن اخبار دروغ و تهمت به دیگران است.