Web
Analytics
Rasa News :: خبرگزاری رسا - تقدم دولت اسلامی بر جامعه اسلامی
دوشنبه ۲ مهر ۱۳۹۷ Monday, September 24, 2018 - ساعت:
زمان : ۱۳۹۶/۱۰/۹ - ۱۹:۳۳
شناسه خبر: ۵۴۲۸۸۷
 
یادداشت؛
تقدم دولت اسلامی بر جامعه اسلامی
دولت ترسیم ­گر هندسه و قالب کلی جامعه خویش است، اگر این هندسه و قالب براساس اندیشه و فرهنگی ناصواب باشد قطعا جامعه­ ای که در چنین قالب و براساس آن هندسه فرم بگیرد به همان فرهنگ و اندیشه نیز مبتلا می ­شود.

به گزارش سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، سال‌هاست که رهبر معظم انقلاب بر این نکته مهم که ما مرحله انقلاب اسلامی و تشکیل نظام اسلامی را پشت سر گذاشته و اکنون در مرحله تشکیل دولت اسلامی و سپس جامعه اسلامی و بعد از آن دو، مرحله تمدن عظیم اسلامی را پیش رو داریم، تاکید داشته، بلکه از عدم تشکیل دولت اسلامی و بدنبال آن جامعه اسلامی تاکنون ابراز تاسف نموده­اند. همچنین براینکه این پنج مرحله به همان ترتیب ذکرشده، در پی هم هستند و تشکیل مرحله ماقبل زمینه تشکیل مرحله مابعد است تاکید داشته ­اند. قطعا پاسخ این پرسش که چرا انقلاب با اینکه درحال اتمام دهه سوم عمر خویش است هنوز موفق به تشکیل دولت اسلامی نشده، در گرو مسائل عدیده­ای است که پرداختن به آنها خود مجالی دیگر می­خواهد. اما آنچه که این نوشتار درپی آن است، علت تقدم ساحت دولت اسلامی نسبت به جامعه اسلامی است، که درصورت رسیدن بدان گوشه­ای از جواب پرسش بالا نیز تبیین می­گردد. پس سوال این یادداشت را می­توان اینگونه بیان کرد: چرا در اندیشه مقام معظم رهبری، ساحت دولت اسلامی بر جامعه اسلامی تقدم یافته است؟

پیش­تر باید گفت که هر یک از این پنج مرحله، تعاریف، معیارها و ویژگی­هایی دارند که باعث تمایز ماهوی با مراحل دیگر می­شوند و رهبری معظم انقلاب طی سالیانی این تمایزات را معرفی کرده­اند که در تصویر زیر مختصرا به این ویژگی­ها اشاره می­ شود.

همانگونه که در تصویر بالا مشاهده می­شود، معیار دولت اسلامی عبارت است از: تشکیل منش و روش اسلامی در بدنه دولت و حاکمیت. ذکر این نکته مهم است که دولت در اندیشه مقام معظم رهبری اعم از قوه مجریه و شامل هر سه قوه و مجموعه ­های تحت آنها می­ باشد.[1] و نیز مراد از جامعه اسلامی صرف وجود اعتقاد به اسلام و اکتفا به باورهای ظاهری نیست بلکه منظور ظهور و تجلّی دستورات اسلامی در جامعه همانند استقرار عدالت در تمام ابعاد آن، ازبین رفتن تبعیض، ریشه کن شدن فقر، به ارمغان آمدن عزت حقیقی، و عینیت و فعلیت یافتن دیگر معیارها و آرمانهای اسلامی است.[2]

دولت ترسیم­گر هندسه و الگوی کلی جامعه خویش است از این رو در کلمات معصومین مشاهده می­کنیم که رفتار یک جامعه را انعکاس رفتار حاکمان آن جامعه دانسته و فرموده­اند: «اَلنّاسُ بِاُمَرائِهِمْ اَشْبَهُ مِنْهُمْ بِآبائِهِمْ[3]؛ مردم، به دولت‌مردان خود شبيه‌ترند تا به پدران‌شان». اگر هر جامعه­ای را به مثابه خانه­ای فرض کنیم که تمامی ساکنان آن جامعه به منزله فرزندان آن خانه­اند، به ناچار در راس این خانه باید سرپرست و مدیری باشد که به عنوان پدر این خانواده بزرگ، رهبری و اداره این خانه و اهل آن را بر عهده دارد. حال این سرپرست و پدر خانواده در هر شکل از جایگاه فکری، اخلاقی و رفتاری که قرار داشته باشد، بر فرزندان جامعه خویش تاثیر می­گذارد.

اگر این رییس، انسانِ صالح و درستکاری باشد، به مرور زمان، جامعه او نیز چون خودش صالح و درستکار خواهند شد و اگر، پدر آن خانواده انسانِ شرور و فاسدی باشد، با گذشت زمان، مردمش نیز رنگ و بوی او را گرفته، به راه و روش او خو می­گیرند.

این واقعیت چیزی نیست که فقط در کتاب ها مسطور و مرقوم بوده و یا در اذهان روان پژوهان و روح کاوان موجود باشد؛ بلکه این حقیقتی است که ادوار مختلف حیات انسانی، بدان گواه و شاهد است و با تدبر در آیات قرآن نیز ثابت می­شود. جامعه فرعون که سالیانی طولانی تحت سیطره حاکمی طاغوت و ظالم مانند فرعون بود با تلاشهای حضرت موسی از ظلم فرعون نجات یافت اما خوی فرعونی و آموزه­های باطل فرهنگ مصر باستان که یک فرهنگ شرک آلود بود در تاروپود آنها چنان اثر گذاشته بود که بعد از دیدن آن همه معجزه و شکافتن نیل و غرق شدن فرعونیان، به محض اینکه پیامبرشان آنها را برای مدت کوتاهی ترک و با اینکه جانشین در آنها قرار می­دهد، به همان فرهنگ فرعونی و شرک آلود باز می­گردند، فرهنگ و خوی تفرعن چنان در جامعه بنی اسرائیل ریشه دواند که باعث شد در برابر تمامی انبیاء فرستاده شده بر این قوم جبهه گرفته و بسیاری از آنها را به قتل رسانند.

همانگونه که گفته شد دولت ترسیم ­گر هندسه و قالب کلی جامعه خویش است، اگر این هندسه و قالب براساس اندیشه و فرهنگی ناصواب باشد قطعا جامعه ­ای که در چنین قالب و براساس آن هندسه فرم گیرد به همان فرهنگ و اندیشه نیز مبتلاء می­شود و برعکس، جامعه­ای که در یک الگو و براساس هندسه­ای صحیح و الهی فرم گیرد دارای فرهنگی غنی و اندیشه­ای صحیح خواهد بود. چراکه جامعه به مثابه زمینی است که استعداد و قوه کاشت را دارد، حال اگر در آن بذر  نیک کاشته شود نیکو نیز برداشت می­شود و بالعکس. و نقش دولت در این جامعه نیز به مثابه پدر در خانواده و یا زارع نسبت به زمین است. پس اینکه برخی دهان­ها و قلم­ها بخواهند اینگونه القاء کنند که دولت در بوجود آمدن و یا مدیریت فرهنگ بی­تاثیر و خنثی است و یا نباید دخالتی در این مورد داشته باشد سخنی گزافه و نامعقول است. زیرا دولتها تولیدگر، مروج و اشاعه کننده فرهنگ هستند، یک دولت با اتخاذ سیاست­ هایش در عرصه­های مختلف سیاسی، اقتصادی، آموزشی، عمرانی و ... هم تولیدکننده و هم مروج فرهنگی در جامعه است. از این رو هنگامی که در سیاست خارجی مذاکره­ای می­کند و یا در سیاستهای اقتصادی تصمیمی می­گیرد، نیز آن هنگام که تولیدگری و یا عدم تولیدگری و وابستگی و واردات را سرلوحه کارش قرار می­دهد، ویا در مقوله شهرسازی و معماری سیاست گذاری و اقدام می­کند، همزمان مولّد و مروّج فرهنگی است که بعد از تثبیت، به شخصیت، هویت و معرف آن جامعه بدل می­گردد. و این فرهنگ به مثابه روحی در کابد جامعه دمیده خواهد شد، براین اساس مادامی که پدر (دولت) متصف به قید اسلامی، که بواسطه به فعلیت رسیدن اندیشه­های اسلام در دولت حاصل می­گردد، نشده باشد خانواده (جامعه) او نیز حقیقتا به این قید متصف نمی­گردد.

حال شاید این اشکال پیش آید که خاست­گاه دولت، جامعه است، دولت­ ها خروجی جوامع ­اند و از بطن جامعه برمی ­خیزند، پس نمی ­تواند دولت اسلامی مقدم بر جامعه اسلامی شود چرا که دولت محصول جامعه است.

برای پاسخ باید گفته شود که بله، جامعه، دولت‌سازی می‌کند، و دولت، محصول جامعه است اما این نوع تقدّم ناظر به اصلِ شکل‌گیری دولت است، نه تغییر در ماهیّتِ وجودی که شکل گرفته است. به سخن دیگر بحث ما در اصل شکل‌­گیری یک حقیقت به نام دولت و یا جامعه نیست، زیرا در اینکه جامعه موطن و مولّد دولت است و بر آن تقدم وجودی دارد جای هیچ شک و تردیدی نیست، بلکه بحث ما در تغییر ماهیت حقیقتی به نام دولت و یا جامعه است که در حال حاضر موجودند. به بیان دیگر، کدام یک از این دو (دولت – جامعه) قدرت بیشتری در تشکیل و یا تغییر و استحاله یک فرهنگ فراگیر(خواه اسلامی و یا غیر اسلامی) و تزریق آن فرهنگ فراگیر به طرف مقابل خود را دارد؟ آیا این جامعه است که توانایی این چنین کاری را دارد و یا این دولت است که می­تواند این کار را انجام دهد؟ به نظر می­رسد که تأثیراتِ دولت بر جامعه بیشتر است، چون دولت، مقدورات و امکان‌های بیشتری در اختیار دارد، بلکه به طورِ عمده، قدرت در دولت متمرکز است. از این رو، کسانی که به دنبالِ ایجادِ تغییراتِ اجتماعی هستند، خود را ناگزیر می‌بینند که دولت را تصرّف و از آن به عنوانِ ابزاری در راستای ساختارشکنی در جامعه استفاده کنند. دولت­ها براساس گرایشات و اعتقادات خویش، اهداف، رویکردها و عملکردهایی را تعریف و اجرا می­کنند که بی­شک هر اقدامی که توسط دولت انجام گردد تاثیری در فرهنگ کلان جامعه می­گزارد که این تاثیر، خود در قالب ایجاد، تغییر، تضعیف و یا تقویت پازل و یا پازهایی از فرهنگ نمود پیدا می­کند. برای مثال سبک و اجرای معماری و شهرسازی در دولتها تاثیر مستقیم در ایجاد و تقویت، یا تضعیف و اعدام معنویت، حیاء و عفت، شادابی و ... دارد که اینها همگی پازل­ هایی از فرهنگ اسلامی­اند. حال معنای حدیث شریف: «اَلنّاسُ بِاُمَرائِهِمْ اَشْبَهُ مِنْهُمْ بِآبائِهِمْ[4]؛ مردم، به دولت‌مردان خود شبيه‌ترند تا به پدران‌شان» بهتر ظاهر می­گردد. زیرا حاکمان یک جامعه بواسطه اهداف، برنامه­ها و عملکردهای خویش در فرهنگ که روح جامعه و شخصیت و هویت آن است تاثیرگذاشته و به آن شکل می­دهند. این شکل و فرم می­تواند در قالبی دینی که نتیجه آن ایجاد هویت و شخصیت دینی در جامعه و تثبیت و تقویت این هویت دینی تا آنجا که روح کلی جامعه را با صفات و ویژگی­های دینی تشخّص داده، آن صفات در جامعه فعلیت یابند و موجب تعریف جامعه مذکور به «جامعه دینی یا اسلامی» شود و یا می­تواند در قالبی غیر دینی انجام گیرد که در این صورت، نتیجه عکس قضیه­ی پیش گفته است.

متاسفانه در کشور ما عملکرد دولت­ها ثابت کرده که مستقل از اهداف نظام و در اصول کلی مدیریت دولتی، طبق سلیقه حزبی عمل می کنند تا جایی که تلاش می کند همه مردم را با ذایقه سیاسی و فرهنگی خود همراه کند. درحالی که باتوجه به مطالب بالا باید گفته شود؛ جامعه زمانی متصف به قید اسلامیت می ­شود که دولت در امتداد اهداف نظام اسلامی حرکت کند و ماهیت آن از سنخ ماهیت نظام اسلامی شود./۸۴۱/ی۷۰۲/س

حجت الاسلام داود موذنیان، پژوهشگر حوزه علمیه قم

 

[1] - ر.ک: بیانات مقام معظم رهبری در مورخ: 12/9/1379

[2] - همان

[3]- تحف العقول، ص208

[4]- تحف العقول، ص208

 

 

ارسال به شبکه های اجتماعی
ارسال نظر
نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
لطفا حاصل عبارت زیر را در باکس روبرو وارد کنید:
= ۳ + ۹
ارسال
نظرات
انتشار یافته: 0
در انتظار بررسی: 0
غیر قابل انتشار: 0
۱۳۹۷/۷/۱ - ۱۰:۵۴
حجت الاسلام مرتضوی هشترودی تأکید کرد؛
اعلام دستاوردهای نظام اسلامی راه تقویت روحیه امید در جامعه
پژوهشگر حوزوی با تأکید بر این که دولت باید با صداقت در گفتار و رفتار از تشویش افکار عمومی جلوگیری کند، گفت: مسؤولان فعالیت های خود را به مردم گزارش دهند تا افراد بدانند مسؤولان به فکر اصلاح امور هستند...
۱۳۹۷/۶/۳۱ - ۱۵:۰۵
نقدی از یک دانشجو
در طولِ سفر، صندلی های انتهای اتوبوس را به محلی برای بحث های دانشجویی تبدیل می کنم. از بحث‌های شیرین ازدواج گرفته تا بحث های «صد من یک غاز سیاسی!».
۱۳۹۷/۶/۳۱ - ۱۵:۰۱
مدیر موسسه فرهنگی و پژوهشی طهورا مطرح کرد؛
ناعدالتی آموزشی بزرگترین آسیب خصوصی‌سازی مدارس
حجت الاسلام بیاتی با اشاره به مشکلات و آسیب‌های خصوصی سازی مدارس گفت: اولین و مهمترین آسیب‌ خصوصی سازی مدارس، از بین رفتن عدالت آموزشی است.
۱۳۹۷/۶/۳۱ - ۱۴:۵۰
مدیر دفتر همکاری‌های بین‌المللی دانشگاه مذاهب اسلامی:
"بی بی سی" از انتشار اخبار اربعین ترسیده است
حجت‌الاسلام جهانگیری سهروردی گفت: اربعین آورده‌های متعددی دارد و بزرگترین آن معرفی رویکرد تمدنی و بین‌المللی جهان اسلام با محوریت صلح را به دنیا معرفی می‌کند.
۱۳۹۷/۶/۳۰ - ۰۹:۱۲
یادداشت | رفراندوم عاشورا
امروز چهل سال از رفراندوم عاشورا می گذرد. چهل عاشورا بر مردم ایران گذشته است و یزیدیان زمان هر بار می کوشند تا ذره ای از شکوه و عظمت عاشورا را کم کنند.
۱۳۹۷/۶/۲۸ - ۰۷:۳۱
نشست هم اندیشی گسترش فرهنگ دفاع مقدس؛
گزارش | تغییر تاکتیک دشمن از توپ و تانک به فیسبوک و فضای مجازی
دشمن در زمینه از بین بردن ارزش ها بسیار حوصله به خرج می دهد تا بالاخره پس از گذشت چندین سال ارزش های ما را نابود و آرمان های پلید خودش را نهادینه کند.
۱۳۹۷/۶/۲۴ - ۰۹:۳۹
مقابله با بی‌عفتی‌های بزرگ هدف یک موسسه حوزوی
مدیر مؤسسه فرهنگی و پژوهشی طهورا با اشاره به جزئیات طرح مقابله با بی‌عفتی گفت: هدف اصلی طرح جدیدی که توسط مؤسسه طهورا ارائه و آغاز شده است، مقابله با بی‌عفتی‌های بزرگ است.
۱۳۹۷/۶/۲۳ - ۱۵:۴۵
یادداشت؛
عوامل تخریب ‌ نشاط اجتماعی و چند راهکار
با نگاهى به وضعيت عمومى جامعه، در مقايسه با سال‌هاى گذشته، شاهد افزايش انتقادها، افزايش بدبينى و بى ‌اعتمادى و مسائلى از اين قبيل در جامعه هستيم.
۱۳۹۷/۶/۲۱ - ۱۵:۲۴
بخش چهارم؛
گفت‌وگوی اختصاصی | از "طالب‌‌اف" تا شیخ فضل الله
"طالب‌‌اف" جواب جالب به دهخدا می‌دهد؛ می‌گوید: کدام جانور در ایران یک‌شبه، پانصد حزب و انجمن زاییده؟! جوان! مگر می‌شود در یک دوره این همه انجمن و نهاد به وجود آمده باشد.
۱۳۹۷/۶/۱۹ - ۱۰:۴۶
بخش دوم؛
یادداشت | معتاد فضای مجازی
رها ساختن افسار وقت و زمان، باعث چیرگی ابرهای تیره ناکامی و حسرت دائمی بر افق زندگی می شود.
۱۳۹۷/۶/۱۸ - ۱۴:۱۳
انتقاد استاد حوزه از حضور ابزاری زنان در تبلیغات تلویزیون
حجت‌الاسلام و المسلمین الویری گفت: جا دارد که کنگره آمریکا بر دست اصحاب تلویزیون بوسه بزند که توانسته در زمینه نشر فرهنگ غربی این اندازه موفق عمل کند.
۱۳۹۷/۶/۱۷ - ۱۴:۵۴
واهمه از جهانی شدن اربعین؛
یادداشت | تشريح "پروژه نفرت"
نكته مهم خبر گاردين بلد كردن اسم يكي از مقدس ترين شهرهاي ايران بود؛ در حالی که توريست‌ها و مسافراني كه از كشورهاي مختلف به خصوص عراق به ايران مي‌آيند علاوه بر مشهد به شهرهاي ديگر ايران نيز سفر مي‌كنند...
۱۳۹۷/۶/۱۷ - ۱۲:۲۰
یادداشت طلبگی | هیأتی‌ها بخوانند
هیات ها می توانند یکی از آن اجتماع های سازمانی فعالی باشند که در زمینه سازی ظهور و تشکیل مقدمات تمدن اسلامی نقش مهمی را ایفا کنند.
۱۳۹۷/۶/۱۷ - ۱۱:۴۰
یادداشتک | بحران پوشکی
تردیدی نیست که عواملی عامدانه اوضاع گرانی را برای کشور درست کرده‌اند تا مردم را نسبت به خیلی مسائل از جمله ارزش‌های دینی و اصل نظام بدبین کنند.
۱۳۹۷/۶/۱۷ - ۱۱:۳۳
حجت الاسلام والمسلمین احمدی شاهرختی تأکید کرد؛
تبلیغ بین الملل نیازمند تمرکز بر آموزه های قرآنی
عضو هیأت علمی پژوهشگاه مطالعات تقریبی بیان کرد: به دلیل اعتقاد مردم به قرآن کریم می‌توان این معجزه الهی را معبر و راهبردی برای انتقال ظرفیت‌های فکری و معارفی قرار داد و همین نقطه، محور وحدت ما با جهان...
۱۳۹۷/۶/۱۴ - ۱۴:۴۹
فیلمسازان عراقی در ایران
جمعی از فیلمسازان و هنرمندان عراقی با حضور در دفتر مطالعات جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی از این مرکز فرهنگی بازدید و در جریان فعالیتهای آن همانند جشنواره مردمی فیلم عمار، تاریخ شفاهی، موسیقی و... قرار گرف...
۱۳۹۷/۶/۱۴ - ۱۲:۱۱
یادداشتک | خبرگانِ مطالبه گر
رهبر انقلاب فرمودند: خبرگان باید از دولت، مجلس و دستگاه‌های مسئول، مطالبه‌گری کند.
۱۳۹۷/۶/۱۳ - ۱۳:۳۱
رییس مجمع عالی تفسیر قرآن کریم تبیین کرد؛
گفت‌وگو | نگاه راهبردی اهل‌بیت در مواجهه با مسائل بین‌المللی
حجت الاسلام والمسلمین میرکتولی با اشاره به سیاست راهبردی اهل‌بیت(ع) در مسائل داخلی و بین‌المللی، نگاه راهبردی اسلام به جهان بشریت را دارای سه سطح محلی، منطقه‌ای و بین‌المللی توصیف کرد.
۱۳۹۷/۶/۱۳ - ۱۳:۰۴
خلاصه‌ای از پاسخ روحانیت به اتهامات رژیم پهلوی + سند
روحانیت هرگز با اصلاحات مخالف نبوده و نخواهد بود اما با آنهائى مخالفت می‌کند که هستى مملکت را به نام خود در بانک‌هاى خارجى گذاره‌اند.
۱۳۹۷/۶/۱۲ - ۲۲:۵۴
دیدگاه رهبر انقلاب درباره تاریخ نگاری متعهدانه
از آنجا که مقام معظم رهبری مطالعه‌ گسترده و عمیقی در عرصه‌ تاریخ به ویژه «تاریخ اسلام» و تاریخ معاصر، خصوصاً نهضت مشروطیت و انقلاب اسلامی دارند، لذا نظرات ایشان در حوزه‌ تاریخ همواره راهگشا و بدیع...